2025 senesi boş ayda Rusiye işğalcileri siyasiy mabüslerge tibbiy yardım bermeyip, qabaatlı olmağan qız-qadınlarnı qanunsız apiste tutmağa, vaqtınca işğal etilgen Qırımda insanlarnıñ aqlarını bozmağa ve cinayet yapmağa devam eteler.
Suspilne Qırım ise, bu ay devamında yüz bergen vaqialar neticelerini toplap yayınlay.
Lütfiye Zudiyevanıñ evine işğalli quvetçiler keldiler
Boş ayınıñ 2-nde, işğalli polis hadimleri Canköyde jurnalist ve uquq qorçalayıcı Lütfiye Zudiyevanıñ evine kelip, oña "qanun bozuluvı qabul etilmeycegi"ne dair yañıdan tenbiyelediler. Orta küz ayınıñ 18-nde işğalciler tarafından evelden haberdar etildi.
Lütfiye Zudiyevanıñ aytqanına köre, eki polis hadimi bar edi, olar özüni Rusiye İçki işler nazirliginiñ "Canköy" bölügi olaraq tanıttılar.
İşğalciler tarafından jurnalistke berilgen vesiqada qayd etile ki, oña "Aşırıcılıq faaliyetine qarşılıq kösterüv" 114-nci Federal qanunını ve "Toplaşuv, miting, yürüş ve piket aqqında" 54-nci Federal qanunını bozğanı içün mesüliyetke çekilmesi aqqında tenbiyelediler.
Boş aynıñ 12-nde haber etildi ki, işğalli "Qırım Yuqarı mahkemesi" qırımtatar jurnalisti ve uquq qorçalayıcısı Lütfiye Zudiyevanıñ istinaf şikâyetini red etti.
Lütfiye Zudiyeva para cezasını ödemeyip, derc etken yazıları Rusiye qanunlarını bozmağanını qayd etti.
"Dava malümatlarında siyasiy maqsatnıñ olğanını isbatlağan deliller yoq, em de faaliyetniñ böyle bir tesiri olğanını isbatlağan deliller yoq. Böyleliknen, faaliyet siyasiy degil ve, bunıñnen beraber, 4-nci maddelerinde qayd etilgen çetel agenti faaliyetine ait degil", — dep jurnalist qayd etti.
Sizikovnıñ qanunsız apiske qaytarılması
Boş aynıñ 2-nde belli oldı ki, Qırım siyasiy mabüsi Oleksandr Sizikovnı işğalciler qanunsız sürette Bağçasaraydaki vaqtınca tutuv izolâtorından Simferopoldan (AqmescitRusiye imperiyası ve Şuralar Birligi tarafından Qırımnıñ meskün yerleriniñ adlarını deñiştirüv islâatından evelki adtek) 1-nci SİZOa avuştırdılar.
Onıñ anası Olena Sızikovanıñ sözlerine köre, oğlu onıñnen bağlanıp, ayttı ki, orta küz ayınıñ 31-nde onı köz ve nevroloğğa alıp kettiler. İşğalli ekimler, Sizikov "sağlıq vaziyeti sebebinden SİZOda tutula bile", dep bildirdiler, bundan soñ ondan "mahkeme" içün "polis hadimleri"ne bergen saqatlıq şeadetnamesiniñ kopiyasını aldılar.
Birazdan Ukrinformğa advokat Emil Kurbedinov añlattı ki, Rusiye işğalcileri kör Qırım siyasiy mabüsi Oleksandr Sizikovnı Simferopolnıñ (Aqmescitniñ) 1-inci SİZOsında tutmağa devam eteler ve onı etap etmege azırlaylar.
"Onı etapqa azırlaylar. Oturmağa. "Mahkeme"niñ qararı yerine ketirile, o, hastalığı sebebinden azatlıqtan marum etilüvini lâğu etti ve cezasını çekmek kerek, dep qarar aldı", — dep Kurbedinov qoştı.
SİZOda tutulğanda ise Oleksandr Sizikovnıñ aş aşqazan meseleleri peyda oldı. Onı diyetik aşlarnen temin ettiler.
Sizikov, onıñ alı ve izolâtordaki yaşayış şaraiti aqqında tarif etken mektüp yazdı. Onıñ bildirgenine köre, kamerada sıcaq suv, radio ve televizor yoq edi, amma onı başqa kamerağa avuştırdılar — anda nasıl şaraitler olğanı şimdilik belli degil.
"Saşanıñ yazğanına köre, pleyer, tonometr ve tabletler Bağçasarayda qaldı — bazarertesi künü anam olarnı almağa tırışacaq", — dep haberde aytıla.
Oleksandr Sizikovnıñ anası Olena oğluna ilâc ve tonometr bermege istedi, amma işğalciler oña oğluna ilâc bermege imkân bermediler, tek tesadufiy tibbiy basınç ölçev cihazını alıp kettiler, o da test neticelerini sesli olaraq bildirir. Siyasiy mabüsniñ daa bir mektübi keldi, o, izolâtor şaraitlerinden şikâyet ete — kamerada qızdırıcı yoq.
Avropa Birliginiñ insan aqları mahsus temsilcisi Ollongren Appaz Kurtametniñ mentorı oldı
Avropa Birliginiñ insan aqları mahsus temsilcisi, Felemenk mudafaa, içki işler ve baş naziriniñ sabıq muavini Kaysa Ollongren eñ genç Qırım siyasiy mabüslerinden biri olğan 22 yaşındaki Appaz Kurtametniñ mentorı oldı.
Boş aynıñ 3-nde Ukrayina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi bunı bildirdi.
"O, bu yaz 23 yaşını toldurdı. Doğğan kününi qorantası ve dostlarınen beraber qayd etmek yerine, onı Rusiyeniñ Pskov vilâyetindeki sert rejimli müstemlekede keçirdi... Appaznıñ ikâyesi — Rusiyede qanunsız şekilde apiske alınğan yüzlernen diger ukrayinalınıñ ikâyeleri kibi — eşitilmeli. Appaznıñ tarafdarı olmaq — adalet, er bir insannıñ itibarı ve serbestlik aqqınıñ tarafdarıdır", — dep Ollongren qayd etti.
Qırımda orta küz ayınıñ 15-nde apiske alınğan siyasiy mabüslerge qoltutuv
İşğal etilgen Qırımnıñ Biloğirsk (QarasuvbazarRusiye imperiyası ve Şuralar Birligi tarafından Qırımnıñ meskün yerleriniñ adlarını deñiştirüv islâatından evelki ad) rayonınıñ Sollar köyünde yerli sakinler orta küz ayınıñ 15-nde işğalciler tarafından yaqalanğan Fevziye Osmanova, Elvize Aliyeva, Nasiba Saidova ve Esma Nimetulayevağa mektüpler yazdılar.
"Qırım birdemligi" cemaat teşkilâtı bunı bildirdi.
"Biz olarnı böyle etip desteklemege ve öz sıcaqlığımıznen qızdırmağa isteymiz. Arifler — olarnen bağ qurmaq içün imkânımızdır, olarnı ğayıp etmek mümkün degil. Halq olarnı terk etmeycek ve er şeyni yapacaq. Olar içün qasevetlenemiz, olarnıñ sağlığı ve alı içün qasevetlenemiz. Ümüt etemiz ki, olar tezden qorantalarına qaytacaqlar", — dep tedbir iştirakçisi Zera Paralamova qayd etti.
Boş aynıñ 11-nde belli oldı ki, siyasiy mabüsler Fevziye Osmanova, Elviza Aliyeva ve Nasiba Saidovanıñ anaları Simferopoldaki (Aqmescitteki) 1-nci SİZOnıñ vekilinen körüştiler ve tutulğan qız-qadınlarnıñ izolâtordaki yaramay şaraitine şikâyet ettiler.
Evekli kibi, taqiqat izolâtorınıñ başınen körüşip olamağanları içün ana-babaları tutuv şaraiti meseleleri mahsus bölüginiñ reberine muracaat ettiler. O da olmağanı içün, olarnı onıñ muavini Seredina T.Y. qabul etti. Analar apis müddeti aqqında sorağanda, o cevap berdi ki, "umumen alğanda, vaziyet yahşı".
"Biz aytamız — o quru, suvuq. "Er yerde böyle", dep ayta. Bizler eşitkenimizni aytamız — anda em kemiriciler, em de fırın böcekleri bar. "Bu, olarnıñ kameralarını nasıl tutqanlarına bağlı", — dep cevap bere. Biz aytamız: çamaşır, yorğanlar — olarnı qaç nesil qullanğan, olarğa öz eşyalarını bermek mümkünmi? Yoq, iç bir şey yapmaq mümkün degil", — dep Dinara İyüpova bildirdi.
Qırımtatar siyasiy mabüsleri Fevziye Osmanova, Elvize Aliyeva, Esma Nimetulayeva ve Nasiba Sayidovanıñ tutulması aqqında Suspilne Qırımnıñ malümatında oquñız.
Lenur Halilovnı kene apiske aldılar
"Hizb ut-Tahrir davası"nıñ Aluşta gruppasınıñ 18 yıl apis cezasına mahküm etilgen, daa evel mahkeme tarafından kanser hastalığı sebebinden azat etilgen ağır hasta Qırım imamı Lenur Halilovnı Rusiye uquq qorçalayıcı organlarınıñ hadimleri evinden kene alıp kettiler.
Onıñ apayı Umida Hudoyberdiyeva bunı bildirdi.
Orta küz ayınıñ ortasında Arhangel vilâyet mahkemesi prokurornıñ muracaatını qanaatlendirip, Halilovnı apishanege qaytarmağa qarar berdi. Bundan evel musulman apellâtsiya mahkemesiniñ qararını beklep, evinde buluna edi.
"Olar Lenur ağa yol ögünde yuvunmasını, kiyimlerini deñiştirmesini beklediler. O hasta, ne içün onı evden alıp ketesiñiz?" — dep siyasiy mabüsniñ apayı tarif etti.
Onıñ qayd etkenine köre, quvetçiler iç bir vesiqa qaldırmadı, tek mahkeme qararını kösterdiler ve aqayğa "tanış olmağa" teklif ettiler. Onı qayda alıp ketkenleri belli degil — uquq qoruyıcılar bir şey añlatmadılar.
Boş aynıñ 11-nde haber berildi ki, Lenur Halilovnıñ adliyecisi Emil Kurbedinov orta küz ayınıñ 14-nde Arhangelsk vilâyet mahkemesiniñ musulmannı müstemlekege qaytarmaq qararına qarşı kassatsiya şikâyetini berdi.
"Qırım musulmanına apishanede bir qaç ağır hastalıq qayd etildi: şu cümleden, ciger kanseri, hronik hepatit C, II derece gipertoniya, çoq ciger şişigi, sol büyrek şişikleri ve büyrek taşları. Arman ayında İsakogorsk rayon mahkemesi Halilovnı 18 yıllıq apis cezasından azat etmege qarar berdi — onıñ hastalıqları Rusiye Federatsiyası ükümetiniñ mahküm etilgenlerniñ sağlıq alına köre azat etilmesi içün sebepler cedveline kirsetilgen", — dep "Qırım birdemligi" yazdı.
Qırım platformasınıñ parlament sammiti
Rusiye tarafından ukrayin balalarını qaytaruv — boş aynıñ 24-nde Stokholmda olıp keçken Qırım platformasınıñ dörtünci parlament sammitiniñ esas vazifelerinden biri oldı.
"Balalarnı sürgün etkende, soñ olarnı terbiyelemege, assimilâtsiya etmege ya da qaytarmamağa tırışqanda — bu, emiyet fikrine tesir etmek içün qullana bilgen açıq bir cinayettir. Biz tek sürgün etilgen balalar aqqında degil de, Ukrayinanıñ tamır halqlarınıñ basqısı, işğal etilgen bütün topraqlarda ukrayin halqınıñ genotsidi aqqında da aytmaq kerekmiz. Rusiyeni toqtatmasaq ve adaletli barışıqqa irişmesek, o, tek Ukrayinağa qarşı degil, bütün dünyağa qarşı tecavuzını devam etecek", — dep Qırımtatar Resurs Merkeziniñ idare reisi Eskender Bariiev qayd etti.
Sammit iştirakçileri Rusiye istilâsına qarşı küreşte Ukrayinağa qol tutqanlarını tasdıqladılar. Bariiev qayd etti ki, qırımtatar halqı Ukrayinanıñ topraq bütünliginiñ tam ğayrıdan tiklenüvi, hususan Qırımnıñ işğalden azat etilüvi içün areket ete.
"Qırımtatar halqınıñ nazar noqtası aqqınd alaf etsek, 2022 senesi biz açıq-aydın ayttıq: Qırım — Ukrayinanıñ ayırılmaz bir parçasıdır. Adaletli barışıq — devletimizniñ topraq bütünliginiñ ğayrıdan tiklenmesidir. Tamır halqınıñ temsilcileri olaraq vazifemiz — Ukrayina er bir yeriniñ azat etmesine qadar memleketlerniñ yardım etmesi içün küreşmek. Birinciden — Qırım. Şunıñ içün biz er vaqıt tekrarlaymız: "Er şey Qırımda başlandı — Qırımda bitmek kerek", — dep o bildirdi.
Boş aynıñ 23-24 künleri İsveçte olıp keçken Qırım platformasınıñ IV-nc parlament sammitinde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov dünya liderlerini Qırımnıñ taqdirini muzakere etkende qırımtatar halqınıñ aqlarını köz ögüne almağa çağırdı ve yarımadanı işğalden azat etmek ve bütün siyasiy mabüslerni azat etmek kerekligini qayd etti.
"Qırım — haritada olğan bir yer degil. Bu, tamır qırımtatar halqınıñ, em de olarnıñ qaray ve qırımçaq qardaşlarınıñ beşigi, evi, yüregi ve canıdır. Qırımtatar halqınıñ öz toprağı bar. O, doğğan toprağını inkişaf ettirdi, qorçaladı, yarattı ve devletini inkişaf ettirdi. Bugün açıq aytmaq kerekmiz: 2014 senesi kiçik ayda Rusiye tarafından Qırım işğalinen başlağan Rusiye-Ukrayina cenkiniñ toqtatıluvı aqqında muzakereler qırımtatar halqınıñ kelecegini muzakere etüvden tış keçip olamay ve keçmege aqqı yoq", — dep Çubarov qayd etti.
Öz çıqışında o, Ukrayinanıñ topraq bütünligi meselesi Qırımnıñ işğalden qurtarıluvı ve Rusiye tarafından basqığa oğratılğan tamır halqlarınıñ aqlarınen bağlı olğanını qayd etti.
"Qırımnıñ statusını Ukrayina devletiniñ topraq bütünligi ve bu topraqnıñ qanuniy saibi olğan tamır qırımtatar halqınıñ aqlarından ayırılğan abstrakt geosiyasiy mesele olaraq baqmaq mümkün degil, ya da qabul etilmez. Şunıñ içün dünya liderleri, halqara teşkilâtlar, devletler ükümetleri Qırım aqqında laf etkende, qırımtatar halqı aqqında aytmaq mecburlar. Onıñ öz toprağına aqqı ve Ukrayina terkibinde öz taqdirini belgilev aqqı aqqında", — değ Meclis reisi bildirdi.
Birinci Canköy gruppasınıñ mabüsleri 13-19 yılğa mahküm etildi
Boş aynıñ 25-nde dava mabüslerine mahkemede soñki söz berildi. Olarnıñ episi qabaatsız olğanlarını bildirip, işğalciler tarafından "terrorizm"de qabaatlanğanlarını red ete.
Boş aynıñ 26-nda Rusiyeniñ Cenübiy bölge arbiy mahkemesi "Hizb ut-Tahrir davası"niñ birinci Canköy gruppasınıñ beş mabüsine üküm çıqardı. Olar 13 yıldan 19 yılğa qadar apishanede tutulacaq.
"Mahkeme, faalcileri Enver Kroşnı 19 yılğa, Edem Bekirov ve Rinat Aliyevni — 15 yılğa, jurnalist Vilen Temeryanovnı — 14 yılğa, Seityağa Abbozovnı 13 yılğa apiske aldı. Mahkeme şunı da bildirdi ki, Enver Kroş 4 yıl apishanede qalacaq, qalğanını ise sert rejimli müstemlekede keçirecek. Diger mabüslerni apishanede üçer yılğa mahküm ettiler", — dep haberde qayd etildi.
Abbozovnı işğal etilgen Qırımnıñ garnizon arbiy mahkemesiniñ salonında apiske aldılar, anda o, bütün mahkeme esnasında video konferentsiya vastasınen iştirak etti. "Qırım birdemligi" haber etkenine köre, qırımtatar tutulğan kününden başlap ev apsinde buluna edi.
Rusiye prokurorı Vilen Temeryanov, Rinat Aliyev, Murat Mustafayev, Seityağa Abbozov ve Edem Bekirovnı sert rejimli müstemlekede 11 yıldan 17 yılğa qadar apiske almağa istedi.
Qırım işğal etilgen soñ sport astyapısına ne oldı
Qırım işğal etilgen soñ o, halqara seviyede öz sport statusını coydı. 2014 senesinden evel yarımadada dünya ve Avropa çempionatları, sport taqımlarınıñ idman toplaşuvları keçirilgen edi.
2014 senesinden soñ Qırımda halqara yarışlar keçirilmedi. 2013 senesi Yaltada Avropa ralli Kubokı ve 13 memleketten iştirakçiler kelgen qaya alpinistikası boyunca Dünya çempionatı keçirildi.
"Qırım işğal etilmeden evel anda halqara yarışlar keçirile edi, yarımadada çoq sayılı taqımlar bar edi, oquv-trenir toplaşuvları keçirile edi, çünki anda antrenir bazaları içün güzel müit ve iklim bar", — dep Maksım Çeberâka, Ukrayina MOEniñ matbuat kâtibi tarif etti.
Telegram, WhatsApp, Facebook, TikTok ve YouTubede Suspilne Qırım haberlerine abune oluñız
