İşğal etilgen Qırımda ukrain cemiyetiniñ birleşkeni Ukraina kilsesi, 10 yıllıq işğali devamında rusiyelilerni raatsızlağan edi. Aqmescitteki Aziz Apostollar knyaz Volodımır ve knyaginâ Olha kilsesi — yarımadada Ukraina Ortodoks Kilisesiniñ (UOK) baş kilsesidir. Bu sene çiçek ayınıñ 8-nde işğalli akimiyetniñ emrinen kilseden qubbesi çıqarıldı.
Keçken sene mayıs ayında işğalli makeme hadimleri kilseniñ qapusını qırdılar, kilseniñ mülküni hırsızladılar, cemaatnı ise kilsege yibermediler. Yarımadadan Ukraina Ortodoks Kilsesiniñ soñki papazı çıqqan soñ, Qırım ve Aqmescit metropolitı Kliment, Ukraina Ortodoks Kilsesiniñ Qırım yeparhiyası aqiqatta yoq olğanını bildirdi.
Suspilne Qırımnıñ "Din nezaret altında" adlı tsiklniñ ekinci bölüminde Rusiye Qırımdan UOKni nasıl çıqarğanını tarif etemiz.
Aqmescitteki Aziz Apostollı Knyaz Volodımır ve Knâginâ Olha kilsesinde ukrain tilinde ibadetler ötkerildi, Milât bayramında kolâdkı yırlandı, Holodomor yıllığına öldürilgen ukrainler içün añma tedbirleri ötkerildi.
"Küçük cami şeerniñ merkezinde yerleşe, ve etrafında trolleybuslar, avtobuslar yüre. Ve çoqusı insanlar ukrainlerniñ toplaşqanlarını bileler. Sözler de eşitile — ibadet ukrain tilinde keçirildi. Bu, biz kim olğanımıznıñ numayışı edi", — dep Qırımdaki UOKe inanğan Olena Popova Suspilne Qırımğa qayd etti.
Yelena hanım Qırım sakinidir. Rusiye istilâsından soñ Aqmescitten ketti. Şimdi torunınen Maltada yaşay. Onıñ aytqanına köre, Rusiye işğalinden soñ Qırımda ukrain kilsesiniñ dindaşları olmaq telükeli oldı.
"Birinciden, anda barğan er kes FSB hadimleri anda barğanını añlay edi. Bu sebepten dua etmek, ibadet etmek, tanışlarnen selâmlaşmaq, küçük haberlernen paylaşmaq içün barmağa tırışqanlar. Amma soñra ibadethaneden tış daa serbest qonuşmaq mümkün edi", — dep Popova añlattı.
O şunı da qayd etti ki, Vladıkanı bir qaç kere işğalli quvetçiler tutıp, qollarını sıqıştıra ediler. Oña qarşı da dava açılğan edi.
"O, vaazlarını pek sakince bere edi. Yani, namaz vaqtında keçken esas qısmı, o, klassik edi. Ve tek soñunda öz küçük sözlerini qoşa edi. Anda rusiyege qarşı çağıruvlar, "narativler" kibi laflar yoq edi. Tek şu eşitile edi: "Tañrı, Ukrainanı saqla!", — dep UOKe inanğan qadın qayd etti.
İşğalniñ birinci yılında ruslar ve olarnıñ Qırımdaki tarafdarları Kıyiv Patriarhatına boysunğan kilselerniñ çoqusını alıp kettiler.
"2014 senesi işğalcilerniñ ilk yapqanları kilselerni zapt etip, o vaqıt Ukraina Ortodoks kilselerini Moskva patriarhatına teslim etmege başladılar. Bular, ilk evelâ, arbiy bölüklerniñ toprağında yerleşken ibadethaneler. Meselâ, birinci ibadethaneniñ zapt etilgeni Anğara köyü. Soñra Aqyar. Bundan soñ Qırımnıñ farqlı rayonlarında kirağa alınğan ibadethaneler", — dep Qırım yeparhiyasınıñ vekâletli temsilcisi, Qırım ukrainleri rayon şurasınıñ temsilcisi Andriy Şçekun bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, işğalciler bu ibadethanelerni Rusiye Ortodoks Kilisesiniñ (ROK) nezaretine berdiler. Aynı zamanda, UOKniñ diniy cemiyetleriniñ mülkiyetinde olğan ibadethaneler 2023 senesine qadar ibadetlerini keçire ediler.
2016 senesi Rusiyede diniy teşkilâtlarnıñ faaliyetini daa da sıñırlağan qanun qabul etildi. "Yarovaya paketi" qanun leyhası aqqında söz yürsetile.
O, "qanunsız missionerlik faaliyeti" içün "idarecilik" (memuriy mesüliyet — muar.) cezasını belgiley edi. Bu demek ki, yasaqlanğan ya da qayd etilmegen diniy teşkilâtlar anda diniy faaliyet alıp barsalar bile, bu "qanunsız missionerlik" kibi qabul etile bilir. Bu sebepten memuriy mesüliyetke çekildim, — dep İnsan aqları içün Media teşebbüsiniñ mütehassısı, Bölge insan aqları merkeziniñ adliyecisi Mıkola Kikkas añlattı.
Qırım işğalinden soñ Aqmescitteki Aziz Apostollar knyaz Volodımır ve knyaginâ Olha kilsesi Qırımdaki ukrain kilsesi ve ukrainliginiñ tek merkezi olıp qaldı.
2017 senesi işğalci akimiyetniñ emirinen katedral kilseniñ bir qısmı müürlendi, ikonalar, haçlar ve başqa kilse mal-mülkü belli olmağan yerge çıqarıldı. İbadethane binasınıñ bir qısmı "Qırım Cumhuriyetiniñ mülkiyeti fonduna" berildi. Qırımdaki UOKniñ bu baş katedral kilsesinde Qırım ve Aqmescit mitropoliti Kliment hızmet ete edi.
"Men 10 yıl devamında Qırımdaki ukrainlerniñ milliy-medeniy merkeziniñ saqlanması içün küreşken edim. Avropa makemesinde doquz makemem bar. "Rusiye makemelerinde 60-tan çoq dava bar", — dedi Kliment.
2019 senesine qadar Qırım yeparhiyası Kıyiv patriarhatınıñ Ukrain ortodoks kilsesine kirgen edi, tomosTomos - sinod ve/ya da yerli ortodoks kilsesiniñ reisi tarafından kilse qurulışınıñ ya da dininiñ müim meseleleri boyunca bir ferman; soñki vaqıtları esas kilse yañı yerli kilsege avtokefaliya berüv qararına aittir. alğan soñ Ukraina ortodoks kilsesine boysundı.
Bundan soñ işğalciler yarımadadaki UOKe basqını quvetleştirdiler. 2019 senesi baarde Aqmescitteki avtovokzalda, kilse mülküni hırsızlağanında qabaatlanıp, metropolit Kliment tutuldı. O, Rusiyeniñ Rostov şeerine, siyasiy mabüs Pavlı Ğrıbnıñ makemesine ketken edi.
2014 senesi Qırımda Kıyiv patriarhatınıñ UOKniñ aman-aman 50 parafiyasıbir kiseniñ cemaatı bar edi. Mıkola Kikkas, Suspilne Qırım içün bildirgeni kibi, köylerde Kıyiv patriarhatınıñ cemaatlarınıñ sayısı atta Moskva patriarhatınıñ cemaatlarınıñ sayısından çoq edi.
Onıñ aytqanına köre, 2012-2013 seneleri kilse pek faal inkişaf etti. Yañı cemiyetler peyda oldı. 14 papaz ve bir qaç on kilse bar edi. Bazı papazlar eki-üç parafiyağa hızmet ete ediler.
Qırım işğaliniñ ilk 8 yılı devamında Qırımdaki Kıyıv patriarhatınıñ UOKniñ kilseleriniñ sayısı 50-den 7-ge qadar eksildi. Rusiye işğal etilgen yarımadada ukrain kilsesiniñ taqip etilüvini quvetleştirdi. Rusiye ordusına Ukrainağa qarşı cenkke çıqmaları içün papazlarğa mobilizatsiyanameler berile başladı.
Bundan da ğayrı, 2023 senesi mayısnıñ 11-nde "makeme bekçileri" Aqmescitteki Aziz Apostollı Knyaz Vladimir ve Knyaginâ Olga kilsesine kirip, altarnıñ qapusını qırıp, kilse mülküni hırsızladılar. Cemaatnı ibadethanege yibermey ediler.
Ukraina Ortodoks Kilisesiniñ Qırım yeparhiyasınıñ faaliyeti toqtatıldı, dep bildirdi bu sene boş ayda metropolit Kliment. O vaqıt Ukraina Ortodoks Kilisesiniñ soñki qırımlı papazı işğal etilgen Qırımnı terk etti.
"Makeme hadimleri keldiler, bütün mülkni qapattılar, kilseni aldılar. Onıñ yerleşkeni yerni bilmeyim. Papazlar kettiler, insanlar dağıldılar, çünki telüke endi peyda oldı. Kilse mülkiyetiniñ millionlarnen dolları zararlandı", — dep qayd etti o.
Ukraina Ortodoks Kilisesiniñ Qırım yeparhiyasınıñ vekâletli temsilcisi Andriy Şçekunnıñ qayd etkenine köre, Qırımdaki faaliyetiniñ toqtatılması onıñ yoq etilmesi demek degil.
Rusiye qanunları ve siyasetleri yarımada işğaliniñ başından berli Qırımdaki Ukraina Ortodoks kilsesini yoq etmege tırışa edi, dep Qırımlılarnıñ aqları vekâletlisi Elvin Kadırov ayttı. O, bunı Rusiye tarafından "genotsid" dep adlandırdı.
Oraq ayında Kezlevdeki Hrıstovozdvıjenskıy kilsesiniñ yıqıluvı aqqında haber berild. İşğal etilgen Qırımda Ukraina Ortodoks Kilsesiniñ soñki kilsesi edi.
Etnopolitika ve vicdan serbestligi devlet hızmetiniñ yolbaşçısı Viktor Yelenskıy emin ki, yarımadadan UOKniñ sürgün etilmesi — Moskva patriarhatınıñ tek Rusiye Ortodoks kilsesiniñ olması içün Rusiyeniñ maqsatlı siyaseti.
Onıñ aytqanına köre, Ukraina Ortodoks kilsesiniñ cemaatı — "ukrainlikniñ ateş odağı" ola, Rusiye bunı qabul etip olamay.
Aynı zamanda vaqtınca işğal etilgen Qırımda dinge inanğanlarnıñ aqları ve serbestligi bozulğanını qayd etmek ve Rusiyeni mesüliyetke çekmek içün devlet ve halqara seviyelerde dava alıp barıla.
"Er bir vaqia boyunca bir sıra cinaiy dava açıldı. BMTnıñ Halqara makemesine ve BMTnıñ İnsan aqları eyyetine 60 dava berdik. Avropa insan aqları makemesine muracaat ettiler. Yani, er şey ceryan içindedir, şunıñ içün yekâne noqta-i nazar — bu uzun müddetli ceryan olğanını añlamaq kerekmiz ve neticesi — bu olacaq", — dep Andriy Şçekun bildirdi.
Bundan da ğayrı, İnsan aqları bölge merkeziniñ müstehassısları işğal akimiyetiniñ Qırım toprağında UOKniñ din adamları ve cemaatına nisbeten basqı aletlerini ögrendi.
Umumen yedi esas alet qayd etildi. Mıkola Kikkasnıñ aytqanına köre:
- Rusiye Federatsiyasınıñ vatandaşlığını qabul etmege mecbur etüv;
- Rusiye akimiyetiniñ memuriy ameliyatını pravoslav kilselerine qullanuv;
- Kilise mal-mülkiniñ zapt etilmesi ve din adamları ve cemaatqa basqı yapılması;
- İnsanlarnı alıp qaçuv, işğalli akimiyet organlarına resmiy/resmiy olmağan çağıruvlar;
- Memuriy sanktsiyalarnı qullanuv;
- İşğal qanunlarına köre de ğayrıdan qayd etüvniñ qıyınlıqları;
- Qanunsız missionerlik faaliyeti içün mesüliyetke çeküv.
Ukraina Yuqarı Şurasınıñ insan aqları vekâletlisi Dmıtro Lubinets halqara teşkilâtlarğa Qırımdaki UOKe basqısı meselesinen bağlı muracaatlarnı defalarca yaptı, dep bildirdi Elvin Kadırov.
"Bu halqara uquqnı boza. Buña diqqat ayırıldı, amma halqara ortaqlarımız ne yapa bileler, biz ne yapa bilemiz. Ne yazıq ki, Rusiye Federatsiyasınıñ areketlerine tesir etmek içün mehanizmlerimiz yoq. Biz bozuvlarnı qayd etemiz, muracaat etemiz, Halqara makemenen beraber çalışamız, amma basqı, işkence ve Qırımda olğanlarnı toqtatmaq içün, teessüf ki, mehanizmlerimiz yoq, — dep Qırım MC ve Aqyar şeeriniñ sakinleriniñ aqları vekâletlisi qayd etti.
Aynı zamanda, 2022 senesi orta küz ayında Nazirler Kabineti Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ mülkiyetinden Devlet mülkiyetine Aziz Apostollı knâz Volodımır ve knyaginâ Olga kilsesiniñ berilmesi aqqında qararnı qabul etti. Vesiqada qayd etilgenine köre, bu, yarımadada Ukraina Ortodoks Kilisesi cemiyetiniñ bozulğan aqlarını qorçalamağa imkân berecek.
Devlet hızmetiniñ qavmiy siyaset ve vicdan serbestligi meseleleri başı Viktor Yelenskıy, Rusiyeniñ dinlerge basqısına cevap olaraq Ukrainada diniy serbestlikni pekitmek kerek, dep qayd etti.
"Ukrainanıñ cevabı, birinciden, Rusiyeniñ silâlı qarşılığı olmalı. Ekinciden, Ukraina içinde diniy serbestlikniñ pekitilmesi. Rusiye — diniy serbestlikniñ tabiiy duşmanı, Ukraina ise — onıñ tabiiy evidir", — dep qayd etti o.
Hatırlatamız ki, Suspilne Qırımınıñ "Din nezaret altında" tsikliniñ birinci bölüminde işğalciler tarafından mustaqil musulman cemiyetleriniñ taqip etilüvi aqqında aytıldı ve işğal altındaki Qırım ne içün diniy serbestlik yarımadası dep adlandırılğanı aqqında sual peyda oldı.
"Hizb ut-Tahrir" islâm teşkilâtında iştirak etkenleri içün qabaatlanğan qırım musulmanlarınıñ taqip etilüvi ve Kremlniñ "Yehova şaatları" diniy cemiyetiniñ azalarını apiske aluvı aqqında kelecek bölümimizde haber etecekmiz.
Telegram, WhatsApp ve Facebookta Suspilne Qırım haberlerine abune oluñız
