2017 senesi çiçek ayında Rusiye Yuqarı makemesi "Yehova şaatları"nı ekstremist teşkilât olaraq tanıdı. Diniy teşkilâtnıñ azaları muntazam sürette apiske alına ve Rusiye müstemlekesine yollanıla. Şu anda Qırımnıñ işğalli akimiyeti tahminen 30 "Yehova şaatı"nı taqip ete, olardan 13-ü endi qabaatlayıcı ükümni aldı.
Diniy teşkilâtnıñ yasaq etilmesi uquq qorçalayıcı teşkilâtlar ve ğarp devletleri tarafından tenqit etildi, Avropa insan aqları makemesi ise "Yehova şaatları"nıñ taqip etilmesini toqtatmağa talap etti.
"Din nezaret altında" çoq serialı leyhasınıñ üçünci bölüminde Suspilne Qırım Rusiye tarafından "Yehova şaatları"nıñ nasıl ve ne içün taqip etilgeni aqqında laf etti.
2022 senesi berim ayında Rusiye quvetçileri 6 saat devamında Serhiy Parfenovıçnıñ evini tinttiler — çağına yetmegen qızı ve saqat qart babası bar edi. Bundan soñ aqaynı tutıp, sorğuğa çekmek içün Aqmescitke alıp kettiler. Parfenovıç bir buçuq ay SİZOda tutılğan soñ ev apsine avuştırıldı.
Altı aydan soñ aynı "dava" çerçivesinde qabaatlavlar daa bir "Yehova şaatları"nıñ iştirakçisi Yuriy Ğeraşçenkoğa qarşı açıldı. Keçken sene oraq ayında adamlarnıñ davası işğalli makemege keldi. Bu sene oraq ayınıñ 1-nde Qırımnıñ işğalli İslâm Terek rayon makemesi qabaatlayıcı ükümni ilân etti — eki "Yehova şaatı"na 4 yıl sınav müddetinen 6 senege üküm etildi.
Makeme oturışında Serhiy Parfenovıç, maküm etilgenine köre, diniy ibadetler barışıqlı şekilde yapılğanını ve cinayet olmağanını bildirdi.
"Qabaatlayıcı taraf, Yehovağa ibadet etmek ekstremizmdir, dep saya. Bu ibadette iştirak etkenim içün makeme kürsüsinde bulunam... ve apishanege ketmege istemeyim. Amma men, ayatımda çoq şey yapqan Yehovanı sevem. Men qabaatlavlarnıñ esassızlığı ve qabaatlanğanımnıñ delilleri olmağanı aqqında çoq aytqan edim. Bütün qabaatlavlarnı ve ekstremist etiketini lâğu etmege rica etem", — dep qayd etti o.
Şu anda Qırımnıñ işğalli akimiyeti tahminen 30 "Yehova şaatı"nı taqip ete, olardan 13-ü endi qabaatlav ükümini aldı.
2017 senesi çiçek ayında Rusiye Yuqarı makemesi "Yehova şaatları"nı ekstremist teşkilât olaraq tanıp, olarnıñ faaliyetini Rusiye topraqlarında ve hususan işğal etilgen Qırımda yasaq etti. Aynı yılnıñ bozarğan ayında işğalli akimiyet "Yehova şaatları"nıñ bütün cemiyetlerini qayd etmegen edi. Ertesi künü cinaiy davalar açıldı. Rusiye qanunlarına binaen, ekstremist faaliyet içün cezalar cinaiy mesüliyetke çekilmek kerek. Amma, advokat Mıkola Polozovnıñ aytqanına köre, ekstremistik faaliyetniñ tam bir añlamı yoq.
""Rusiye qanunları, repressiyalarğa kelgende, repressiv basqığa kelgende, olar, kerçekten de, er şeyni telükeli içtimaiy areketlerge oğratmaq içün mümkün olğanı qadar konkretsiz, mümkün olğanı qadar amorf şekilde yazıla. Şunıñ içün ekstremizm ne olğanını añlatqan açıq kriteriylerni, teessüf ki, Rusiye qanunlarında tapamazsıñız, ve er sefer siyasiy maqsatqa köre ya da muayyen taqiqatçı, muayyen makemecige köre deñişe", — dep añlattı o.
"Suspilne Qırım"nıñ muarririyeti "Yehova şaatları"nıñ Ukrainadaki ve Avropadaki Temsilciligine muracaat etip, kütleviy apis etüvlernen bağlı izaat istedi. Temsilciler yazılı cevabında Rusiye yasağını Avropa insan aqları makemesinde şikâyet etkenlerini qayd ettiler.
Avropa insan aqları makemesiniñ qararında (Taganrog şeeriniñ TİN vekilleri ve başqaları Rusiyege qarşı, No 32401/10, 2022 senesi bozarğannıñ 7-si, 272-nci madde) qayd etilgeni kibi, "Yehova şaatlarınıñ qanunsız taqip etilüvi, ekstremizmge qarşı qanunnıñ qabul etilmez derecede keniş ve añlaşılmağan şeklinde yazılğanınıñ neticesidir". Avropa Şurası Parlament assambleyası ve BMTnıñ İnsan aqları eyyeti defalarca qasevetini bildirip, Rusiye akimiyetini bu qanunnı Yehova Şaatlarına qarşı qullanmamağa çağıra ediler.
Rusiye bu teşkilâtnı ne içün taqip ete
Mütehassıslarnıñ aytqanına köre, eki sebebi bar. Birincisi, Amerika Qoşma Ştatlarında yerleşken "Yehova Şaatları" Halqara merkezinen bağlı. 240 memleketniñ bürosı anda nezaret etile. Demek ki, rusiyeliler bu diniy teşkilâtnı nezaret etip olamay. Başqa bir sebebi — faaliyetniñ barışıqçı yönelişi. "QırımSOS" teşkilâtınıñ analitigi Yevhen Yaroşenko qayd etti ki, "Yehova şaatları"na silâ almaq ve silâlı zıddiyetlerde iştirak etmek yasaq etile, bu ise Rusiye mefküresine zıt kele.
"Rusiye Federatsiyası Rusiyede ve işğal etilgen topraqlarda diniy ayatnı bütünley nezaret etmege tırışa, şunıñ içün Kreml tarafından doğrudan ya da ğıyabiy şekilde nezaret etilmegen diniy teşkilâtlar sadıq olmağan sayıla, olarğa nisbeten taqip etile . . . "Yehova şaatları" orduda hızmet etmege vazgeçmege çağıralar, ve bu, ırqçılıq mefküresine ve onıñ qomşularğa nisbeten qullanuvına zıt kele", — dep Yaroşenko añlattı.
Rusiye tarafından yasaq etilgen 2017 senesine Qırımda "Yehova şaatları"nıñ 22 cemiyeti bar edi, dep bildirdi Qırım sakinleriniñ aqları vekâletlisiniñ temsilcisi Elvin Kadırov.
"Bizim malümatımızğa köre, Qırımda tahminen 8000 "Yehova şaatı" bar edi. (...) "Yehova şaatları" — söz ve fikir serbestliginen serbest insanlardır. Amma eger sen nezaretsiz olsañ, bu sual endi olarnı qorquzar, çünki yarın sen bir şey ayta bilesiñ, öz fikirini ayta bilirsiñ. Ve bu siyasiy bir mesele olur. Bu meselelerniñ ögüni almaq — qorquzuv, yasaq etüvdir", — dep qayd etti o.
İşğalli quvetçiler "Yehova şaatları"nda Qırım içün adiy tintüv usulını qullanalar: saba kirmege tırışalar, qollarına buğavlarnı taqıp, evni alt-üst eteler. Resmiy sebebi — "ekstremist teşkilâtlarda iştirak etüv, teşkil etüv ya da maliye etüv". Buña isbat olaraq, diniy ve maarif edebiyatı ya da teşkilâtnıñ para çekleri tapıldı.
Şimaliy Qırımda "Yehova şaatları" diniy cemiyetiniñ reisi Serhiy Filatov, altı yıl apis cezasına maküm etilgen edi, FSB hadimleri teşkilât azalarınıñ evlerine gizliden kirip, ses ve video nezaretini yerleştirgenini tarif etti.
Onıñ aytqanına köre, yasaq etilgen edebiyatnı em "Qırallıq zallarında", em de şahsiy binalarda qoyğanlar. İşğalli akimiyet mektep memuriyetini "Yehova şaatları"nıñ balalarını mektepke bermege teşviq ete. Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda askerlikke çağırılmasınıñ ilân etilmesi, işğalli akimiyet tarafından "Yehgova şaatları"na basqı yapılması içün qoşma sebep oldı, dep qayd etti Devlet hızmetiniñ qavmiy siyaset ve vicdan serbestligi meseleleri başı Viktor Yelenskıy.
"Bu, öz azalarına silâ almağa ruhset bermegen diniy bir teşkilât. Bu tam bir barışıq teşkilâtı. Teşkilâtnıñ vaziyetinden memleketteki rejimniñ vaziyetini añlamaq mümkün. Avtoritar ya da totalitar rejimleri olğan memleketlerde olar, elbette, olamaz, çünki akimiyetke qarşı çıqalar. Olar öz azalarına, aytqanları kibi, şimdiki şeyler sistemasını köterip, Yehovağa baqmağa teklif eteler", — dep yekünledi Yelenskıy.
2023 senesi mayıs ayında Rusiye Federatsiyasınıñ Taqiqat eyyeti ve FSB hadimleri Maksım Zinçenkonıñ Kefede yaşağan evinde tintüv keçirip, ondan soñ dostlarınen Bibliyanı oquğanı ve muzakere etkeni içün cinaiy iş açtılar. Bu, ekstremist teşkilâtnıñ faaliyetinde iştirak etüv kibi sayıla edi. Maksım ev apsine alındı, 2024 senesi qara qış ayında işğalli makeme Zinçenkonı qabaatlı tanıp, eki yıl mecburiy işlerge maküm etti.
Başqa bir dava — Dmıtro Nauhatskıynıñ Aqmescitteki evinde keçirilgen tintüv. Rusiyeliler qırımlını video bağı vastasınen diniy toplaşuvlar keçirgeninde qabaatlaylar, olarda "yasaq etilgen edebiyat" ve onıñ tarqatuv usulları ögrenildi ve muzakere etildi. Onı ekstremist teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etkeninde qabaatlaylar. Tutulğan soñ "makeme" Dmıtronı ev apsine yolladı, şimdi oña 10 yıl müstemleke cezası berile bile.
Ukrainada Yehova Şaatlarınıñ temsilciligi, öz inançlarında iç bir ekstremizm körmegenini yazma cevabında añlattı.
Bütün dünya boyunca Yehova Şaatları, dindaşlarına olğan adaletsiz munasebetlerden pek qasevetlene, olar içün dua etmege ve qorantalarına qol tutmağa devam eteler… Bütün dünya boyunca Yehova Şahitleriniñ 100 yıldan ziyade devam etken zemaneviy tarihı, Hristian dininde ekstremizmniñ olmağanını isbatlay.
Qırım sakinleriniñ aqları vekâletlisiniñ temsilciligi qayd etkenine köre, diniy sebeplerden taqip Avropa insan aqları şartnamesiniñ 9-ıncı maddesini boza. Bundan da ğayrı, Ukraina qanunlarına köre cinayetçi olmağan şahıslarnıñ taqip etilmesi - aynı şartnameniñ yedinci maddesiniñ bozuluvıdır. Çünki halqara gumanitar uquqqa binaen, Rusiye işğal etilgen topraqlarda öz cinaiy qanunlarını qullanmağa aqqı yoq.
Vaqtınca işğal etilgen Qırımda Yehova Şaatlarınıñ yasaq etilüvi, bu teşkilâtnıñ mustaqillik nazar noqtasınen doğrudan bağlı, dep bildirdi "QırımSOS" teşkilâtınıñ talilcisi Yevhen Yaroşenko. Ve diniy diskriminatsiya qullanuvı qolay bir alet saylandı.
"Rusiye qanunsız olaraq öz qanunlarını tarqatqan edi, ve bu sebepten pek çoq subyekt, şu cümleden diniy teşkilâtlar, Rusiye qanunları boyunca qayd etilmek kerek ediler, aks alda bu teşkilâtlar qanunsız sayıla edi. Ve añlamaq kerek ki, er sene Rusiye daa çoq qoqlanı burmaqta, yañı-yañı gruppalar siyasiy taqiplerniñ qurbanı ola", - dep qayd etti Yaroşenko.
Hatırlatamız ki, Suspilne Qırımınıñ "Din nezaret altında" çoq serialı leyasınıñ birinci bölüminde işğalciler tarafından mustaqil musulman cemiyetleriniñ taqip etilüvi aqqında tarif etildi ve işğal etilgen Qırımnıñ diniy serbestlik yarımadası olaraq adlandırılmasınıñ sebepleri aydınlatıldı. Ekinci bölümi, işğal etilgen yarımadada ukrain kilsesiniñ taqip etilmesine bağışlandı.
Qırım musulmanlarınıñ "Hizb ut-Tahrir" islâm teşkilâtında iştirak etkenleri içün taqip etilüvi aqqında nevbetteki bölümimizde yazacaqmız. Bu uydurılğan davalar boyunca yüzlerce insan, esasen qırımtatarlar, apiske alındı. İşğalcilerniñ maqsadı - dinlerni kontrol altında tutmaqtır.
Telegram, WhatsApp ve Facebookta Suspilne Qırım haberlerine abune oluñız
