2026 senesi qara qış ayında Rusiye işğalcileri siyasiy mabüslerge tibbiy yardım bermemege, qabaatsız insanlarnı mahküm etmege, işğal etilgen Qırımdaki suv ve benzinnen bağlı meselelerni çezmeyip gizlemege, vaqtınca işğal etilgen Qırımda insanlarnıñ aqlarını bozmağa devam eteler.
Suspilne Qırım ise, bu ay devamında yüz bergen vaqialar neticelerini toplap yayınlay.
Qırımdaki benzin qıtlığı
Keçken sene işğal etilgen Qırımda benzinnen bağlı meseleler peyda oldı. #LiberateCrimea cemaat teşebbüsiniñ faalcisi "Qırım.Aqiqat"qa anonimlik şartlarınen haber berdi ki, ilk qış ayınıñ 30-nda aqşamdan işğal etilgen Qırımnıñ benzin stantsiyalarında tek A92, A95 ve A95 ULTRA markaları degil de, dizel yaqarlığı da yoq.
"Şimdi Qırımda olğan yaqarlıq Rusiye arbiy hızmetçileriniñ Ukrayina cebindeki ihtiyaclarına yollanıla, şunıñ içün benzin noqtalarında bu yaqarlıqnıñ olmaması vaziyeti devam ete bile, çünki qara qış-kiçik qış aylarında deñiz sıq furtunalı ola ve keçit stabil degil", — dep faalci qayd etti.
Birazdan "Sarı şerit" areketiniñ faalcileri, işğal etilgen Qırımda Rusiye arbiy hızmetileri yerli sakinlerden benzin hırsızlağanlarını bildireler.
"Sarı Şerit" areketiniñ faalcileri bildireler ki, işğal etilgen Canköyde Rusiye arbiy hızmetçileri yerli sakinlerniñ maşinalarından benzin tökeler. Maşnalarını evniñ yanında qaldırğan yerli sakinlerden yaqarlıqnı alalar, işğalcilerni bu yapqanda tutqanlar, amma olar bunı "öz ihtiyacları içün" dep añlatalar. Yerli işğalli polis işğalcilerniñ bu cinayetlerine cevap bermey", — dep haberde qayd etildi.
Siyasiy mabüslerniñ sağlıq alları
Qırım siyasiy mabüsi Tofik Abdulaziyevniñ apayı onıñ Rusiyeniñ Çelâbinsk şeerindeki apishanede alı kritik olğanını bildirdi. Adamnıñ beyindeki zararlı şişik diagnozı qoyuldı, şimdi ise o, sıq-sıq esini coya ve nefesi tutula. Qadın onıñ deral azat etilmesini talap ete.
Siyasiy mabüsniñ apayı Aliye Kurtametovanıñ sözlerine köre, soñki telefon subeti vaqtında Tofik Abdulgaziyev, esini coymağa başlağanı sebebinden hastahaneniñ bir kişilik kamerasındaki yataq yanında olmağa tırışqanını bildirdi. Bundan da ğayrı, o qayd etti ki, aqayınıñ nefesi sıqça tutula — zornen nefes ala.
Qara qış ayınıñ soñunda onıñ apayı bildirdi ki, Rusiyeniñ Çelâbinsk şeerindeki apishane hastahanesinde onıñ sağlığı fenalaşa.
"Eki kün evelsi o, koordinatsiya bozuqluğı aqqında bildirdi, endi ise yürmek pek qıyın. Bugün Tofik telefon etip: "Seni daa bir kere eşitkenime şükür etem", dedi. Onıñ aytqanına köre, başı pek aylanıp, burnu qanadı. Ekimler ne dedi, dep sorasam, o, oña kimse kelmegenini, ekim olsa, aytıp berecegini ayttı. Bundan da ğayrı, qan şekeri 11 derecege köterildi", — dep qırımtatar siyasiy mabüsiniñ apayı yazdı.
Qırımdan 12 biñ kilometr uzaqlıqta yerleşken Petropavlovsk-Kamçatskiy şeeriniñ 5-nci tüzetüv müstemlekesinde qanunsız sürette bulunğan 65 yaşındaki qırımtatar siyasiy mabüsi Servet Gaziyevniñ otit hastalığı ve hronik sağlıq meseleleri bar, amma kerekli tedaviylev almay. Onıñ ilâcları teşkerüv vaqtında alınğan edi, müstemleke ise, qardaşınıñ kerekli ilâclarnı poçta vastasınen yollaması içün, resmiy tayinlevname bermege red ete.
"Onı kimse tedaviylemey, kimse nezaret etmey. Onıñ içün iklim uyğun degil. Suvuq edi, suvuqlıq edi. Elbette, öksüre, qulağı ağıra — episi bir-birine bağlı. Onıñ yanında Özbekistandan kelgen adamlar otura. Olar oña deyler: "Bir dane ceviz al, qızdır, ve yağını qulağına sür. Belki de yardım eter". Özbekistanda böyle yapılğan edi — ceviz, pamuq yağı, vastasız, qızdırılğan ve qoyulğan edi. Onı nasıl tedaviylegenini bilmeyim", — dep siyasiy mabüsniñ qardaşı Svitlana Ablâmitova tarif etti.
Qara qış ayınıñ 19-nda belli oldı ki, Hizb ut-Tahrir davasınıñ Yalta gruppasınıñ mabüsi İnver Bekirovğa Ufa hastahanesinde qasıq quyuldığını çıqaruv ameliyatı yapıldı. Üç afta hastahanede yattı, şimdilik Salavat şeeriniñ (Başqırtistan Cumhuriyeti) 16-ncı tüzetüv müstemlekesinde buluna.
"Operatsiya yapmaq içün qırımtatarnı müstemlekeden hastahanege alıp kettiler, anda üç afta keçirdi. Siyasiy mabüsniñ apayı aytqanı kibi, ceza izolâtorından ameliyatqa muhtac olğan daa beş insan çıqarıldı. "Er keske ameliyat yapıldı... onıñ içün o, hastahanede o qadar vaqıt keçirdi", — dep onıñ apayı Nataliya Bekirova qayd etti.
Suv vaziyeti
Qara qış ayınıñ 2-nde vaqtınca işğal etilgen Qırımnıñ bir qaç şeerinde ağlarda kerçekleştirilgen qaza-tamir işleri sebebinden suv teminatı sıñırlandı. Bozuluvlar bayağı abunecilerge tesir etti.
Bundan soñ TASS Rusiye devlet agentligi bildirdi ki, işğal etilgen Qırım yapma göllerinde 340 künge yetecek suv yedekleri bar, lâkin Aluştada vaziyet daa qıyın — anda 132 künge suv qaldı.
"Suv hocalığı ve abadanlaştıruv eyyeti"niñ malümatına köre, işğal etilgen Qırımnıñ bütün yapma gölleriniñ umumiy miqdarı tahminen 144 million kubometr suvnı teşkil ete. Eñ az suv yedegi Keriç, Feodosiya (KefeRusiye imperiyası ve Şuralar Birligi tarafından Qırımnıñ meskün yerleriniñ adlarını deñiştirüv islâatından evelki ad) ve Sudaq şeerlerinde yaşağan insanlarnı, Keriç rayonınıñ mesken yerlerini temin etken şarqiy Qırımnıñ yapma göllerinde, em de Aluşta ealisini suvnen temin etken Körbekül yapma gölünde qayd etile.
"Bu şaraitte qayd etilgen miqdarlar Qırım yarımadasınıñ ealisini ve iqtisadiyat obyektlerini suvnen temin etmek içün, kelecekte yapma göllerine suv berilmesini esapqa almadan, 340 kün devamında yeterlidir, hususan Aluşta şeer bölgesinde ise 132 künge yeterli", — dep "eyyet" qayd etti.
Hatırlatamız ki, ilk qış ayınıñ 8-nden itibaren işğal etilgen Aluştadaki Körbekül yapma gölüniñ suv seviyesi alçaq olğanı sebebinden suv berüv cedveli kirsetildi. Milliy muqavemet merkezi bildirdi ki, bu areketler ağlarda yañı felâketlerge yol aça.
Rusiye arheologı Butâgin üzerinde mahkeme
İlk qış ayınıñ 4-nde Felemenkten Poloniya üzerinden Balkanlarğa ketkende Rusiye arheologı Aleksandr Butâgin Poloniya mahsus hızmetleri tarafından tutuldı.
Qara qış ayınıñ 12-nde belli oldı ki, Varşava mahkemesi, işğal etilgen Qırımda qanunsız şekilde qazma işleri yapqanında şübelengen Rusiye arheologı Aleksandr Butâginniñ apis müddetini saban ayınıñ 4-ne qadar uzattı.
Qara qış ayınıñ 15-nde Poloniyada mahkeme, işğal etilgen Qırımda qanunsız şekilde qazma işleri yapqanında şübelengeni içün tevqif müddeti saban ayınıñ 4-ne uzatılğan rusiye arheologı Aleksandr Butâginniñ Ukrayinağa ekstraditsiyasına dair qarar alacaq edi.
Bu matbuat vastalarınıñ mahkeme jurnalistleriniñ bildirgenine köre, Butâginniñ imayecisi, onıñ peşin fikirligini bildirerek, mahkemecini deñiştirmege tırışa edi. Advokatlar qayd ettiler ki, bu mahkemeci Ukrayina vatandaşı Juravlövniñ Almaniyağa ekstraditsiyasına izin bermedi, bu sebepten imayeci taraf onıñ fikri peşin olğanını saydı.
Amma, arheolog qabaatını tanımay, ekstraditsiya ihtimalini red ete ve Rusiye akimiyetinden qazma izinlerini alğanını bildire. Ukrayinadan böyle ruhsetname almağa tırışmadı.
Neticesinde arheolognıñ advokatı mahkemecige muracaat etip, oturışuvnı başqa künge keçirdi.
Rusiye 70 yaşındaki Keriçli alim Pşenıçnovnı mahkeme ete
Leonid Pşenıçnov — Keriçten dünyaca belli ve 45 yıldan ziyade Antarktikada deñiz resurslarını ögrengen ilim adamıdır. O, KAMLAR eyyetinde Ukrayinanı temsil ete edi. 2023 senesi ilk kğz ayında FSB, 70 yaşındaki alimni işğal etilgen Qırımda tutıp, onıñ çıqışları ve deñiz qoruqlarını qurmağa qol tutqanı sebebinden "devlet hainligi"nde qabaatladı.
İşğalciler, Cenübiy okean resurslarını kontrol etmegen şekilde elde etmek içün, tabiat qoruvını bir cinayet olaraq tanıdılar. Bu Antarktikada ilmiy faaliyet içün ilk mahkeme davası oldı. Avropa Birligi ve dünya ilmiy toplulığı onıñ deral azat etilmesini talap ete. Bu dava aqqında tafsilâtlıca Suspilne Qırım haber ete.
Ruslar Pşenıçnovnıñ tutuluvı aqqında açıq şekilde bildirmediler. Amma uquq qorçalayıcı Olğa Skrıpnık Suspilne Qırımğa alimniñ Simferopol (AqmescitRusiye imperiyası ve Şuralar Birligi tarafından Qırımnıñ meskün yerleriniñ adlarını deñiştirüv islâatından evelki ad) SİZOsında tutulğanını bildirdi. Avstraliya, AB memleketleri, Norvegiya, Büyük Britaniya, Yañı Zelandiya ve Koreya onıñ apis etilmesini takbih ettiler.
"Leonid Pşenıçnov 70 yaşında. Bu pek qart bir adam, sağlığı pek yahşı degil. Tarihta ilk sefer bir insannı, tabiat qoruv teşebbüsleri sebebinden mahküm eteler. Tarihta ilk sefer Antarktikada tedqiq etkeni içün mahküm eteler. Biz buña diqqatnı celp etip, onı azat etmege isteymiz", — dep Milliy Antarktika ilmiy merkeziniñ (MAİM) müdiri Yevhen Dıkıy Suspilne Qırımğa bergen izaatında qayd etti.
Ukrayina içün küreşken Kuban kazakınıñ ikâyesi
"Kuban" arbiy hadimi Roman Rusiyede doğdı, amma şimdi Ukrayinanı qorçalay.
18 yaşında olğanda, FSB sorğularından keçken soñ, o, Ukrayina mudafaa quvetlerine qoşulmaq içün Rusiye Federatsiyasını terk etti.
Roman Kuban ukrayin tilinde Suspilne Qırımğa ukrayin tamırları, serbestlik fiyatı, kazak milletçiliginiñ mefküresini ve Kubannıñ nasıl kelecegi aqqında arzu etkenini añlata.
İvan-Frankivskten arbiy hızmetçi cebede qırımtatarca ögrene
İvano-Frankivskten arbiy hızmetçi Viktor Levıtskıy, yaralanğan soñ tedaviylenüv vaqtında qırımtatar tilini ögrenmege başladı, ve Starlink vastasınen cebede devam etti. Onıñ içün bu tek til degil, bu hatıra, medeniyet, muzıka ve Qırımnıñ kelecegidir.
Viktor Levıtskıy qırımtatar tilini ögrenüv ikâyesi, cebedeki hızmeti ve yarımadanıñ medeniyetinen meraqlanuvı aqqında Suspilne Qırımğa tarif etti.
Telegram, WhatsApp, Facebook, TikTok ve YouTubede Suspilne Qırım haberlerine abune oluñız
