Qırımnıñ işğal etilmesiniñ on birinci yılı. Rusiyeniñ Ukrainağa büyük miqyaslı ücümi başlanğanından berli dörtünci yıl devamında işğal etilgen yarımadanıñ Herson vilâyetinen memuriy sıñırı, memleketniñ cenübindeki arbiy areketler sebebinden çalışmay. Lâkin qırımlar daa Ukraina idaresi astında olğan topraqlardan çıqmağa tırışalar.
Bunı nasıl yapmaq mümkün, Ukrainağa qaytmaq içün kimlik vesiqasını nasıl bermek ve ukrain tarzında kimlik vesiqaları olmağanda ne yapmaq kerek – tarif ete Suspilne Qırım öz malümatında.
Qırımdan Ukrainanıñ nezareti astındaki territoriyağa nasıl çıqmaq
Hususan, bunı Belarus sıñırındaki gumanitar koridor vastasınen yapmaq mümkün, dey qırımlarnen körüşken göñülli, "Serbest Qırım" cemaat teşkilâtınıñ yolbaşçısı Öleksiy Yefremov.
"Büyük miqyaslı ücümniñ başlanğanından berli üç koridor çalışmaqta – Tröhbortna, Kolotılivka (o, Kursk vilâyeti sıñırında) ve mında bu koridor, o şimdi Belarusnen tek bir qaldı. Ukrain tarafında insanlarnen körüşip olarğa alışmağa yardım etken göñülliler çalışa. Hususan qırımlılar arasında talabı (Belarus ile sıñır - red.) büyük", – qayd etti o.
Qırımlar işğal etilgen Qırımdan Rusiye vastasınen üçünci memleketlerge de çıqa bileler. "QırımSOS" cemaat teşkilâtınıñ leyha koordinatorı Öleksiy Tilnenko qayd etti ki, eñ çoq Qazahistan, Azerbaycan, Ermenistan, Gürcistan, Özbekistan, Finlândiya, Baltıq memleketleri (Litvaniya, Latviya ya da Estoniya) seçile.
Bu memleketlerniñ bazılarında Rusiye pasportı kerek. Andan ise qırımlılar Ukrainanen sıñırlanğan Poloniya, Moldaviya ya da Romaniya taraflarına yol alalar.
"O qırımlar keteler, olar Rusiyeden keteler, eger olarda ukrain vesiqaları olmasa, olar Rusiyeniñ vizasız seyaatları olğan memleketlerge keteler. Yani olar Rusiye işğal vesiqalarınen keteler ve soñra, bu memleketlerde olğanda, öz ukrain vesiqalarını tiklemeknen oğraşalar", – dep añlattı o.
Ukrainağa qaytmaq içün kimlik vesiqasını nasıl qabul etmek mümkün
İnsan aqları qoruyıcısı qayd etti ki, endi üçünci memleketlerde ukrain vesiqaları olmağan ya da olarnıñ müddeti bitken vatandaşlar Ukrainağa qaytmaq içün kimlik vesiqası – "beyaz pasport"-nıñ resmiyleştirüvi içün Ukraina temsilcilerine muracaat ete bileler.
"Endi bizim vatandaşlarımıznıñ ögünde variantlar bar: ya o, çalışqan memleketlerdeki "Vesiqa" devlet müessisesine (pasport hızmetine - red.) muracaat etmek, ya da vatandaşlıqnı isbatlağan vesiqalarnı almaq içün elçiliklerge ve konsullıqlarğa muracaat etmek. Amma o, tek olar 2012 senedeki Yekâne Devlet Demografik sicilinde olsa mümkün", – tarif etti Tilnenko.
Aynı zamanda prezidentniñ Qırımdaki vekili Ölğa Kurışko qayd etti ki, Ukrainağa qaytmaq içün şahıs şeadetnamesini Ukraina elçiligi olğan er bir memlekette almaq mümkün. Resmiy olaraq protsedura 5 küngece devam etmeli, amma ameliyatta o bir qaç ay devam ete bile.
"Oña "beyaz pasport" deyler. O, 30 kün içinde Ukrainanıñ nezareti astındaki territoriyağa qaytmaq aqqını ve imkânını bere. Yani bu memleketlerniñ sıñırlarını keçmek ve Ukraina territoriyasına qaytmaq içün esastır. Endi mında, Ukrainanıñ nezareti astında olğan territoriyasında insan, başqa ukrain vesiqalarnıñ alıp berilmesi içün muracaat ete bile", – qayd etti o.
Eger ukrain tarzında vesiqalar olmasa ya da olarnıñ müddeti bitken olsa ne yapmaq kerek
Prezidentniñ vekili, kimlikni tasdıqlamaq içün ukrain tarzındaki bir vesiqa bile olmağanda, şaatlardan intervyü almaq mümkün olğanını qayd etti.
"Bu böyle eksperimental leyha ki, onı devlet köçüv hızmetleri başladılar. Şaatlarnen alâqada olğanda, şaatlar bu adam aynı bu insan olğanını tasdıqlaylar. Ve bu tertipniñ hususiyeti şusı ki, şaatlardan intervyünı atta vaqtınca işğal etilgen territoriyada keçirmek mümkün", – añlattı Kurko.
Şunı qoştı ki: eger insan aqqında malümat bütünley yoq olsa, olarğa sıñırdan keçmege yasaq etile bile. Soñ başqa yolu ile ketmek kereksiñ.
"Elçilik oña bu qaytuv ruhseti berilmesini red ete ve mahkemede kimligini tasdıqlamaqnı teklif ete. Amma bu ğayet qıyın – insan, çet memleketniñ territoriyasında bulunğanda, kimligini tasdıqlamaq içün Ukraina mahkemesine muracaat etmek", – qayd etti vekil.
O, Ukraina Prezidentiniñ QMC-deki vekilligi yoldaşlıq etmege, ceryanğa qoşulmağa ve qoşma olaraq vesiqalarnı qıdırmağa tırışqanını qayd etti.
Aynı vaqıtta Ukraina Devlet sıñır hızmeti işandıra ki, vatandaş, Ukrainağa içki tarzdaki er bir kimlik vesiqasınen, atta müddeti bitken vesiqasınen kirsetilecek.
"Eger biz Ukrainağa kirüvi aqqında aytsaq, o zaman Anayasada belgilengen ki, Ukrainanıñ er bir vatandaşını iç bir şaraitte evge qaytmaq aqqını sıñırlamaq mümkün degil. Aslında, eger Ukraina vatandaşları Ukraina sıñırına çıqqan olsalar, olarğa Ukraina territoriyasına kirmege ruhset etilecek, atta olarda sıñırnı keçmek içün vesiqalar olmasa bile", – dep qayd etti Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ (UDSH) vekili Andri Demçenko.
UDSH-niñ malümatına köre, er kün tek "Mokranı-Domanove" teşkerüv noqtası ile işğal etilgen topraqlardan Ukrainanıñ 40-tan 70-ke qadar vatandaşı qayta.
Ruslarnıñ teftişleri vaqtında özüñni nasıl qorçalamaq
İşğal etilgen Qırımdan Ukrainanıñ qıtasına çıquvını planlaştırğanda, ruslar tarafından teşkerüvlerge de azırlanmaq kerek, dep qayd etti prezidentniñ QMC-deki vekili. Onıñ aytqanına köre, süzgüç tedbirleri beş-altı saat devam ete bile.
"Telefonıñıznı temizlemek kerek, yani Ukrainanıñ idare etilgen territoriyasına ne içün ketkeniñiz aqqında belli bir efsane ve añlatma olmaq kerek. Bunı bizge böyle territoriyalardan çıqqan adamlar aytalar. Olar ukrain tarafdarlı mevamına saip olğan adamlarnı qıdıralar. Olar içün ukrain tarafdarlı mevamı – telefonda sarı-mavı tüslü bir resimi ola bile", – qayd etti Kurışko.
Hatırlatamız ki, kiraz aynıñ 1 künü Ukrainada işğal etilgen topraqlardan kelgen abituriyentlerni universitetlerge qabul tedbiri başlandı. O, ilk küz aynıñ 30-na qadar devam etecek, olar Ukraina universitetlerine sadeleştirilgen tertip boyunca – MMT ve ukrain vesiqaları olmadan kirip olalar. Bu tertibar, nasıl çalışqanını ve Qırımdan ve diger vaqtınca işğal etilgen territoriyalardan kelgen mektep talebeleri nasıl sınavlarğa oğrağanını Suspilne Qırım-nıñ jurnalistleri bildiler.
Qara qış ayından başlap içki köçkenler (İK) özleri kerçekten yaşağan cemaatlarnıñ sakinleri olaraq resmiy olaraq tanılalar. Teñeştirilgen qanunnı Ukraina Prezidenti imzaladı. Bu köçkenlerge yerli demokratiyanıñ bütün aletlerini qullanmağa, şu cümleden yerli referendumlarda, cemaat diñlevlerinde, teşebbüslerde ve yerli bücet planlaştıruvında iştirak etmege imkân bere.
Telegram, WhatsApp, Facebook ve YouTube-ta Suspilne Qırım haberlerine abune oluñız
