2026 senesi arman ayında Rusiye işğalcileri siyasiy mabüslerge kerekli tibbiy yardım bermeyip, qırımtatarlarğa ücüm etmege ve olarnı taqip etmege devam etip, vaqtınca işğal etilgen Qırımda insanlarnıñ aqlarını bozmağa ve cinayet yapmağa devam eteler. Bu ay içinde qıtaiy Ukrayinada ise qırımtatar edebiyatını populârlaştırğan «Qırım inciri» konkursınıñ ğalipleri taqdirlendi ve Qırımğa bağışlanğan sergi açıldı.
Suspilne Qırım ise, bu ay devamında yüz bergen vaqialar neticelerini toplap yayınlay.
«Umma»nıñ baş camisi zarar kördi
Kıyivde arman ayınıñ 1-nde gece Rusiye tarafından yapılğan kütleviy ücüm neticesinde «Umma» Ukrayina musulmanları diniy idaresiniñ baş camisi üçünci kere zarar kördi.
«Üçünci kere. Rusiyeniñ kütleviy ücümi neticesinde "Umma" Ukrayina musulmanları diniy idaresiniñ baş camisi zarar kördi. Yüce Allah bu cinayette iştirak etkenlerni cezalandırsın!» — dep qayd etti «Umma» QMDİniñ müftisi Murat Süleymanov.
Süleymanovnıñ aytqanına köre, Rusiye caminiñ yanındaki merkeziy soqaqqa ve binanıñ arqasına ücüm etti, bu ise büyük zarar ketirdi. O qayd etti ki, cami — biñlernen musulman namaz qılmaq içün kelgen vatandaş obyektidir ve onıñ yanında arbiy maqsatlar yoq.
Qırımda hicap taqqan qırımtatar qadınlarına ücümler
Arman ayınıñ 2-nde Facebookta Rusiye tarafından «çetel agenti» olaraq tanılğan qırımtatar uquq qorçalayıcısı Lütfiye Zudiyeva bildirdi ki, bu yaz işğal etilgen Qırımnıñ Bağçasaray ve Keriç rayonlarında hicap taqqan qırımtatar qadınlarına qarşı eki ücüm qayd etildi. Bir vaqiada ücüm etken qadın pıçaqnen qorquttı, diger vaqiada qomşular hicabnı yırtmağa tırıştılar.
Onıñ malümatına köre, oraq ayınıñ 31-nde Bağçasarayda yerli sakin balalarnen qadınğa ücüm etti, onı aqaretledi ve qırımtatarlarnı «yoq etmege» qorquttı. «Polis» kirişken soñ, ücüm etken qadın endi pıçaqnen qaytıp, diger qadınnı qorqutmağa devam etti.
Qırım siyasiy mabüsleriniñ taqdiri
«Tribunal. Qırım epizodı», Rusiye Federatsiyası Federal Cezalandıruv hızmetiniñ sistemasındaki menbağa esaslanıp, bildirdi ki, mahküm etilgen qırımtatar Niyara Ersmambetova Simferopolnıñ (AqmescitRusiye imperiyası ve Şuralar Birligi tarafından Qırımnıñ meskün yerleriniñ adlarını deñiştirüv islâatından evelki adniñ) 1-inci SİZOndan Rusiyeniñ terenlerine etap etildi.
«Onıñ malümatına köre, siyasiy mabüs evinden 1700 kilometr uzaqlığında Mordoviyadaki müstemlekege etap etile», — dep qayd etildi haberde.
RFnıñ Saratov vilâyetiniñ Pugaçov şeeriniñ 4-nci tüzetüv müstemlekesinde qanunsız şekilde yatqanda Qırım siyasiy mabüsi Rustem Murasovnıñ ağırlığınıñ ciddiy derecede azğanı qayd etildi. Bundan ğayrı, uquq qorçalayıcılarnıñ añlatqanına köre, o küçlü gipertoniyadan azap çeke ve, müstemleke memuriyetiniñ oña bermegeni ve ayat içün muim olğan ilâçlarnı daima içmeli.
«Hususiy telâş, siyasiy mabüsni tutqan şarait doğura. Belli olğanına köre, Murasovnı daimiy şekilde sözde BURda — sertleştirilgen rejim barağında tutalar. Bu bina, kerçekten insannıñ tolu izolâtsiyasını közde tuta ve şaraitine köre ceza izolâtorına (ŞİZO) beñzer. 2026 senesi saban ayınıñ 2-nde evelki haberimizden berli, onıñ bedeniniñ ağırlığı ciddiy şekilde azdı. Şimdi adamnıñ bütün qaburğaları körüne», — dep bildirdi QRM.
Bundan ğayrı, belli oldı ki, Rusiyede Krasnodar rayon mahkemesi, Ukrayina vatandaşı Diana Ğavrılükniñ (Abduraşıtovanıñ) qanunsız apis müddetini 2026 senesi orta küz ayınıñ 14-ne qadar uzattı. 2025 senesi orta küz ayınıñ 31-nde ruslar onı Soçi ava limanında qanunsız şekilde tuttılar. O, Türkiyeden işğal etilgen Qırımğa, aqrabalarınıñ yanına uça edi Türkiyede oña tibbiy ameliyat yapılğan edi. Tutulğan soñ, ruslar qadınnı Abhaziyağa avuştırsılar, soñra ise — Voronej vilâyetiniñ Borisoglebsk şeeriniñ taqiqat izolâtorına ketirildi, anda, qorantasınıñ şaatlıqlarına köre, oña işkence yapılğan edi.
Evel Diana Ğavrılüknıñ tarihını Suspilne Qırım «Başına uruldı ve ameliyat tikişleri yırtıldı», — Rusiyede «devlet hainligi»nde qabaatlanğan Diana Ğavrılükniñ aqayı adlı maqalede añlattı.
Arman ayınıñ 25-nde Novoçerkassk garnizon arbiy mahkemesinde «Hizb ut-Tahrir»niñ «dörtünci Canköy gruppası» davasınıñ oturışı başqa künge avuştırıldı — qabaatlanğanlarnı üç konvoy maşnası bozulğanı sebebinden Novoçerkassktaki 3-nci SİZOdan diñlevge ketirip olamadılar.
Tuvğanlarınıñ içtimaiy ağlarında bildirgenine köre, diñleyiciler mahkeme başlamasını eki buçuq saat bekledi.
«Bugün vaziyet şunda ki, konvoy maşnası bozulğan. Men kâtipke telefon ettim, bugün mabüsler kelmeycek. Onıñ içün daa beklemekniñ manası yoq. <...> Eger de bu kibi davalar devam etse, mahkeme Rostovğa, [Cenübiy] bölge mahkemesiniñ binasına qaytmaq meselesini muzakere etecek», — dedi mahkemeci oturışnıñ lâğu etilmesini izaatlap.
58 yaşındaki ağır hasta olğan Qırım siyasiy mabüsi Lenur Halilov Rusiye apishanesinde ciddiy ağrı sindromını çeke. Belli oldı ki, onı Rusiye Federatsiyasınıñ Arhangelsk vilâyetindeki apishane hastahanesinde tutalar, anda ekimler kerekli tedaviylev yerine «Tramadol» ağrı kesicisini oña yazğanlar.
Lenur Halilov metastazlarnen qara ciger kanseri, hronik C gepatiti, gipertoniya çeke, onıñ qara ciger ve büyrekler şişikleri bar. Evel aqrabalar ve uquq qorçalayıcılar, dörtünci basamaqta olğan kanser hastalığı sebebinden acele tibbiy yardım ve adekvat ağrı kesicige muhtac olğanıı bildirdiler. Mevcu malümatqa köre, «Tramadol«Tramadol» opioid ağrı kesicilerine aittir ve ağrı sindromı içün qullanıla, adiy narkotik olmağan ağrı kesiciler yetmey.» berilmeden evel oña «Analgin» ağrı kesicisi berile edi.
İrfan Mirzoyev Litvaniyada yunan-roma küreşiniñ halqara turnirinde ğalebe qazandı
Qırımtatar İrfan Mirzoyev arman ayınıñ 1-2 künleri Litvaniyada keçirilgen DRUSKININKAI CUP, yunan-roma küreşi halqara turnirinde 77 kg ağırlığında altın medal qazandı.
DRUSKININKAI CUP — arman ayınıñ 1-2 künleri Druskininkay şeerinde (Litvaniya) olıp keçken ve bir çoq Avropa memleketinden küçlü küreşçilerni toplağan ananeviy halqara turnirdir. Qırımtatar İrfan Mirzoyev 77 kg ağırlığında altın medal qazandı.
«Yarışlar dünya çempionatına azırlıqnıñ müim basamağı oldı ve bir çoq parlaq ve uzlaşmaz küreş taqdim etti. Sportçularımız ğayet parlaq küreş, yüksek seviyede ustalıq kösterdiler ve bir sıra mukâfat qazandılar», — dep bildirdi Ukrayina yunan-roma küreşi federatsiyası.
İrfan — qırımtatar, tolu miqyaslı istilâ başlanğan soñ yarımadanı terk etti, şimdi Poltava vilâyeti ve Qırımnı temsil ete. Daa evel Suspilne Qırımğa bergen intervyusında o, dünya çempionatına, soñra ise Olimpiya oyunlarına azırlanğanını ayttı.
5 yıl evel qabul etilgen qanun neni deñiştirdi ve nasıl meseleler qala
Beş yıl evel Ukrayinada «Tamır halqları aqqında» qanunı qabul etildi, o, ukrayin uquq alanında qırımtatar, qaray ve qırımçaqlarnıñ aqlarını qayd etti. Arman ayınıñ 9-nda qayd etilgen Dünya tamır halqlarınıñ halqara kününe onıñ amelge keçirilüvi nasıl devam etkenini tarif etemiz.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ Reisi Refat Çubarov añlata ki, vesiqa tamır halqlarını devletniñ içki siyasetiniñ subyekti olaraq tanıdı. O, medeniyet, ananeler, din ve tillerniñ saqlanuvı ve inkişafı aqqını belgiley. Hususan, ana tilinde tasil almaq ya da onı ögrenmek içün.
Qıtaiy Ukrayinada tek bir qırımtatar mektebi bar. Bazı mekteplerde til fakultativ olaraq ögrenile, universitetlerde — Taras Şevçenko adına Kıyiv milliy universiteti, V. İ. Vernadskıy adına Tavriya milliy universiteti, Kıyiv milliy tilşınaslıq universiteti, «Kıyiv-Moğıla akademiyası» Milliy universiteti. Şimdi başlanğıç sınıfları içün derslikler azırlanıla.
13 kündir işğal etilgen Yaltada yanğın söndürile
İşğal etilgen Yaltadaki orman yanğınını söndürüv işleri endi 13 kündir devam ete. Ateş, endi yanğından zarar körgen yerlerge yañıdan tarqala bilir.
Hatırlatamız ki, Yaltada dağlıq yerde orman yanğını arman ayınıñ 19-ndan sabadan berli devam ete. Başta işğalli qurtarıcılar bildirgen ediler ki, yanğın alanı 3 gektarğa yete, arman ayınıñ 20-nda ise belli oldı ki, yanğın alanı ciddiy şekilde arttı — 10 gektarğa qadar, ve Qırımda yanğınçılarğa yardım etecek göñüllilerni qıdırmağa başladılar.
Arman ayınıñ 21-nde, işğalcilerniñ sözlerine köre, küçlü yel sebebinden yanğın 50 gektar alanğa qadar tez şekilde tarqatıldı. Arman ayınıñ 23-nde işğalciler, tolu transmissiyalı yoldan tış ketken maşnalar ve mototsiklerine saip olğan göñüllilerni qıdıramağa başladılar.
«Qırım yeli» Telegram kanalı iddia ete edi ki, bu yanğın, Yaltada arman ayınıñ 19-nda ast stantsiyalarğa yapılğan ücüm vaqtında Rusiye ava mudafaasınıñ çalışması neticesinde çıqtı.
Arman ayınıñ 27-nci küne Qırımnıñ şarqiy ve cenübiy rayonlarında fevqulâde yanpun telükesi bar, ğarbiy rayonlarında fevqulâde yanğın telükesi beklenile edi.
«Serbest Qırımğa mektüpler» teşebbüsi
Ukrayin skeletoncısı ve olimpiyacısı Vladıslav Ğeraskevıç «Serbest Qırımğa mektüpler» teşebbüsi çerçivesinde Qırım siyasiy mabüsi Boğdan Zizanıñ mektübini oqudı. Yevpatoriyalı (KezlevRusiye imperiyası ve Şuralar Birligi tarafından Qırımnıñ meskün yerleriniñ adlarını deñiştirüv islâatından evelki adli) ressam ve faalci Rusiye tarafından Qırım işğaline qarşı çıqqanı içün 15 yılğa üküm etildi.
Arman ayınıñ 19-nda «Serbest Qırımğa mektüpler» teşebbüsi çerçivesinde ukrayin yırcısı Tina Karol, eñ yaş qırımtatar siyasiy mabüslerinden biri, qırımtatar tili ocası ve IT-mütehassısı Appaz Kurtametniñ mektübini oqudı.
2023 senesi o zaman daa 19 yaşında olğan yaş yigitni işğalciler «silâlı teşkilâtnı maliye etkeni» içün — 500 ğrıvnâ yollağanı içün — 7 senege apis cezasına mahküm ettiler. Arman ayınıñ 19-nda o, 24 yaşına kirdi, bunıñ dörtüni apiste keçirdi.
Kıyivde Vlasükniñ Qırım manzaraları sergisi keçirile
Kıyivde «Hit Mall» ticaret merkezinde ukrayin mimarı, ressamı, akvarelisti, Ukrayina mimarlıq akademiyasınıñ azası Vitaliy Vlasükniñ ukrayin Qırımınıñ manzaraları ile resimleriniñ sergisi keçirildi. Yerli tabiatnı ressamnıñ közleri ile arman ayınıñ 26-na qadar körmek mümkün.
Hususan, Vlasük yarımadanıñ cenübiy yalısınıñ manzaralarını tasvir etti: Alupka, Vorontsov sarayı, Qarılğaç yuvası.
«Hersones, Bağçasaray, İnkerman, Feodosiya ve Qırımnıñ diger tarihiy yerleri 1967-2009 seneleri yapılğan resimlerde tasvirlengen», — dep haberde aytıla.
İşğalden qaytqan qızlar içün içtimaiy daire nasıl
Kıyivde Ukrayinanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarından qaytqan qızlar içün içtimaiy daire açıldı. Mında olar vesiqalarnı ğayrıdan tikley, ruhiy yardım ala, tasil almağa başlay, işke kire ve mustaqil yaşayışqa azırlana bileler.
Suspilne Qırım mühbirleri olarnıñ yaşayışını kördiler, anda yaşağan qızlar ve mütehassıslarnen laf ettiler ve gençler qaytqan soñ nasıl alışqanlarını ögrendiler.
Kıyivdeki içtimaiy dairede işğal etilgen Qırımdan ve Donetsk, Luğansk ve Zaporijjâ vilâyetleriniñ işğal etilgen qısımlarından altı qız yaşay. Aşhanede qızlar beraber aş pişireler, zalda ise usta sınıfları ve aqşam subetleri keçireler. Ruhiyatçınen körüşüvleri ve sanat terapiyası dersleri aqqında ise divarğa asılğan levhalar hatırlata.
Kıyivde «Qırım inciri» yarışınıñ ğalipleri taqdirlendi
Kıyivde altıncı «Qırım inciri» ukrayin-qırımtatar edebiyat yarışınıñ ğalipleri taqdirlendi. Arman ayı 20-de gece Rusiye ücüminde elâk olğanlar içün matem künü ilân etilgeni sebebinden, festivalniñ formatı deñiştirildi. Ğarpta bizim jurnalistlerimiz de bar edi.
Bir de bir duşman bizni adaletli barışıq içün müim olğan, istiqrarımız içün müim olğan, birligimiz içün müim olğan tedbirlerni keçirmek aqqımızdan marum qaldıramaz. Ve bugünki yarışma, men aytqan şey aqqında, bizim ortaq alanımız aqqında. Bu Qırımnıñ azat etilmesi, Qırımnıñ işğalden azat etilmesi — abstrakt bir şey olmağanını köstere. Arbiylerimiz uzaq mesafeli mahsus sanktsiyalarımıznen isbatlaylar. Medeniyet ise — birleştire, bağlay, işanç ve ümüt bere ve inkişaf ete. Bu eserler oquyıcılarnı raatsızlay, dünya içün meraqlı ola — acını, ümütni ve küçni köstere. Teşkilâtçılarğa alğışlar. Er yıl yañı adlar peyda olğanına pek quvanam , — nazir dedi.
Altıncı ''Qırım inciri'' ukrayin-qırımtatar edebiyat yarışınıñ ğalipleri:
- Ukrayin tilinde Qırım aqqında nesir — Viktor Şepelev «Duş aqqında efsane»
- Qırımtatar tilinde nesir — Qoqlam «Alma qoquğanda»
- Ukrayin tilinde Qırım aqqında şiirler — Sofiya Prısâjnük, şiirler cıyıntığı
- Qırımtatar tilinde şiiriyet — Seyran Albkermenli «Tilsiz halq...»
- Qırım aqqında bala edebiyatı — Taz oğlan
- Qırımtatar tilinden ukrayin tiline bediiy eser tercime etilüvi — Ruslan Matuşevskıy, Ümer İpçiniñ eserleriniñ tercimecisi
- Eserniñ ukrayin tilinden qırımtatarca tercimesi — Elzara Beşüyli — Eserniñ bir qısmınıñ tercimesi Arthur Dron «Hemingey bir şey bilmey»
- Mahsus namzetlik «Azatlıq sözü» — Server Rustem oğlu Bağçasaraylı, Appaz Kurtamet
Telegram, WhatsApp, Facebook, TikTok ve YouTubede Suspilne Qırım haberlerine abune oluñız
Bizni Google Haberlerinde oqumaq içün Suspilne Qırımnı saylanğan mevzularda saylañız
