Rusiye Qırımnıñ işğaliniñ on birinci yılında bile "Hizb ut-Tahrir davası" boyunca qabaatlavlarnı toqtatmay. Bu sene saban ayında işğalciler yañı kütleviy tintüvler keçirip, on qırımtatarnı tuttılar. Ukraina Tış işleri nazirligi "Hizb-ut Tahrir davası"nıñ gruppalarınıñ qabaatlavlarını uydurılğan dep adlandıra.
Ukraina ombudsmanınıñ ofisi, bu Kreml mabüslerine siyasiy mabüsler dey. "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ bütün 117 mabüsine "Memorial" uquq qorçalayıcı merkezinde de aynı status berildi. Qırımnıñ işğali başlağanından berli Rusiye iç bir kere bu Ukraina vatandaşlarını cedvellerge kirsetmege razı olmadı.
Rusiyeniñ "Hizb ut-Tahrir"nen alâqası içün davalarnı nasıl uydurğanını, bu teşkilâtnıñ farqlı tüşüncelerge qarşı küreşniñ aleti olğanını ve işğalcilerniñ delilsiz yüzlernen taqdirni nasıl yoq etkenini Suspilne Qırımnıñ "Din nezaret altında" çoq serialı leyhasınıñ dörtünci bölüminde baqıñız.
2022 senesi kiçik aynıñ 9-nda saba saat 04:00te FSB hadimleri qırımtatar faalcisi Ansar Osmanovnıñ Bağçasaray rayonındaki evine keldiler. O, "Qırım birdemligi" cemaat teşkilâtınıñ iştirakçisi ve çoq balalı babasıdır. Osmanov siyasiy sebeplerden makemelerge muntazam sürette barıp, birer-birer piket keçire edi.
"Qızım, yataqnıñ altına eki kitap qoyulğanını kördi. Soñra olar (Rusiye quvetçileri — muar.) deyler: "Siz añlaysıñız, biz oña qarşı terrorizm, Hizb ut-Tahrir içün cinaiy dava açtıq", — dep Ansar Osmanovnıñ apayı dedi.
Bundan soñ aqayını apiske aldılar ve "sırlı şaat"nen "makemeler" başlandı. İşğal etilgen Qırımda qabaatlavnıñ standart usullarından biri — "gizli şaatlar" yardımınen qabaatlavnı isbatlamaqtır. Osmanovnıñ advokatı Emil Kurbedinovnıñ malümatına köre, bu davanıñ "gizli şaatı" FSB agenti edi.
"Biz, Halilov soyadınen "gizli şaat"nı sorğuğa çektik. İmayeci onıñ FSB agenti olğanını tüşüne, bu sebepten onıñ şahsiyetini gizleyler. Bu makeme oturışında şaat, Ansar ağa onı halakatağaDiniy ders, insanlarnıñ gruppalarnen toplaşuvı davet etkenini, Hizb ut-Tahrirniñ azası olğanını aytqanını aytqan edi. Amma imayeci taraf terrorizm aqqında sorağanda, bu "şaat" böyle bir şey olmağanını ve olamaycağını ayttı", — dep Kurbedinov ayttı.
2023 senesi bozarğan ayda Rusiye makemesi Osmanovnı 20 senege sert rejimli müstemlekege üküm etti. Adamnı Rusiyede terroristik teşkilât olaraq tanınğan Hizb ut-Tahrir siyasiy firqasınıñ faaliyetinde qabaatladılar. Bu, Rusiye makemesiniñ böyle büyük apis cezasını bergeni ilk vaqiası edi.
"Bu qanunsızlıqnıñ tek sebebi — halqnıñ öz medeniyetidir. Bu medeniyetniñ temeli İslâm dinindedir. Rusiyeniñ Qırım musulmanlarını assimilâtsiya etüv ıntıluvları... muvafaqiyetsiz ola. Rusiye dünyasınıñ ğayesi kelişmey — bu ğaye islâm mefküresine üstünlik yapıp olamay. Akimiyet fikir çatışmasında küçsüz olğanından sebep, küç qullanmağa başlay", — dep soñki sözünde qırım siyasiy mabüsi qayd etti.
Şu anda "Hizb ut-Tahrir davası" boyunca 117 qırım sakini taqip etile. Olardan 90-ı — maküm etildi ve işğalciler tarafından apishanede tutula, qalğanları SİZOda, tek bir qaç kişi ev apsinde tutula.
Qırımdaki Hizb ut-Tahrirnen alâqalar aqqında davalarnı uydurma ameliyatı standart şekilge saiptir: kütleviy tintüvler (çoqusı allarda saba maalinde), yaqalavlar, apis etüvler. Hususan, 2019 senesi saban ayınıñ 27-nde işğal başlağanından berli eñ büyük tintüvler keçirildi. Bundan soñ uquq qorçalayıcılar 25 adresatnı aldılar, 20 adamnı yaqaladılar.
Uquqçılar ve uquq qorçalayıcılar o künü yaqalanğanlarnı "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ ekinci Aqmescit gruppası olaraq adlandırdılar. Birinci Aqmescit, Yalta, Canköy, Qurman, Qarasuvbazar, bir qaç Bağçasaray, Aluşta ve Aqyar gruppası bar.
"Hizb ut-Tahrirniñ şübeli azalarını taqip etüv miqyası öyle bir seviyede oldı ki, Qırım — bu gruppanıñ şübeli tarafdarlarını taqip etüv seviyesi boyunca bölgeler arasında üçünci yerde tura. Qırımdaki "Hizb ut-Tahrir davaları" boyunca qabaatlanğanlarnıñ episi, eki kişiden ğayrı, qırımtatar ola. Yani, "Hizb ut-Tahrir davası" birinciden, Qırımda cemaat faalliginen küreş aleti, ekinciden, qırımtatarlarnı taqip etüv aleti ve üçünciden, sadıq olmağan musulman cemiyetlerini taqip etüv aleti ola bile", — dep "QırımSOS" cemaat teşkilâtınıñ analitigi Yevhen Yaroşenko bildirdi.
"Hizb ut-Tahrir" — 70 yıl devamında dünyanıñ 50-den çoq memleketinde, hususan Ukrainada faaliyetini alıp barğan siyasiy musulman teşkilâtıdır. Teşkilâtnıñ faaliyetiniñ maqsadı — musulmanlarnı İslâm ayatına qaytarmaq ve İslâm dininiñ talaplarına riayet etmektir, dep Ukrainada Hizb ut-Tahrirniñ haber ofisiniñ yolbaşçısı Fazıl Amzayev ayttı.
"Bizim musulman teşkilâtımıznıñ farqı şunda ki, biz tek mefküreviy ve siyasiy işnen sıñırlanamız, yani maqsadımızğa irişmek içün zorbalıqnı qullanmaymız — bu teşkilâtımıznıñ belli bir postulatıdır", — dep Amzayev qayd etti.
2003 senesi Rusiye Federatsiyasınıñ Yuqarı makemesi "Hizb ut-Tahrir" teşkilâtını terroristik teşkilât olaraq tanıdı, Qırımnıñ işğalinden soñ ise Rusiye qanunsız şekilde öz qanunlarını işğal etilgen yarımadağa da tarqatmağa başladı.
"Yuqarı makemeniñ qararında sebepleri añlatılmadı. Bu teşkilât terrorist teşkilâtıdır, çünki Hizb ut-Tahrir pek çoq memlekette, hususan musulman memleketlerinde yasaqlanğan, amma teşkilâtnıñ yasaq etilmesi onıñ terrorist teşkilâtı olğanını añlatmay. 2014 senesinden berli, Rusiye Qırımnı işğal etken ve qanunlarını qanunsız sürette tarqatqan berli, bu teşkilâtnıñ azaları taqip etileler", — dep Yevhen Yaroşenko qayd etti.
Uquq qorçalayıcılarnıñ fikirince, Qırımda Rusiye tarafından "Hizb ut-Tahrir davası" qırımtatarlarnı taqip etmek içün "qullanılğan alet" oldı.
"Olar musulmanlardır, ve bu sebepten, sanki islâm terrorizmi sebebinden, olarnı taqip etmek pek elverişlidir. Tarihqa baqsaq, Qırımda iç bir vaqıt islâm terrorizm olmay edi. Yani, qavmiy ve mezeplerarasıAynı dinniñ başqa mezeplerinden olğan insanlar seviyede 90-ncı seneleri qırımtatarlar qaytqan vaqıt da çatışmalar bar edi, amma olar çezildi. Çoqusı allarda Qırımnıñ ealisi bu sebepten iç bir meseleni körmedi", — dep Qırımtatar maaliy merkeziniñ uquqçısı Lüdmıla Korotkıh qayd etti.
Rusiyeden farqlı olaraq, Ukrainada Hizb ut-Tahrir 1990-ıncı senelerden berli qanuniy olaraq çalışa. Fazıl Amzayevniñ aytqanına köre, şimdi teşkilâtnıñ bölükleri Ukrainanıñ üç bölgesinde bar: merkeziy, ğarbiy ve cenübiy.
"2014 senesine qadar faaliyetimiz açıq, kütleviy, Qırımda belli edi. Musulman cemiyetiniñ eñ büyük qısmı ya da eñ faal qısmı Qırımda toplanğanı içün, Hizb ut-Tahrir, elbette, Qırımnen çalışmağa başladı", — dep añlattı o.
2014 senesinden başlap vaziyet pek deñişti. Rusiye uquq qorçalayıcıları "Hizb ut-Tahrir davası"nda şübeli sayılğanlarnı tinteler. Olarğa yasaq etilgen edebiyatnı gizli berip qoyalar, soñra "til ekspertizaları" keçirile, anda qabaatlanğanlarnıñ subetleri ögrenile, FSB agentleri olğan "gizli şaatlar" celp etile.
Advokat Emil Kurbedinovnıñ aytqanına köre, qabaatlav aktlarında tasdıqlap olamağan ya da red etip olamağan umumiy, esassız iddialar bar. Aynı zamanda Yevhen Yaroşenko qayd etti ki, siyasiy mabüslerniñ iç birisinde terrorizm ya da akimiyetni zorbalıqnen zapt etüvnen bağlı olğan silâ ya da patlayıcı vastalar tapılmadı.
"Böyleliknen, terroristik maqalelerden sebep qabaatlavnıñ bütün saçmalığı tsinik ve uydurılğan körüne. Tek tintüv vaqtında berilgen edebiyat degilmi? Bu edebiyatnı sıq-sıq ayaqqap dolabına, aşhane dolabına, qazanlar arasına, bala şeyleriniñ dolabına qoyalar. Bilgenime köre, musulmanlar böyle yerlerde iç bir vaqıt muqaddes edebiyatnı saqlamaylar", — dep "QırımSOS" analitigi añlattı.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeriniñ sakinleriniñ aqları vekâletlisiniñ temsilcisi Elvin Kadırov da qabaatlavlarda iç bir delil olmağanını iddia etti.
"Birinciden, iç biri "Men nasıldır fırqanıñ azası olam" demedi. Ekinciden, Rusiye Federatsiyasınıñ Hizb ut-Tahrirni terroristik teşkilât olaraq tanıması pek müimdir. İşlerden degil, fikirlerden tanır. Bu, er bir narazılıqqa örnek olaraq qullanıla", — dep qayd etti o.
Advokat Mıkola Polozov dedi ki, "Hizb ut-Tahrir davaları"ndaki makeme esnasları adaletnen iç bir alâqası yoq. Çünki bu davalarda qabaatlanğan şahıslar öz nazar noqtasını isbatlamaq içün iç bir imkân alamadılar.
"Qanun ceetinden, bu, elbette, tamamen qanunsız bir vaziyettir, bu tam bir uquqsızlıqtır. Biz añlaymız ki, mında uquqiy boşluq Kreml rejiminiñ siyasiy menfaatlarına uyğun olaraq pek deñiştirilgen. Ve Hizb ut-Tahrir cemiyetiniñ bir qısmı olğan qırımtatarlarğa qarşı taqip — işğal etilgen topraqlarda qırımtatar ealisiniñ narazılığını bastırmaq içün bir çeşit strategiyadır", — dep Polozov bildirdi.
Bundan da ğayrı, Rusiye "Hizb ut-Tahrir davası"nda büyük apis cezalarını bere. Tek bir kere belli ki, eñ kiçij ceza Murat Mustafayevge berildi — 4 yıl apis cezası. Adetince, bu müddetler 10 yıldan başlap berile, Sovetler Birliginiñ ceza köstergiçlerinden de çoqtır, dep devletniñ qavmiy siyaset ve vicdan serbestligi hızmetiniñ yolbaşçısı Viktor Yelenskıy ayttı.
"Rusiyede siyasiy mabüslerniñ sayısı SSCBde Brejnev ve Hruşçov devrinde olğan siyasiy mabüslerniñ sayısından çoq oldı ve Stalin devrine yaqınlaştı. "Hizb ut-Tahrir" musulman teşkilâtınıñ azaları 6-12 senege qadar apis cezasını alalar, 18 ve 19,5 yılğa üküm etilgenlerniñ adları belli. Sovetler Birliginde apis müddetleri inanılmaz edi. Yani, Brejnev Sovet Birliginde (inanılmaz edi — terciman)", — dep Yelenskıy bildirdi.
Kremlniñ repressiv maşinası konveyer kibi çalışa, dep ayttı Mıkola Polozov. Soñki 20 sene devamında Rusiye qanunları cezalandırıcı maqsatlarnen pek çoq deñiştirildi.
"O, konveyer kibi çalışa. Bu aqımğa qoyuldı. Ve eger de bir insan bu konveyerge çekilse, eger de o, bir cinaiy davanıñ şübeli, qabaatlanğan şahısı olsa, neticeside 99,9% qabaatlayıcı üküm çıqarılır, bu büyük bir müddet olur ve, elbette, akimiyet bu repressiv mehanizmlerni öz siyasiy maqsatları ve vazifelerine irişmek içün qullana", — dep advokat qayd etti.
Amma, Elvin Kadırovnıñ aytqanına köre, bu qanunsız üküm çıqarılsa bile, Qırım musulmanlarına qarşı adaletsizlik devam eter.
"Siyasiy mabüslerniñ balalarına çoq tesir eteler, mektepte olarğa balalar: "Babañ qayda?", "Babañ terroristtir", dep aytalar. Amma olar balalar. Ve biz bilemiz ki, balalar böyle tüşünmeyler, bunı ocalar ya da ana-babaları aytalar. Rusiye Federatsiyası, diniy basqı misalinde, öz qanunlarını boza, dep ayta bilemiz. Meselâ, apishanede tutıp qalmağa mümkün olmağan hastalıqlarnıñ cedveli bar. Bu cedvelge köre, mustaqil tibbiy mütehassıslardan malümatımız olsa ve olar: "Bu böyle bir hastalıq", dep aytsalar, advokatlar muracaat eter, amma olar bunı yapmağa red eterler", — dep Qırım skinleriniñ aqları vekâletlisiniñ temsilcisi bildirdi.
Qırım sakinleriniñ aqları vekâletlisiniñ temsilciliginde mabüslerge tibbiy yardım kösterilmemesi qayd etile, bunıñ neticesinde olarnıñ sağlığı fenalaşa ve atta olar öleler.
Hususan, siyasiy mabüs Tofik Abdulgaziyevniñ sağlıq vaziyeti kritik aldadır. Onıñ verem hastalığı ve bir sıra başqa hastalığı bar edi. Qırımtatar 2019 senesi saban ayında apiske alındı, 2022 senesi mayıs ayında ise 12 sene sert rejimli müstemlekege üküm etildi.
Elvin Kadırov, Rusiye tarafı siyasiy mabüslerge kerekli tedaviylevni köstermege ve mustaqil tibbiy hadimlerni kirsetmege red etkenini bildirdi.
"Bu halqara uquqta işkencege oşay. Bir sıra adamlarnı köremiz, olar bu cinayet içün bekleyler. İşğal etilgen topraqlarda Ukraina vatandaşlarınıñ canlarını işğalciler alalar", — dep qayd etti o.
Rusiye, buña oşağan bir dava boyunca 13 senege üküm etilgen siyasiy mabüs Cemil Ğafarovnıñ canını aldı. O, 2023 senesi berim ayında, 60 yaşında, Rostov-na-Donu şeeriniñ hastahanesinde keskin yürek-damar yetersizliginden vefat etti. SİZOda Ğafarovnıñ qalp krizini yaşadı, amma izolâtor memuriyeti tibbiy yardımnı bermege bir qaç kere red etti, dep o vaqıt siyasiy mabüs tarif etti.
Advokatlar SİZOda tutuluvı Ğafarovnıñ ayatı içün telükeli olğanını qayd ete ediler. Aynı zamanda, adamnıñ büyrek dializine ihtiyacı bar edi, ve o, makemede bir qaç kere aytqan edi ki, yalıñız makemege azırlanıp olamay, atta anda da barıp olamay. Bu şikâyetleriniñ episini Rusiye apishanecileri körmemezlikke urdılar.
