2010-2014 seneleri Qırım — Viktor Yanukovıç Ukrayina prezidenti olğan vaqıt. İşte o vaqıt o, Rusiye prezidenti ile beraberlikte, gaz içün endirimge qarşı Rusiye Qara deñiz flotunıñ Aqyarda (Sevastopolda) yerleşmesi aqqında añlaşmanı devam ettirdi, kurort şeerleriniñ yolbaşçıları beş kere öldürildi, soñra ise — Yevromaydan ve yarımadanıñ işğali.
Suspilne Qırım jurnalistleri arhivlerni ögrendi ve Qırımdaki bu devirde olğan müim vaqialarnıñ fotoresimlerini topladı.
Harkiv añlaşmaları
2010 senesi kiçik ayda — Ukrayinanıñ IV prezidenti, o vaqıt "Regionlar firqasınıñ" yolbaşçısı olğan Viktor Yanukovıç oldı. Onıñ içün qırımlılarnıñ 78%-dan ziyadesi rey berdi.
2010 senesi çiçek ayınıñ 21-nde Harkivde Yanukovıç ve o vaqıt Rusiye prezidenti olğan Dmitriy Medvedev "Harkiv añlaşmalarını" imzalaylar. Vesiqağa binaen, Aqyarda (Sevastopolda) Rusiye flotunıñ bulunuvı daa 25 yılğa — 2042 senesine qadar devam etilecek. Bunıñ içün Ukrayina er yıl 100 million dollar ala ve gaz içün 30% endirim ala.
Mecliste muhalifet bunı milliy menfaatlarnıñ hainligi dep adlandıra ve "yımırta yağmuru"nı teşkil ete — Yuqarı Şurada tasdıqlav esnası uruşlar, duman taşları ve spiker Vladimir Litvinge, olardan şemsiyesi altında saqlanğanına qadar, yımırta tökmeknen keçe.
Çatışmalar "Harkiv añlaşmalarına" qarşı çıqqanlar toplaşqan Yuqarı Şuranıñ divarları ögünde de yüz berdi. Lviv ve diger şeerlerde insanlar narazılıq bildirmek içün soqaqlarğa çıqtı.
Aqyarda (Sevastopolda) ise Harkiv añlaşmalarına qoltutuv aktsiyası keçirildi: Rusiye flotunıñ bayraqları ve rus yırları ile II Katerina abidesi yanında.
Qırım şeer yolbaşçılarınıñ öldürüvi
Aynı 2010 senesi Qırımda Qırım şeerleriniñ yolbaşçılarınıñ öldürüvleri başlana.
- Yevpatoriya (Saqa) rayonınıñ Novofedorivka başı Oleğ Kolodâjnıy öz eviniñ kirişinde belli olmağan şahıslar tarafından atıp öldürildi.
- 2011 senesi Veselivska köy şurasınıñ reisi İgor Yuşkağa ateş açıldı — o, hastahanege ketkende vefat etti.
- 2012 senesi Malıy Mayak şeer yolbaşçısı Leonid Malık, gizemli şaraitlerde "tuvalet penceresinden atıldı".
- 2013 senesi Semeyiz başı Kiril Kostenkonı onıñ maşnasında qatil avtomatlı silâ ile öldürdi.
- Aynı 2013 senesi Kefe (Feodosiya) şeer yolbaşçısı Aleksandr Bartenev eviniñ azbarında sırtından atıp öldürildi.
2026 senesi qara qış ayınıñ 28-nde, 12 yıldan çoq keçken soñ, Baş prokurornıñ ofisi, Lvivde Kiril Kostenkoniñ öldürüvinde şübheli sayılğan kişi tutuldı, dep bildirdi.
Turizm ve halqara yarışlar
2012 senesi Qırımda raatlanğanlarnıñ sayısı rekord oldı. Mevsim devamında yarımadanıñ kurort yerlerini 6 milliondan ziyade adam ziyaret etti.
2013 senesi — Yaltada keçirilgen soñki Avropa ralli kubogı edi.
Soñra Yalta civarında dağ alpinistleri dünya çempionatı keçti — bu, Qırımda soñki halqara sport yarışları edi.
Yevromaydan
"Biz kerçekten de, kerçekten de pek çoq adam kelecegini beklemey edik. Nazirler şurasından prezident temsilciligine barğanda, anda endi 350 iştirakçi bar edi", — dep ilk narazılıq aktsiyalarını "Yevromaydan Qırım" areketiniñ teşkilâtçısı Serğiy Kovalskiy hatırlay.
Yevromaydannıñ ilk künlerinde Qırım Yuqarı Şurasınıñ o vaqıttaki prezidiumı, Mıkola Azarov yolbaşçılığındaki Nazirler şurasınıñ Avropa Birligi ile assotsiatsiyanı toqtatmaq qararına qol tutqan beyanatını derc etti.
Qırımdaki antımaydanUkrayinada bir sıra mitingler Kıyivde, Ukrayinanıñ şarqiy ve merkeziy şeerlerinde — Yevromaydan ğayelerine zıt kele narazılıqlarınıñ yanında antimaydan mitingleri de keçirilecek edi
2014 senesi qara qış ayınıñ 20-nde Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ 21 yıllığı Serğiy Aksönovnıñ Rusiyege qoltutqan "Rus birligi" firqası tarafından qayd etildi. Şimdi Ukrayinada qara qış ayınıñ 20-si — bayram degil ve qırımlılar onı qayd etmemege çağıralar.
Bir aydan soñ, kiçik aynıñ 20-nde, Kıyivde Yevromaydan iştirakçilerini atıp, Yanukovıç memleketten qaçmağa azırlanğanda, rusiyeliler Qırımğa ordu ve tehnikanı yollamağa başladılar.
İşğalniñ başlanuvı
Kiçik ay 26-da Aqmescitte (Simferopolda) Qırım parlamentiniñ binası yanında ukrayin ve qırımtatar bayraqları ile biñlernen insan narazılıq aktsiyasına çıqtı. O künü Qırım Yuqarı Şurasınıñ binasında deputatlar yarımadağa ordularnı kirsetmek çağıruvı ile Rusiyege muracaat içün qanunsız rey bermege planlaştıra ediler.
"Biz ayttıq — sessiyanı çağırmañız, Qırımdaki vaziyetni bozmañız, çünki tünevin sessiyanıñ tek bir maqsat ile çağırılğanı belli edi — bugün Qırımnıñ Ukrayinadan ayırılması ve Rusiyege qoşulmasına sebep olacaq areketlerni yapmaq içün", — Refat Çubarov, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi dedi.
Ukrayina tarafdarları toplaşuvı işğalni bir künge qaldırdı. Ertesi künü saba Qırım Yuqarı Şurasını silâlı "yeşil adamçıqlarінтернет-мем, кліше російської пропаганди для позначення окупаційних військ, які висадилися в Криму без розпізнавальних знаків у складі спецпідрозділів, які проводили таємні, на першому етапі часто небойові операції з захоплення і блокування об'єктів у ході російського вторгнення в Україну у 2014 році. "Термін" вигадав російський пропагандист Борис Рожин." zapt etti. İşğalniñ başında Putin öz askerlerini tanımadı.
Aksönov Kremlniñ emri ile "baş nazir" oldı. Rusiyege qoltutqan "deputatlar" sahte referendumnı keçirmege rey berdi: başta onı qural aynıñ 25-ne tayinlediler, soñra saban ayınıñ 30-na, soñra ise — saban ayınıñ 16-na avuştırdılar.
Bu vaqıt Qırımda Rusiye işğaline qarşı qadınlarnıñ narazılıq aktsiyaları keçirile edi. Ukrayinağa qoltutqan faaller hırsızlandı, işkencege oğratıldı, insanlar ğayıp oldı.
İşğalge qarşı bir kişilik narazılıq aktsiyasını keçirgen qırımtatarı Reşat Ametovnıñ cesedi Aqmescitten (Simferopoldan) aman-aman 70 kilometrlik uzaqlıqta, eki afta evelsi işkence izleri ile tapıldı.
Rusiye arbiyleri o vaqıt arbiy bölüklerni blok etken edi, ve bütün yarımadada silâlı insanlarnen blokpostlar peyda olğan edi.
2014 senesi saban ayınıñ 16-nda Rusiye Qırımda qanunsız referendumnı keçire — qırımtatarlar ve ukrayinler iştirak etmey, ne közeticiler, ne de nezaretçiler bar. Kreml, Qırım sakinleriniñ 96% Rusiyege qoşulmaq içün rey bergenini bildire.
Telegram, WhatsApp, Facebook, TikTok ve YouTubede Suspilne Qırım habelerine abune oluñız
