Leonid Pşenıçnov — Keriçten dünyaca belli ve 45 yıldan ziyade Antarktikada deñiz resurslarını ögrengen ilim adamıdır. O, KAMLARAntarktika deñiz canlı resurslarınıñ qoruvı eyyeti (CCAMLR) eyyetinde Ukrayinanı temsil ete edi. 2023 senesi ilk kğz ayında FSB, 70 yaşındaki alimni işğal etilgen Qırımda tutıp, onıñ çıqışları ve deñiz qoruqlarını qurmağa qol tutqanı sebebinden "devlet hainligi"nde qabaatladı.
İşğalciler, Cenübiy okean resurslarını kontrol etmegen şekilde elde etmek içün, tabiat qoruvını bir cinayet olaraq tanıdılar. Bu Antarktikada ilmiy faaliyet içün ilk mahkeme davası oldı. Avropa Birligi ve dünya ilmiy toplulığı onıñ deral azat etilmesini talap ete. Bu dava aqqında tafsilâtlıca Suspilne Qırım haber ete.
Er yıl Avstraliyanıñ Ğovard şeerinde çeşit memleketlerniñ alimleri Antarktikadaki resurslarnı nasıl saqlap qalmaq mümkün olğanını muzakere eteler. Ukrayinada onı 20 yıl devamında Pşenıçnov temsil ete edi.
"Bu yıllar devamında o, dünyaca belli alim oldı. Bu seviyedeki mütehassıslar Antarktikada balıq saqlavınen oğraşalar, olarnıñ sayısı dünyada 20 adam ola bile", — dep Milliy Antarktika ilmiy merkeziniñ (MAİM) müdiri Yevhen Dıkıy bildirdi.
Amma keçken seneniñ küz konferentsiyasına Pşenıçnov kelmedi. İlk küz ayında ruslar işğal etilgen Qırımda alimni yaqaladılar. Konferentsiya vaqtında Avstraliyadaki Ukrayina elçisi Vasıl Mıroşnıçenko bunı bildirdi.
"Bunıñ siyasiy taqip olğanını añlamaq içün çoq vaqıt kerekmey", — dep Mıroşnıçenko qayd etti.
Yarımada işğal etilmeden evel Leonid Pşenıçnov çoq yıl devamında Keriçte deñiz balıqçılığı ve okeanografiya institutında çalıştı ve Antarktika tedqiqatlarınen oğraştı.
"O, balıq aqqında er şeyni bile edi ve bile. Bu, gastronomik hususiyetlerden başlap, soñki keşiflernen fiziologiyasınıñ ayatiyat aspektlerine qadar ola bile. Bu tek zenaatkârlıq degil, aynı zamanda bir tutkudır. O, bu işnen yaşay", — dep Pşenıçnovnıñ sabıq zenaatdaşı, ayatiyatçı Karina Vışnâkova qayd etti.
O hatıladı ki, Qırım işğal etilgen soñ, o, ruslarnen işbirlik yapmayıp, instituttan boşadı. Amma Keriçte qaldı, qart ana-babasına baqa edi.
"O, iç bir vaqıt işğalge qol tutmadı. O, buña sadıq degil edi. Leonid Kostântınovıç — genç bir adam degil. İşğal vaqtında Qırımda qart ana-babası qaldı, olar baqılmağa, yardımğa muhtac ediler. O, anda qalmağa mecbur edi", — dep Vışnâkova qayd etti.
Onıñ zenaatdaşı Pavlo Ğoldinniñ aytqanına köre, yaşayış şaraitine baqmadan, Pşenıçnov daima ilimge sadıq edi ve onıñ menfaatlarını qorçalağan edi. Alim, közeticilerniñ tehnikiy idarecisi edi ve Antarktikada tutuluv kvotası ve sıñırlarını nezaret ete edi.
Bu sebepten Leonid Pşenıçnov "Akademik Vernadskıy" stantsiyasınıñ yanında mahsus qoruq zonasınıñ meydanğa ketirilmesini teşebbüs etti. Biolognıñ aytqanına köre, bu teşebbüske Çin ve Rusiye bir qaç yıldan berli keder ete.
"Rusiyelilerniñ fikirince, tabiatnı qorçalamaq kerek degil. Yazğanlarına köre, olar ne yerde isteseler, ne yerde olsalar, ellerinen ve sanayı gemilerinen balıq avlanmağa isteyler. Ve olar tüşüneler ki, Leonid bey bunı yapmalarına mania ola, çünki o tüşüne ki, ilmiy malümatlarğa esaslanıp, tabiat qorçalamaq kerek. Bu tek bir taraftan başıñızğa qoyulmay. Diger taraftan, bu kimnen oğraşqanımıznı köstere. Olar sadece Ukrayinanıñ duşmanları degil — olar insanlıqnıñ duşmanlarıdır", — dep Ğoldin qayd etti.
Ruslar Pşenıçnovnıñ tutuluvı aqqında açıq şekilde bildirmediler. Amma uquq qorçalayıcı Olğa Skrıpnık Suspilne Qırımğa alimniñ Simferopol (AqmescitRusiye imperiyası ve Şuralar Birligi tarafından Qırımnıñ meskün yerleriniñ adlarını deñiştirüv islâatından evelki ad) SİZOsında tutulğanını bildirdi. Avstraliya, AB memleketleri, Norvegiya, Büyük Britaniya, Yañı Zelandiya ve Koreya onıñ apis etilmesini takbih ettiler.
"Leonid Pşenıçnov 70 yaşında. Bu pek qart bir adam, sağlığı pek yahşı degil. Tarihta ilk sefer bir insannı, tabiat qoruv teşebbüsleri sebebinden mahküm eteler. Tarihta ilk sefer Antarktikada tedqiq etkeni içün mahküm eteler. Biz buña diqqatnı celp etip, onı azat etmege isteymiz", — dep Dıkıy Suspilne Qırımğa bergen izaatında qayd etti.
Ukrayinadan 15 biñ kilometr uzaqlıqta olğan ukrayin qutupta qışlağanları da Pşenıçnovğa qol tutumağa qoşuldılar. Ukrayina alimleri sayalar ki, onıñ ruslar tarafından qanunsız apiske alınması dünya ilimine zarar ketirdi.
Telegram, WhatsApp, Facebook, TikTok ve YouTubede Suspilne Qırım haberlerine abune oluñız
