2025 senesi kiçik qış ayında Rusiye işğalcileri siyasiy mabüslerge tibbiy yardım bermeyip etap eteler, vaqtınca işğal etilgen Qırımda insanlarnıñ aqlarını bozmağa ve cinayet yapmağa devam eteler. Kiçik ayda, yani Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı silâlı tecavuznıñ üçünci yıllığı ve Qırımnıñ işğaline tirenüv künü qayd etilgen ayda çoq medeniyet leyhası olıp keçti, ecnebiy ortaqlarımız da Qırım siyasiy mabüslerine qoltutuv mektüplerini yazdılar.
Suspilne Qırım ise, bu ay devamında yüz bergen vaqialar neticelerini toplap yayınlay.
"Topraqlarımızda nasıl yürgenimizni bilesiñizmi? Google Maps vastasınen!": Tatarotrina Qırım ve "Tuz evi" aqqında
Qırım aqqında "Tuz evi" romanı Poloniya ve Azerbaycanda tercime etildi. Ukrainada onı 2023 senesi neşir ettiler. Kitapnıñ müellifi Svitlana Taratorina — Rozdolnede doğğan Qırım sakini.
Öz romanında fantastika janrında tarif etkeni Qırımnıñ Rusiye işğali, ve qartanağa evge qaytmağa vade etkeni aqqında yazıcı Suspilne Qırımğa intervyusında tarif etti.
Qırımtatarlar qanunsız şekilde tutuldı ve evleri tintildi
Kiçik aynıñ 5-nde işğal etilgen Qırımda Federal havfsızlıq hızmetiniñ hadimleri qırımtatarlarnı yaqaladılar, şu cümleden: Emir Kurtnezerov, Abibulla Smedlâyev, Rustem Mustafayev ve Mirzaali Tacıbayev. Şimdi olarnı Simferopoldaki (AqmescitRusiye imperiyası ve Şuralar Birligi tarafından Qırımnıñ meskün yerleriniñ adlarını deñiştirüv islâatından evelki adteki) FSB işğal idaresine alıp keteler.
Üç tintüv Canköy rayonında, biri — Qırımnıñ Kefede (Kirov) rayonında keçirildi. Bundan soñ, Lütfiye Zudiyeva Suspilne Qırımğa Canköy rayonınıñ Kovılne (Toy Töbe) köyü sakini Bahtiyar Ablayevni tutqanlarını bildirdi.
Tutulğanlarnıñ soy-soplarınıñ "Qırım birdemligi"ne bildirgenlerine köre, tintüvler vaqtında FSB hadimleri evlerge edebiyat qoyğanlar.
"Birden divanda eki kitapçıq peyda oldı — evde olmağan acayip kitapçıqlar. Aqayım ve men evimizdeki er şeyni bilemiz, er eşyanı bilemiz. Bu bizim içün acayip bir şey edi — bu kitaplar bizde yoq edi", — dedi Abibulâ Smedlâyevniñ ömür arqadaşı Liniza Smedlâyeva.
Gülnara, Mirzaali Tacıbayevniñ ömür arqadaşınıñ, "Qırım birdemligine" bergen izaatında, FSB aqayını yasaq etilgen edebiyatnı tarqatqanında qabaatladı, dep bildirdi. Aynı zamanda "Novosti Krıma" RİA agentligi, yarımadada FSB Hizb ut-Tahrirniñ merkezini taptı, dep yazdı.
Bundan soñ, jurnalist ve uquq qorçalayıcı Lütfiye Zudiyevanıñ Suspilne Qırımğa añlatqanı kibi, üç mabüsniñ qorçalayıcı tedbirini Simferopolnıñ (Aqmescitniñ) Kıyiv rayon makemesi qarar etti.
Kiçik aynıñ 6-nda ise işğal etilgen Qırımda quvetçiler Simferopol rayonınıñ Rodnıkove köyünde (Aqmescit rayonınıñ Qulçuq köyünde) yaşağan faalci Seitnebi Ramazanovnıñ evini tintmek içün keldiler.
"Evniñ yanında Gazel, eki yengil maşina tura. Altı adam azbarda tura, evniñ içinde de quvetçiler bar", — dep "Qırım birdemligi" mühbiri bildirdi.
(Kıyiv vaqtına köre) saat 9:20-de quvetçiler Seitenbi Ramazanovnıñ evinden kettiler, onı yaqalamadılar, dep "Qırım birdemligi" bildirdi.
"Evelki malümatlarğa köre, onıñ oğlu — sabıq siyasiy mabüs İsmail Ramazanov, şimdi Qırım tışında buluna, taqiqat tedbirleri keçirile. Bu sebepten babasınıñ evi tintildi. Seitenbi Ramazanovnıñ aytqanına köre, İsmailniñ vesiqaları, fotoresimleri, telefonı alındı", — dep aytıla haberde.
Qırımda Rusiye balalarnı arbiyleştirmege devam ete
Rusiye işğal etilgen Ukraina topraqlarında, hususan, Qırımda balalarnıñ añlarını arbiyleştirmege devam ete. Kiçik aynıñ 3-nde Rusiye prezidenti, işğal etilgen topraqlarda tasil saasında "arbiy-vatanperver terbiyesi" teşkilâtlarınıñ rolüni sertleştirgen emirni imzaladı.
Qırım MC ve Sevastopol (Aqyar) şeeriniñ prokurorlığı bunı bildirdi.
"Böyle arbiy teşkilâtlar Rusiye ordusında hızmet etüv teşviqatınıñ ayırılmaz bir vastası olması sır degil. Olarnıñ maqsadı, yaşları sebebinden bu tedbirlerden vazgeçip olamağan mektep talebeleriniñ dünyabaqışlarını şekillendirmektir. Neticesinde ukrain balalarınıñ milliy kimligi yoq etile ve olar özlerini Rusiye vatandaşı olaraq, hususan tış duşmanlarından, hususan Ukrainadan, kelecekte "saqlaycaq" Rusiye vatandaşı olaraq qabul eteler", — dep aytıla haberde.
Siyasiy mabüsler rusiye apishanesinden azat etildi
Kiçik aynıñ 11-nde "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ birinci Bağçasaray gruppasınıñ mabüsi Remzi Memetov, 9 yıllıq apis cezasını çekip, Rusiyeniñ Stavropol şeerindeki 11-nci müstemlekeden çıqtı.
Bunı "Qırım birdemligi" cemaat teşkilâtınıñ mühbiri bildirdi.
"Bu vaqıt devamında qol tutqan öz halqıma, qaraman halqıma minnetdarlığımnı söznen ifade etip olamayım", — dep azatlıqqa çıqqan soñ Memetov ayttı.
Aynı şu künü "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ birinci Bağçasaray gruppasınıñ mabüsleri Rustem Abiltarov ve Zevri Abseitov 9 yıllıq qanunsız apis cezasından soñ Rusiye müstemlekesinden azatlıqqa çıqtılar, dep advokat Edem Semedlâyev bildirdi.
Bugün sabağa qadar Rustem Abiltarov ve Zevri Abseitov Rusiyeniñ Stavropol şeerindeki 1-nci müstemlekede tutula ediler.
"Montaj ve mahsus effektler olmadan": Kıyivde Oleğ Sentsovnıñ "Real" vesiqalı filminiñ taqdimi keçti
Rejissör ve arbiy hızmetçi Oleğ Sentsovnıñ "Real" vesiqalı filminiñ premyerası kiçik aynıñ 18-de Kıyivdeki Kino evinde olıp keçti. "Ğaye ve stsenariy olmadan" dep böylece rejissör fimlni tarif etti. Film 2023 senesiniñ yazında Zaporijjâğa qarşı yapılğan ücümniñ vaqialarını belgilegen. Seyircilerniñ tesirleri ve Kıyivdeki premyeradan evelki numayış aqqında — Suspilne Qırımnıñ haberinde.
"Real" vesiqalı filmi go-pro kamerasınen çıqarıldı. Montaf ve mahsus effektler olmadan. Onıñ adı — Zaporijjâğa yaz qarşı ücümi vaqtında ukrain arbiyleriniñ zapt etecek olğanarı pozitsiyadır. Vaqialar çuqurlardan birinde yüz bere. Oleğ Sentsovnıñ aytqanına köre, onıñ bunı çıqarmağa niyeti yoq edi, kamera tesadüfen açıldı.
Ukraina ve qırımtatar halqı olmadan Qırım aqqında bir şey yoq
Kiçik aynıñ 25-nde Refat Çubarov "Tolu miqyaslı cenkniñ üçünci yıllığı: suverenitet içün küreşniñ yañı basamağınıñ esas neticeleri ve esas çağıruvları" munaqaşasında qayd etti ki, Ukraina Qırım siyasiy mabüslerine faal şekilde qol tutmalı, işğal etilgen topraqlarda da derusifikatsiya ve dekolonizatsiyanı kerçekleştirmeli, em de yarımadanıñ devletniñ ayırılmaz bir parçası olaraq kelecegini körmeli. Ukraina ve qırımtatar halqınıñ iştiragi olmadan Qırımnen bağlı bir şey çezilip olamaz.
Çubarov Qırım siyasiy mabüslerine faal qol tutuv ve yarımadanıñ bütünley azat etilmesine qadar rus teşviqatına qarşı derussifikatsiya, dekolonizatsiya ve dekommunizatsiya boyunca küreşniñ zarurlığına ayrıca diqqat ayırdı.
"Bütün dünya Qırım Ukraina toprağı olğanını tekrar tasdıqlasın dep areket etmeli. Ve onıñ azat etilmesini beklemek kerekmey", — dep Çubarov çağırdı.
"Ev", "deñiz", "dağlar", "qaytuv". Oquyıcılarnıñ ukrain Qırımı aqqında foto hatırlavları
Qara qış ayınıñ 14-nde Suspilne Qırım ukrain Qırımı aqqında fotoresimler toplamağa başladı. Oquyıcılarımızdan yarımadanıñ qısa tarifleri ve üç sözünen resimlerni paylaşmalarını rica ettik. Ukrainanıñ çeşit köşelerinden insanlar öz ikâyelerinen paylaştı. Episini baqıp çıqtıq ve er biriñizge teşekkür bildiremiz.
Deñizciler içün ukrain kitapları, qartbabanıñ Qırımdaki evinde tatiller, Yaltada 2000-nci seneleri maymunnen resim, dağlarda yürüş vaqtında kiyik domuzlar nasıl hırsızlağanı, yırcı Ruslana Lıjıçkonıñ yüzmege ögrengeni Qırım deñizi, ğalebeni bekleycek Qırım şarabı şişesi aqqında ikâye edi.
Muarririyetimizniñ fikirince, ukrain Qırımınıñ atmosferasını añlamağa yardım etken fotoresimlerni derc etemiz.
YILLAR VE YOLLAR sergisi
Kıyivdeki Qırım evinde kiçik aynıñ 25-nde Qırımnıñ YILLAR VE YOLLAR eski resimleri sergisi açıldı. Fotolarnıñ çoqusı 1900 ve 1925 seneleri arasında çıqarılğan.
Onıñ maqsadı — tarihiy hatıralarnı ğayrıdan tiklemek, XX asırnıñ başındaki kerçek Qırımnı köstermek ve Rusiye teşviqatı tarafından bozulğan Qırımnıñ kerçek suretini şekillendirmektir.
Fotoresim kollektsioneri, serginiñ müellifi Tenzile Topalova Suspilne Qırımğa, tedbir musafirleri vaqıt sıñırı yoq olğanı kibi, tanış yollardan beraber keçip, bu insanlarnıñ yaşayışını tasavur etmelerini istegenini ayttı — olarnı ne quvandırğanını, ne qasevetlendirgenini.
"QırımSOSnen biz, bugün sizlerge o vaqıtqa dalmağa, onı menim kibi is etmek içün yardım etecek bir müit yaratmağa tırıştıq. Ümüt etem ki, yüregiñizde daima olğan Qırımnıñ bir qısmını bile qızdıra bilecekmiz", — dep qayd etti o.
Bu fotoresimler sergisi — asırlar devamında yarımadanıñ kimligini şekillendirgen qırımtatarlarnıñ medeniyetini ve yaşayışını köstermek ıntıluvıdır.
Kiçik aynıñ 26-sı – Qırımnıñ işğaline muqavemet künü: Ukraina içün küreşniñ 11 yıllığı
2014 senesi kiçik aynıñ 26-nda başlağan işğalge muqavemet areketi endi 11 yıl devam ete. Aynı şu kün biñlernen qırımtatar ve ukrainler Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Şurasınıñ divarları ögüne çıqıp, Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tuttılar ve yerli mebuslarnıñ Rusiyege ordularnı kirsetmek muracaatını red ettiler.
11 yıllıq işğal devamında küreş şeklini deñiştirdi, amma toqtamadı. Qırımtatarlarnıñ muqavemeti Qırımnıñ Rusiyege öz isteginen "qoşulması" resmini bozdı. Şu anda tamır halqınıñ 132 vekili siyasiy sebeplerden apiste buluna. İşğalge qarşı muqavemet devam ete — Qırımda "Sarı şerit", "Açuvlı Mavka" ve "Ateş" partizan areketleri bar. Suspilne Qırım o zamandaki vaqialarnı hatırlattı.
Qırım siyasiy mabüslerine mektüpler yazmaq teşebbüsi
Kiçik aynıñ 26-nda belli oldı ki, Avropanıñ çeşit memleketleriniñ Ukrainadaki elçihaneleri ve Kanada elçihaneleri Ukraina prezidentiniñ QMCdeki temsilciliginiñ "Serbest Qırımğa mektüpler" teşebbüsine qoşuldı.
Mektüplerniñ yazılmasında Ukraina elçihaneleri iştirak etti: Avstriya, Bulğaristan, Poloniya, Çehiya Cumhuriyeti, Kanada, Frenkistan, Sloveniya, İsveçiya ve Büyük Britaniya. Ukrainadaki Avropa Birliginiñ temsilciligi de qoşuldı.
"Çehiya Cumhuriyeti siyasiy sebeplerden tutulğan ya da maküm etilgen bütün siyasiy mabüslerniñ azat etilmesini devamlı talap ete. Biz Ukrainanıñ suvereniteti ve topraq bütünligine qol tutamız ve Qırım ve diger işğal etilgen topraqlarnıñ qanunsız işğalini tanımaymız", — dep aytıla haberde.
Onıñ malümatına köre, 218 Qırım siyasiy mabüsi qayd etildi, olardan 132-si — qırımtatardır.
Bizni Facebook, Instagram ve Telegramda oquñız, bizim YouTube ve TikTokımıznı baqıñız
