Ukrayina jurnalisti ve siyasiy mabüsi İrına Danılovıçnıñ davası, Avropa insan aqları mahkemesi tarafından 2022 senesi başlanğan tolu miqyaslı istilâdan soñ Qırım sakinlerine qarşı repressiyalarğa dair ilk dava ola. Avropa mahkemesiniñ yurisdiktsiyası şimdi Rusiyege ait degil, amma siyasiy mabüsniñ şikâyetlerini baqmaq halqara toplulıqnıñ diqqatını celp etecek.
Avropa insan aqları mahkemesiniñ adliyecisi Serğiy Zayets "Suspilne Qırım"ğa bu aqqında tarif etti.
"Mahkeme, berilgen delillerge baqıp, Rusiye Federatsiyasınıñ areketleri İnsan aqlarını qoruv Avropa konventsiyasını bozğanına dair qarar alacaq. Ve bu uquqiy saipliktir. Tarihkq, eger isteseñiz, Nürnberg mahkemesiniñ qararına kibi, Ekinci Cian cenkinde faşistlerniñ cinayetleri aqqında tarif etecek. Amma bizim içün mında ve şimdi müimdir ki, İrına Danılovıç onı hatırlanğanını ve onıñ içün küreşkenini duya bile", — dep o ayttı.
Bundan ğayrı, Serğiy Zayetsniñ aytqanına köre, Rusiye bu esnasta iştirak etmeycek ve cevap bermeycek.
"Bu vaziyette halqara uquqnıñ esas printsipi — añlaşmalarğa riayet etilmeli. Ve Rusiye bu añlaşma vaqtında yapqan er şey içün mesüliyetlidir. Rusiye içün muqavele müddeti ise — 2022 senesi ilk küz ayınıñ 16-na qadar. Rusiye Avropa mahkemesiniñ qararlarını qabul etmege red etkeni, 2022 senesi ya da daa evelsi, olar: "Bizni meraqlandırmay, biz bu qararlarnı qabul etmeycekmiz", dep ayttılar. Bu Rusiye Federatsiyasınıñ meselesi, çünki bu Rusiye Federatsiyasınıñ itibarına zarar ketire", — dep o bildirdi.
Advokatnıñ aytqanına köre, mahkeme qararı ne vaqıt çıqarılacağını tahmin etmek qıyın, çünki böyle şikâyetler çoq.
"Umumen Avropa insan aqları mahkemesinde Qırım sakinlerine nisbeten onlarca, belki de yüzlernen şikâyet bar. Danılovıçnıñ şikâyetiniñ hususiyeti şunda ki, o, tolu miqyaslı istilâdan soñ olğan vaqialarğa ait. Rusiye 2022 senesi Avropa Şurasından çıqarılğanı ve 2022 senesi ilk küz ayınıñ 16-nda Rusiye Avropa konventsiyasınıñ iştirakçisi olmağanı sebebinden, Avropa mahkemesiniñ yurisdiktsiyası oña ait degil", — dep o añlattı.
Hatırlatamız ki, Avropa insan aqları mahkemesi İrına Danılovıçnıñ Rusiyege qarşı eki şikâyetini resmen baqıp başladı.
"Bu, qanunsız apis cezasına dair 6579/23 nomeralı dava (qarar 2023 senesi qara qış ayınıñ 15-nde berilgen edi) ve "çetel agentleri"niñ Rusiye cedveline kirsetilüvi boyunca 4065/25 nomeralı dava (qarar 2025 senesi qara qış ayınıñ 28-nde berilgen edi). Mahkeme şikâyetlerni insan aqları boyunca Avropa konventsiyasınıñ bozuluvları sebebinden cevap bergen devletten resmen yazılı izaat soramaq içün yeterli derecede esaslı dep tanıdı. Mahkeme, Ukrayina ükümetini baqışlarğa üçünci taraf olaraq qoşulmağa davet etti. Rusiyeden farqlı olaraq, Ukrayina bu kibi davalarda öz nazar noqtasını bildire", — dep "Qırım.SOS" teşkilâtı yazdı.
İrına Danılovıç aqqında ne bilemiz
Saban ayınıñ 29-ında vaqtınca işğal etilgen Qırımda işten evge qaytqanda İrına Danılovıç ğayıp oldı. Aynı kün Kefe yanında Oy Quyu köyündeki evi tintildi. Anda ana-babaları yaşağan ediler, evini tintkende işğal quvetçileri cep telefonı ve tehnikasını alıp çıqardılar.
Bir qaç ay devamında tibbiy yardım talap etken soñ saban ayınıñ 21-inde açlıq çekmege ilân etti — izolâtorda, ayrıca keçken sene üküm çıqarılğan soñ onıñ sağlığı pek zayıfladı.
Cinaiy davasınıñ bilgilerinen tanış olıp bitirmek içün qanunsız "Kefe şeer makemesi"ne ketkende Danılovıç bayıldı. Bundan ğayrı, azaplar sebebinden açlıq ilân eter.
Çiçek ayınıñ 6-sında jurnalist açlıq bitirdi, çünki onı teşkermek ve tedaviylemek içün onı Aqamescitteki SİZOdan hastahanege alıp ketirmege söz berdiler.
Bozarğan aynıñ 29-ında işğal etilgen Qırım Yuqarı makemesi içtimaiy jurnalist ve faalci İrına Danılovıçnıñ ükümini deñiştirdi. Bundan evel patlayıcı alet saqlağanı sebebinden yedi senege malüm etildi. Apellâtsiya makemesiniñ qararına köre ceza müddeti bir ayğa azladılar.
Keçken sene boş ayda bildirildi ki, Danılovıç sanitar olmağan şartlarda buluna ve ihtiyac duyğanına baqmadan onı tedaviylemeyler.
Telegram, WhatsApp, Facebook, TikTok ve YouTubede Suspilne Qırım haberlerine abune oluñız
