Svitlana Stetsenko ile "PRO Qırım. 2.0" podkastınıñ yañı sanında Qırım siyasiy mabüsi Boğdan Zizanıñ qardaşı Oleksandra Barkova musafir oldı. Boğdan ressam ve faalcilerden biridir. 2022 senesi mayıs ayında Yevpatoriyadaki (KezlevRusiye imperiyası ve Şuralar Birligi tarafından Qırımnıñ meskün yerleriniñ adlarını deñiştirüv islâatından evelki addeki) işğalli memuriyetni sarı-mavı boyanen boyaladı. İşğalciler onı sert rejimli müstemlekede 15 yılğa üküm ettiler.
"Bu, onıñ apsiniñ beşinci yılıdır"
"Bu küreş yalıñız qardaşım içün degil, bütün siyasiy mabüsler içün küreştir. Çünki apishanege tüşken soñ, bu onıñ içün daa büyük bir şey oldı. Men tek onıñ istegenini yapmağa devam etem. Boğdan alâ daa Vladimir merkezi apishanesinde tutula. Amma tezden onı basamaq bekley. Ne yerge ketkenini bilmeymiz, amma onı daa qıdırğanlarını bilemiz. Çünki advokatlarğa bile qaysı basamaqta bulunğanlarını aytmaylar. Yazışuvlar da belli bir müddetke toqtatılacaq. Bu — eñ qıyın vaqıt.
Endi dört yıl keçti, onıñ apsiniñ beşinci yılıdır. Men onı bütün bu yıllar devamında iç bir kere eşitmedim. Duymadım, körmedim bile. Çünki bütün mahkeme oturışları devamında bizler anda-mında vatandaş ya da cenk esirleriniñ fotolarını köremiz, bazıda olarnı fotoğa çekecekler. Bogdannıñ ise bir yasağı bar edi. Daa soñra advokatımızdan bildik ki, mahkeme oturışlarından birinde onı pek köteklediler, onıñ fotoresimlerini çekmek, aqibetlerini kimse körmesin dep, añlayışnen gizlengen edi.
Yazışmalar, umumen alğanda, pek qıyın ola. Onı Rusiyeden ne qadar uzaq alıp ketken olsalar, o qadar az alâqada oldılar. Tsenzura pek sert ola. Ve añlamaq kerek ki, Vladimir merkezi apishanesi hususan telükeli cinayetçiler içün qurulğan. O, anda eki yıl devamında buluna. Böyle bir telâşlı tendentsiyanı körem ki, mektüplerim oña aman-aman yetmey. Onıñ mektüplerini men de bayağı vaqıt devamında alamadım. Amma biz er vaqıt adiy mevzularda qonuşamız. Eger de müim bir şey aytmaq kerek olsa, bunı advokat vastasınen yaparmız.
O, apiste çoq resim yapa, olar da tsenzuranen bir yerge keteler. Şimdi özüni pek yahşı duymay. Bu hususan böyle bir şeyni aydınlatmaymız, sadece umumiy faktlar, çünki bu da tesir ete bile. Meselâ, eger onıñ muayyen bir sağlıq meseleleri bar olğanı aqqında malümat çıqacaq olsa, oña daa çoq basqı yapıla bilir. Onıñ içün Boğdannıñ sağlığı aqqında daa qısqaca aytmağa tırışamız. O genç, sağlam, sportçu, amma biz çoqtan buña işanğan edik. Bir qaç yıldan berli onı iç bir yerde küneş ışığına çıqarmadılar. Bu basamaqlardan ğayrı, o, kerçekten kün ışığını körmey. Yani, sağlıq vaziyeti aqqında aytmaq mümkün. Bundan da ğayrı, daima sılaqlıq, sanitarsızlıq, pek yaramay aşlar.
"Bilgenimiz kibi, anda qırımtatarlarğa eñ yaramay yanaşalar"
O, yarı qırımtatardır. Bu hususan tesir etip-etmegenini bilmeyim, amma qırımtatarlarğa nisbeten basqı diniy sebeplerden yapıla. Yani, olarğa dua etmek yasaq etile, olarğa mahsus domuz eti berile. O, çoq şey kördi, onıñ közleri ögünde insanlar öldi, olarnı asıp keçtiler, mabüslerni biri-birine tizdiler. Rusiye mabüsleri de vatandaşlarğa atılğan edi. Amma cenk esirine ne yapılğanlarını körgen soñ, o, er kesten daa yaramay vaziyette bulunmamağnını tüşüne.
"O, artıq adaletsizlikke dayanamağan edi"
O, pek sade bir insandır. Ve men oña bu malümatnı bergende, biz seni ressam olaraq yazacaqmız, çünki onıñ resimleri çoq, çoqusını biz körmedik, çünki biz tek onıñ içtimaiy ağlarında paylaşqanlarını köremiz, amma o, çoq şeyni defterde yapa edi, sketchbooklarda resim yapa edi, er şey pek güzel. Ve o, pek yaratıcı bir insandır, pek alçaq göñülli. Onıñ böyle ince ruhiy teşkilâtı bar. Men bellesem, bunıñ içün o, yapqanını yapmağa qarar berdi, çünki adaletsizlikke dayanıp olamay edi, adaletlik duyğusı onda pek küçlü edi.
O, balalıqta pek faal bir bala edi, parkurnen oğraşa edi. O, menim içün daima böyle bir fenomen edi, çünki ana-babasız ösken edi. Bundan da ğayrı, o pek sert bir terbiyenen östürildi. Terbiyede bile degil, amma ana-babası oña yaramay yanaşa edi. Çoq aytmayım, amma ana-babam oña pek yaramay yanaşa edi. Ve olar ketken soñ, o, qartanağa qaldı, o da pek samimiy bir insan degil. Anam onı evlatlıqqa almağa bile istedi, çünki o, bizimki edi.
"Onıñ içün bu resimden daa ziyadedir"
O, bu resimlerni yapa edi, soñra ise ana ve balasınıñ, meselâ, öksüz balanıñ fotoresimlerini çeke edi. Onıñ içün bu, resimden daa ziyade bir ikâye. Ve bu eser bizler içün, menim içün ve onı ilk sefer körgen ressam içün, onı daa ziyade köstermege teklif etken, miqyaslandırmağa teklif etken, bizim içün Boğdannıñ ikâyesini añlatmaq içün pek parlaq bir alet oldı.
İlk sefer bu murali Berlinde Çekpoint-Çarli müzeyiniñ kirişinde peyda oldı. Pek çoq adam bar edi. Men pek şaştım, çünki anda onıñ resimlerini qoymaq mümkün edi, o, sergige qoşulğan edi — bütün bir qat Ukrayinağa bağışlanğan edi ve zallardan biri siyasiy mabüsler aqqında edi. Boğdannıñ ikâyesi bar, ve o, Qırımdaki qarşılığınıñ parlaq timsali ola.
"O, özüni azat etmege rica etmey, er kesni azat etmege boşatmağa istey"
Tış memleketlerde bu ikâye ve ses, siyasiy mabüslerniñ tutuluvı şartlarında bile pek tesir ete. Çünki ruslar içün qaideler, añlaşmalar ya da insanlarnen munasebette insanlıq qaideleri yoq, amma olar içün "yüzüni saqlamaq" müimdir.
Siyasiy mabüs aqqında haberleri olmağanda, bu mevzuda meraqları olmağanını körgende, er şeyni yapa bileler. Olar siyasiy mabüsniñ qoruvı altında olğanını körseler, onıñ aqqında daima bir şeyler malümat alanında bar olğanını körseler, bu onıñ içün kerçekten qoruv ola. İşkencege oğratmaq ya da oğratmamaq, işkencege oğratmaq ya da oğratmamaq, qayda alıp ketmek ve ilâhre kibi meselelerde bile.
Bunı 100%-ge aytmaq mümkünmi, bilmeyim, amma belli bir tendentsiyanı köremiz, bunı maña Leniye Umerova tasdıqladı. O, siyasiy mabüs olaraq açıq bir vaziyette bulunğanı içün, onıñ qardaşı onıñ ikâyesiniñ tanılmasında büyük bir iş yaptı, ve bu, neticesinde, onıñ azat etilmesine yardım etti.
O (Boğan — muar.), apiske alınğan soñ, bunıñ episi onıñ içün büyük bir küreş oldı. O, siyasiy mabüsler aqqında çoqça bildi, olarnen tanış oldı. O, mahkemede çıqışta bulunıp, bu onıñ içün "daha büyük bir küreş" olğanını ayta. O, özüni azat etmege istemey, er kesni azat etmege istey. Ve maña şahsiy mektüplerde daa yaza ki, eñ çoq muhtac olğanlardan ğayrı, onı birinciden azat etseler, o kederlenir.
"Bunı "bizge acıñız" olaraq degil de, "küreşimizni destekleñiz" olaraq yayınlamaq isteymiz
O, binağa boya tökmek içün ketkende, belli bir qarar aldı. Ve er şeyge baqmadan, şu anda menim içün zor olsa da, o anda pek ağır yaşay, men onıñ bu qararına ne qadar qoltutqanımnı tasavur etip olamayım. Ve men onı azat etmek içün elimden kelgenini yapacağım.
Biz bunı "bizge acınıñız" kibi degil de, "küreşimizni destekleñiz" kibi yayınlamaq isteymiz. Ve şimdi acımağa ihtiyacımız yoq, biz belli bir yolnen ketemiz ve mında siziñ destegiñizge muhtacmız. Men Boğdannıñ icadına, onıñ ikâyesine, onıñ cesür areketine mümkün olğanı qadar çoq insannı qoşmağa isteyim. Ve insanlarğa qarşılıq olğanını añlatmaq içün, atta Qırımnıñ tecrit etilmesinde bile.
Ve şimdi ihtiyacımız olğan tek şey, şefqat degil, bu bizge yardım etmez. Bizge iştirak etmek kerek, ikâyemizni tarqatmaq kerek. İşte bu sebepten biz bunı böyle bir şekilde yapamız, yaratıcı, subet şeklinde, biz Bogdannı facia degil de, küreşçi olaraq kösteremiz. Qaytıp kelmek içün küreşmek, sesini duyurmaq içün küreşmek - qıyın. Ve bu insanlarnıñ küreşkenine yardım etmek içün yapa bilecegimiz tek şey — qoşulmaq, desteklemek.
Telegram, WhatsApp, Facebook, TikTok ve YouTubede Suspilne Qırım haberlerine abune oluñız
