İşğalciler Rusiye Federatsiyası territoriyasında qanunsız apshane müddetini keçirgen Qırımdan eki siyasiy mabusnı, qırımtatar Nasrul Seydaliyev ve Lenur Seydametovnı Özbekistanğa sürgün etmeknen qorquzalar. Olar Stalin qırımtatar halqını sürgün etken devirde Özbekistanda doğğanlar, amma Ukrainada yaşap çalışqanlar.
Seydaliyev işğalciler tarafından "Noman Çelebicihan adına batalyonda iştirak etkeni içün" qabaatlandı, Seydametov "Hizb ut-Tahrir" islâm siyasiy fırqasına mensüp olğanı içün qabaatlanıla. Suspilne Qırım, bu siyasiy mabuslarnıñ sürgün etilmesi imkânı ve olarnı Özbekistanda neler bekley bilecegi aqqında tafsilâtlırca bilip oldı.
Onıñ ömür arqadaşı Acire Seydametova Suspilne Krımğa Kreml mabüsi Lenur Seydametovğa telükeler aqqında haber etti. Onıñ aytqanına köre, o 2012 senesi Özbekistandan Qırımğa köçip kelgen.
"O, bütün ameliyatlarnı keçti: vaqtınca yaşaması içün izin, kiriş-çıqış ve ilâhre... Ve endi 2014 senesi pasport almaq kerek olğanda, yetiştirmegen. Mektüpte Voronej tahqiqat tevqifhanesinde olğanını yaza. O, başta onı tarqaluv merkezine yollağanlarını ayta. Amma olar ondan vazgeçtiler. Onı Özbekistanğa sürgün etilmesine turğanını añlattılar", – qayd etti qırımtatarınıñ ömür arqadaşı.
Lenur Seydametovnıñ yaşamaq içün ruhseti ve Ukraina vatandaşlığınen cedveldeki evlenüv olğanına baqmadan, bu onıñ Rusiye apshanesinden soñ Ukrainağa qaytması içün yeterli degil edi, dep bildirdi Yusuf Kürkçi, Ukrainanıñ Özbekistandaki elçiliginiñ birinci kâtibi, muvaqqat işler boyunca nazirniñ sabıq muavini.
"Eger Lenur aqqında aytacaq olsaq, bizde bar olğan haberlerden o, soñunda Özbekistan vatandaşı olganını añlayım. Oña em Özbekistannıñ, em de tecavuzcı memleketniñ qanunları ait olacaq. Biz buña qarışıp olamaymız, çünki bizim buña iç bir alâqamız yoq. Çünki insan işğal etilgen topraqta yaşay edi, amma o Özbekistan vatandaşı pasportınen yaşay edi", – añlattı o.
Aynı zamanda "KrımSOS" cemiyet teşkilâtınıñ uquq qoruyıcısı Öleksiy Tilnenko qayd etti ki, cemaat basımı ile siyasiy mabüsniñ sürgünliginiñ ögüne keçmesi mümkün. O, 2013 senesi Avropa İnsan Aqları Mahkemesiniñ qarışması endi ekstraditsiyanı toqtatqanını hatırlattı.
"O vaqıttan soñ çoq şey deñişti. Rusiye şimdi İAAB qararlarına qarşı çıqa. Bu tek cemaat tarqatılması, cemaat basımı, em de insan aqları bozulğanı içün Rusiye Federatsiyasına dair qullanılğan sanktsiyalar siyasetiniñ kompleksi. Aqiqaten, o şimdiki vaqıtta tek yekâne mehanizmdir", – qayd etti "KrımSOS" -nıñ leyha koordinatorı.
Lenurnı 2021 senesi onıñ evinde tintüvinden soñ tutıp aldılar. Erkekni Rusiyede yasaq etilgen, amma Ukrainada serbest tarzda faaliyetini keçirgen "Hizb ut-Tahrir" fırqasında iştirağında qabaatladılar. Oña 13 yıl meddetinde apis cezasını berdiler.
"Hizb ut-Tahrir"niñ Ukrainadaki malümat idaresiniñ başı Fazil Amzayev qayd etti ki, bu teşkilât Özbekistanda 1990-ncı senelerden başlap yasaq etilgen. Ve bu memleket böyle siyasiy mabüslerge nisbeten eñ zalımlardan biridir.
"Şimdiki vaqıtta "Hizb ut-Tahrir"niñ azaları Özbekistanda tevqif etileler. Azaplar, Hizb ut-Tahrirniñ azaları apshanelerde ölgenleri aqqında haberimiz bar. Bilgenimiz kibi, Özbekistanda müddetler uzatıla - "iplenüv", o müddet soñuna yetken vaqıtta yañı iş uydurıla. Er türlü qıynaluv: azapnı ütü ile yapmaq mümkün edi, adamnı ya da beden qısımlarını sıcaq künaylan yağına batırğanlar", – qayd etti Amzayev.
Özbekistanda Seydametov siyasiy mabusına qarşı yañı leyhalar boyunca davanı sahteley bileler. Aynı zamanda erkek daa bir variantnı red etmey.
"Ecnebiy öz çıqqan memleketinde cezasını keçirgen kibi tertip bar. Ve mında vaziyet öyle olacaq ki, başta o müddetni Özbekistanda keçirmege mecbur olacaq, soñra, aytqanım kibi, yañı iş peyda ola bile", – añlattı Amzayev.
Bundan da ğayrı, Qırımtatar Resurs Merkeziniñ müdiri Zarema Bariyevanıñ aytqanına köre, Nasrulla Seydaliyevniñ de müstemlekeden azat etilgen soñ Özbekistanğa sürgün etilmesi planlaştırıla. Onı işğalciler büyük miqyaslı ücüminden soñ "Noman Çelebicihan adına batalyonda iştirak etilmesi içün" qabaatlandılar, o vaqıtta o daa cemaat şekillenüvinde edi.
Yusuf Kürkçi bildirgeni kibi, halqara qanunlarğa binayen sürgünlik qanunsızdır, çünki Seydaliyev – Ukraina vatandaşıdır.
"Onı Özbekistanğa sürgün etmek içün, kerçekten de, iç bir sebebi yoq. Ve men bellesem, özbek tarafı bunı iç qabul etmeycek, çünki qabul etken memleketniñ razılığı olmaq kerek", – dep qoştı vaqtınca işğal etilgen territoriyalarnıñ meseleleri boyunca sabıq nazir muavini.
Öleksiy Tilnenko büyük ihtimal, o, insannı duyğulı ve ruhiy ceetten sındırmaq içün ruhiyat basım vastaları olğanını belley.
Uquq qoruyıcısı işğal etilgen topraqlardan halqnı köçürmek cenk cinayeti olğanını aydınlattı ve işğalcilerniñ böyle usullarını qırımtatarlarnıñ ukrain tarafdarı duyğularını bastırmaq içün qorquzuv dep adlandırdı.
"Siyasiy sebeplerden ibaret olğan taqipler böyle aletlerden biridir: "Ya sen tınç oturıp, bir şey aytmaysıñ, kimsege yardım etmeysiñ ve tek anda tınç yaşaysıñ, ya da eger sen öyle faal-faal olsañ, bu seni beklegen şeydir, ya da sen siyasiy mabüsi ola bilesiñ, ya da sen zorlap ğayıp etilgenlerniñ qurbanı ola bilesiñ, kimse tapıp olamaz seni, ya da sen çıqıp ketersin", — añlattı "KrımSOS"-nıñ leyha koordinatorı.
Aynı zamanda Fazıl Amzayev qayd etti ki, "Hizbut-Tahrir"ge qoşulğanlarında qabaatlanğan siyasiy mabüslerni Rusiyeden başqa memleketlerge sürgün etüv misalleri bar. Qırımtatar Lenur Seydametovnıñ vaziyeti başqa.
"Lenur Seydametovnıñ işi, eñ olmağanda, Qırım yarımadasında tutulğan insan Qırımdan sürgün etilgen, belli olğan birinci iştir, ya da birinci olacaq iştir", – qayd etti Ukrainada Hizb ut-Tahrir malümat ofisiniñ reberi.
Hizb ut-Tahrir – islam siyasiy fırqası. 2003 senesi Rusiyede onı terroristik teşkiyatı kibi tanıdılar, oña ait olğanlarını ise taqip etmege başladılar. İştirakçılarnı "qabarcılıqqa qarşı faaliyetinde" ve "dünyaara hilâfet" degenini teşkil etmege ıntıluvında qabaatlaylar. 2014 senesi Qırımnıñ işğalinden soñ işğalciler zapt etilgen Qırımğa öz qanunnamesiniñ areketini tarqattılar. Böyleliknen, yarımadanıñ işğalinen razı olmaması içün qırımtatarlarına basqısını quvetleştirip, Hizb ut-Tahrir-ge alâqasında qırım musulmanlarnı da qabaatlamağa başladılar.
Telegram, WhatsApp ve Facebookta Suspilne Qırım haberlerine abune oluñız
