2025 senesi oraq ayında Rusiye işğalcileri Qırımda insanlarnıñ aqlarını bozmağa, insanlarnı qanunsız şekilde tutmağa devam eteler. Qıtaiy Ukrayinada ise qırımtatar halqınıñ aqlarını qorçalamağa, qırımtatar medeniyetini inkişaf ettirmege ve Rusiyege qarşılıq köstermege devam eteler.
Suspilne Qırım ise, bu ay devamında yüz bergen vaqialar neticelerini toplap yayınlay.
28 devletni birleştirgen qırımtatar bayrağı müzeyge berildi
Oraq ayınıñ 1-nde Kıyivde Ukrayina tarihınıñ milliy müzeyine, doquz ay devamında dört qitadaki 28 memlekette bulunğan qırımtatar milliy bayrağı teslim etildi. Qırımnı işğalden qurtaruv oğrunda küreşniñ timsali, "Bayraqnen birleştirilgenler — #LIBERATECRIMEA" kampaniyası çerçivesinde onlarnen diaspora, diplomat, siyasetçi ve faalcini birleştirdi.
"Bu pek müim, çünki qırımtatar milliy bayrağını Ukrayina Milliy müzeyine bererek, kelecek nesillerimiz içün tarihiy vaqialarnıñ müim artefaktlarını qaldıramız. O, daima: Qırım — Ukrayinadır, dep tasdıqlaycaq. Qırımtatar bayrağı ise — tek tamır halqınıñ aqları içün degil de, Ukrayinanıñ topraq bütünligi ve suvereniteti içün küreşniñ timsalidir", — dep Qırımtatar Maaliy Merkeziniñ idare reisi Eskender Bariiev ayttı.
Sevastopol, til, kino ve çiberekler: Qırım rejissörı Katerına Türiniñ ikâyesi
Katerına Türi — Sevastopolda (AqyarRusiye imperiyası ve Şuralar Birligi tarafından Qırımnıñ meskün yerleriniñ adlarını deñiştirüv islâatından evelki adda) doğıp ösken rejissör. Onıñ hatıralarında şeer — serbest, sıcaq, erikler, deñiz ve qoranta ikâyelerinen. Lâkin Qırım işğal etilgen soñ o ev duyğusını ğayıp etti.
Kıyivde Katerına yañı yaşayışqa başladı — televizion alıp barıcılar kurslarından rejissörlıqqa qadar yol keçti, reklama, soñra ise cenk, icret ve qaytuv aqqında vesiqalı filmlerni çıqardı. Hususan, "Pamidor, büyük tort ve ğalebe" filmi cenkten zarar körgen balalarnıñ 17 ikâyesini birleştirdi. Türi ve taqımı bu seslerni toplamaq içün 8,5 biñ kilometrden çoq yol keçti.
Katerına Suspilne Qırımnen subetleşip, er bir leyhasında Qırımnı coğrafiya olaraq degil de, özek olaraq körgenini qayd etti. Ve bir arzusı bar: "Kıyv-Sevastopol" trenine minmek ve "Uçkuyivka"da beş çiberek aşamaq.
Paris mahkemesi Rusiyeni Oşçadbankına $1,5 mlrd zararnı ödemege mecbur etti
Oraq ayınıñ 3-nde "Oşçadbank" AT, öz resmiy saytında haber etti ki, 2025 senesi oraq ayınıñ 1-nde Parisniñ Apellâtsiya mahkemesi Arbitraj mahkemesiniñ Rusiyeni Qırımnıñ işğali neticesinde Oşçadbankına ketirgen zararını ödemege mecbur etken qararınıñ qanunligini qaldırdı. Rusiye Federatsiyasınıñ apellâtsiyası red etildi, ve tazminatnıñ esas miqdarından ğayrı, mahkeme Rusiye tarafından 300 biñ yevro miqdarında mahkeme masraflarını talap etti.
"Bizler Rusiye Federatsiyasına qarşı bu kibi davanı qazanğan ilk bank teşkilâtı olamız, ve bu davanıñ ilerlemesini bir çoq ukrayin biznesine Rusiye istilâsından zarar körgenlerniñ tazminatını temin etmek içün adaletke irişmege ümüt bergen bir yol köstergiçi olaraq köremiz", — dep Oşçadbanknıñ yolbaşçısı Serğiy Naumov qayd etti.
Qırımtatar sanatçısı Renata Asanovanıñ Tamırlar sergisi açıldı
Oraq ayınıñ 5-nde saat 14:00-da Kıyivdeki Squat 17b sanat boşluğında ressam Renata Asanovanıñ Tamırlar sergisi — keramika, grafik ve müellif örnekleri vastasınen qırımtatar tamırlarına şahsiy seyaat — açıldı.
Tedbir, Qırım platforması Ofisi ve Qırımtatar Milliy Meclisi tarafından desteklengen "Saba Qavesi" medeniy tsiklniñ bir qısmıdır. Sergi arman ayınıñ 6-na qadar devam etecek.
Renata Asanova — Özbekistanda doğğan ve şimdiki vaqıtta Kıyivde çalışqan qırımtatar sanatçısı. Sergide "Qırım ve Ev", "Tahmin etilmegen toqunuvlar" leyhalarındaki eserler taqdim etildi, bunen beraber, sanatkârnıñ qırımtatar ananeviy örneklerini yañıdan añlağan yañı eserleri kösterildi.
Siyasiy mabüs Andriy Kolomiyets apishaneden çıqıp, Ukrayinağa qayttı
Oraq ayınıñ 8-nde belli olğanı kibi, Yevromaydan faalcisi, siyasiy mabüs Andriy Kolomiyets Rusiye-Gürcistan sıñırındaki Yuqarı Lars kontrol noqtasında tutulğan edi.
Oraq ayınıñ 10-nda Ukrayina Tış işler nazirligi Suspilne Qırımğa bildirdi ki, on yıllıq qanunsız apis cezasından soñ Rusiye tarafından Gürcistan kiriş noqtasına sürgün etilgen siyasiy mabüs Andriy Kolomiyetske kerekli ukrayin vesiqaları berildi.
Ertesi künü Tış işler nazirliginiñ spikeri Georgiy Tıhıy qayd etti ki, Andriy Kolomiyets Ukrayinağa qayttı.
Qanunsız mahkeme, apishanede bulunması, evge qaytması aqqında sabıq siyasiy mabüs, Suspilne Qırım jurnalistine tarif etti.
Teymur Abdullayev, öz qızınen 9 yıl içinde birinci kere körüşti
Oraq ayınıñ 13-nde belli oldı ki, siyasiy mabus Teymur Abdullayev, öz qızı Esmanen 2016 senesiniñ orta küz ayında apiske alınğanından doquz yıl keçken soñ birinci kere tanış oldı.
Babası, apiske alınğanda, Esma üç aylıq edi, dey apayı.
"O, onı qarşılamağa ketti, çünki onı tek büyük qardaşlarınıñ sözlerinden bile edi. Bütün yol boyu, o, babam nasıl olğanını, boy-postu ne qadar olğanını, qıyafetini soradı. "Ne içün soraysıñ?", dep sorağanda, o cevap berdi: "Men qorqam, belki de birevnen şaşmalattırım." Timur kirgende, ilk degeni: "Esma, keldiñmi, qızım?", — dep, onı quçaqlap, köküsine qattı bastı. O, közyaşlarına patladı, közleri daa çoq yaşqa toldı. O, laf etip olamay, boğazına bir şey kelip tıqıldı. Babasınıñ keñ köküsine tayanıp, çoq vaqıtlar onıñ yanından ayırılmadı", — dep mabüsniñ apayı Alime Abdullayeva bildirdi.
Hatice Büyühçan SİZOda aman-aman 70 kün tutuldı
Oraq ayınıñ 14-nde Rusiye FSBsi, "UHHniñ vazifesi boyunca qadın tarafından azırlanğan" "teraktnıñ toqtatıluvı" aqqında bildirdi. Qırımtatar maaliy merkeziniñ malümatına köre, tutulğan qız — mayısnıñ 6-nda ğayıp olğan 24 yaşındaki Hatice Büyühçan. O vaqıt qırımtatar qızı Eski Qırımdan Simferopolğa (AqmescitRusiye imperiyası ve Şuralar Birligi tarafından Qırımnıñ meskün yerleriniñ adlarını deñiştirüv islâatından evelki adke) avtobusnen barmağa tırışa edi. Onen bağ kesildi, bulunğan yeri belli degil. Qız 69 kündir SİZOda buluna.
Hatice "terrorizm" ve "devlet hainligi" maddelerinde qabaatlana.
"Bu aylar devamında biz onıñ SİZOda olğanını ve oña basqı yapılğanını bile edik. Amma ana-babalar neşir etilmesine izin bermediler, çünki bizler telükeler olğanını añlaymız... Bu eki ay devamında olar (FSB hadimleri — muar.) bu malümatnı çetke çektiler, qıznıñ endi oquğan, aytqan, ögrengen metinlerini yazdılar. Menimce, o, bunı öz isteginen degil de, mecburen yaptı, çünki o, anda kimsenen işbirlik yapmadı", — dep Qırımtatar maaliy merkeziniñ müdiri Zarema Bariieva qayd etti.
İrına Danılovıç Avropa parlamentiniñ vitse prezidentine muracaat etti
Zelenokumsk şeerinde qadın müstemlekesinde qanunsız tutulğan siyasiy mabüs İrına Danılovıç müessise memuriyeti tarafından muntazam sürette taqip etilgenini bildirdi. Onıñ yaqınlarınıñ aytqanlarına köre, o, Danılovıçnıñ vaziyetine baqqan Avropa parlamentiniñ vitse prezidenti Pina Piçernoğa muracaat etip, bu faktlarnı bildirdi.
Muracaatında uquq qorçalayıcı, müstemlekede tutuluv şaraiti insaniyetsizlik olğanını qayd etti, ve mabüslerge tesir etüv usullarını ise, gestapo usullarına beñzetti.
"Asılında, bir qaç yüz qadınğa, gece-kündüz aydınlatqan elektrik yarıqları söndürilmey, dep izsiz işkence yapıla. Fenerlerniñ tesiri o qadar küçlü ki, közleri bağlanğanlar bile yardım etip olamay. Bu sebepten insanlarnıñ uyquları bozula, közleri ağıra", — dep aytıla haberde.
İrına Danılovıçnıñ aytqanına köre, saba saat altıdan başlap baraklarda bir qaç saat devamında ses arttırıcı aletler pek yüksek seviyede çalışa.
"Bunıñ içün er kün azaplanalar, İrına Danılovıçnıñ qızarğan işitme organları içün ise qaçınılmaz fizikiy ağrı menbası ola. Danılovıç bunı Gestapo — Almaniyanıñ gizli polisi — hadimleriniñ cinayetleri aqqında tarihiy edebiyatta oquğan usullarnen qıyasladı", — dep uquq qorçalayıcılar bildirdiler.
Ukrayina Qırım bağlarını nasıl ğayrıdan tikledi
Bir vaqıtları Qırım bağları Çonğar köpründen Simferopolğa (Aqmescitke) qadar uzana edi. 1950 seneleriniñ başında Ukrayina cenkten zarar körgen bu saanı ğayrıdan canlandırdı. Soñra kene de ücüm aldı — Ğorbaçovnıñ içkinen küreş kampaniyası, 2014 senesinden başlap ise — işğal.
Cenkten soñ saanıñ ğayrıdan tiklenüvi, Ğorbaçov vaqtında onıñ tüşmesi ve Rusiyeniñ Qırım işğali şaraitinde ğayıpları aqqında ilk bağlarnı şahsen oturtqan agroekolog Petro Volvaç tarif etti.
Telegram, WhatsApp, Facebook, TikTok ve YouTubede Suspilne Qırım haberlerine abune oluñız
