Bu sene eki ağır hasta Qırım siyasiy mabüsi Rusiye müstemlekelerinden apis müddetleri bitkenine qadar çıqtı. Mayıs ayında kör Oleksandr Sizikov Minusinsk şeer mahkemesiniñ qararınen, arman ayında ise İsakogorsk rayon mahkemesiniñ qararınen kanser hastalığını çekken Lenur Halilov müstemlekelerden çıqtılar. Ekisi de uydurılğan terrorizm davalarında ve Rusiyede yasaq etilgen "Hizb ut-Tahrir" islâm firqasında iştirak etüvde mahküm etilgen edi. Sizikov müstemlekede 17 yılğa, Halilov müstemlekede 18 yılğa.
Mahkeme qararından soñ olar Qırımğa qayttılar. Amma bu sene küzde Rusiye mahkemeleri ağır hasta olğan siyasiy mabüslerni apishanege qaytarmağa qarar aldı. Oleksandr Sizikov Simferopol (AqmescitRusiye imperiyası ve Şuralar Birligi tarafından Qırımnıñ meskün yerleriniñ adlarını deñiştirüv islâatından evelki ad) SİZOnıñ Rusiye müstemlekesine etapnı bekley, Lenur Halilovnıñ ailesi onıñ qayda olğanını bilmey.
Neticesi olaraq qaraciger kanseri olğan C hepatit hastalığını çeke
Qanunsız apiske alınğanına qadar Lenur Halilov Aluşta rayonınıñ İzobilne köyünde "Aluşta" mustaqil musulman cemiyetiniñ reisi edi. Adam diniy bayramlarnı teşkil ete, qorantalarğa cenaze ve merasimlerde yardım ete, cemaatqa er künlik yaşayışta yardım ete edi.
2019 senesi onı Qırımdaki büyük tintüvlerden soñ yaqaladılar, Cenübiy bölgeniñ arbiy mahkemesi Halilovnı "Hizb ut-Tahrir Aluşta gruppası" davası çerçivesinde "terroristik merkezi"niñ teşkilâtçısı olaraq tanıdı. Lenur Halilov sert rejimli müstemlekede 18 yılğa üküm etildi.
RFnıñ Vladimir ve Arhangelsk vilâyetleriniñ müstemlekelerinde olğanda Halilovnıñ sağlığo pek fenalaştı, dep apayı Umida Hudoyberdiyeva añlattı.
"Vladimir vilâyetinde o, yürmege qıyın olğanını, qara cigeri ağırğanını, turğanda bile daima yorulğanını ayta edi. O yerde kimse diqqat etmey edi. Tek Arhangelsk vilâyetine avuştırılğan soñ, onı birden hastahanege qoydılar. O, anda aman-aman üç ay yatqan soñ, oña qaraciger şişigi ve hepatit C diagnozı qoyulğan edi. O, ekimlerniñ emallığı sebebinden tişi çıqarılğan soñ hepatit hastalığına oğradı. O vaqıt oña açıqtan-açıq ayttılar: böyle diagnoznen müstemlekede yaşaymaz", — dep Umida hanım ayttı.
Hastahanede adam teşkerüvden keçti ve sağlıq alına köre azat etilmesi içün tibbiy vesiqalar aldı. 2024 senesi arman ayınıñ 20-nde İsakogorsk rayon mahkemesiniñ qararına binaen onı müstemlekede apis cezasından resmen azat ettiler.
"Men onıñ kerçekten kelecegine inanmadım. O, sıñırdan keçkende, onı körmek içün Qırımnıñ bütün köşelerinden insanlar keldi. Bu sanki toy kibi edi — aynı vaqıtta quvanç ve telâş", — dep Umida hatırladı.
Lenur Halilovnıñ evinde yüzden ziyade adam toplandı — soy-sopları, dostları, köydeşleri. Onıñ aytqanına köre, adam acele tedaviylevge muhtac edi — başta hepatit C tedaviylesi, soñ ise onkologiyanen küreş.
"Biz anda teşkerüvlerni başlattıq, bütün tibbiy merkezlerge barıp, teşkerüvlerni keçirdik. O pek zayıf edi — evniñ içinde biraz yürgen soñ, endi yorula. Amma iç bir vaqıt şikâyet etmey edi, ev işlerine yardım etmege tırışa edi, tek tevsiyelernen olsa da. Tedaviylemege başladıq, aylar aldı. Onıñ bedeni pek zayıf edi, ve er kün ilâcsız keçse, o, ağır alda buluna edi", — dep Umida ayttı.
Qadınnıñ aytqanına köre, azat etilgen soñ üç ay devamında o pek meşğul edi — ekimlernen körüşüv, terapiya, teşkiliy meseleler. Hasta olğanına baqmadan, aqayı ev işlerini yapmağa, balalarğa yardım etmege ve dua etmege tırışa edi.
"Ekimler deral tedaviylevni başlamaq kerek olğanını ayttılar — başta hepatit C, soñ — qaraciger. Tibbiy teşkerüvden keçti, himiya tedaviylesine başladı. Tedaviylenüv bir aydan ziyade sürecek, dep planlaştırdıq. Lâkin hastalığına baqmadan, o küçlü edi, bizge ve balalarğa qoltuta edi", — dep qadın qoştı.
Evde üç ay qaldı
Orta küz ayınıñ ortasında Arhangelsk vilâyet mahkemesi prokurornıñ muracaatını qanaatlendirip, Halilovnı apishanege qaytarmağa qarar berdi, boş aynıñ 7-nde ise Halilovlarnıñ evine dört işğalli Aluşta uquq qorçalayıcısı keldi.
"Men azbarğa kirdim, olar endi turğan ediler. Mahkeme qararı bar, Lenurnı tutmaq kerekmiz, dep ayttılar. Onıñ eşyalarını toplap başladım, ellerim titredi, ne yapacağımnı bilmey edim. Olar çuvalnı maşinağa yüklemege yardım ettiler — bu da er şey. Qırıcı sözler ya da zorbalıq yoq edi, amma qorqu ve qasevet devam ete edi", — dep Umida ayttı.
Bundan soñ qoranta adamnıñ alı aqqında iç bir haber alamadı — ne telefon, ne de onıñ ekim nezaretinde olğanını tasdıqlağan bir şey.
"Bir qaç kün keçti, amma kimse bir şey aytmadı. Men onıñ ne yerde olğanını, kimge telefon etecegimni, oña ilâc berip-bermegenlerini bilmeyim. Onıñ içün er kün ilâcsız keçmek — telüke. Bizim dört balamız ve sekiz torunımız bar. 19 yıl beraber yaşadıq, bir kere bile bizni yaramadı, iç bir vaqıt bizni qabaatlamadı. Şimdi tek haber bekleyim", — dep qadın ayttı ve şunı qoştı: "Başta bahtlı yaşadıq — ve, inanam ki, daa öyle yaşaycaqmızz. Amma şimdi tek bir şeyni bilmege isteyim: o qayda ve oña ilâclar berilemi".
Kör Oleksandr Sizikovnıñ yañı apiske alınması
Qırım musulmanı Oleksandr Sizikov 2009 senesi yol qazasından soñ bütünley kör oldı. Adamnıñ birinci derece saqatlığı bar, ve o daima tibbiy baqıluvğa muhtac.
2020 senesi oraq ayınıñ 7-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ Rusiye quvetçileri Sizikovnı ve altı qırımtatarnı yaqaladılar. Olarnı Rusiyede yasaq etilgen, amma dünyanıñ çoqusı memleketlerinde qanuniy faaliyet köstergen "Hizb ut-Tahrir" islâm siyasiy firqasınıñ iştirakçileri olaraq qabaatladılar.
İşğalli tahqiqatnıñ versiyasına köre, Sizikov Bağçasaray rayonında bu teşkilâtnıñ merkeziniñ teşkil etilmesinde iştirak etti. Advokatlar ve uquq qorçalayıcılar bir qaç kere bildirdiler ki, davanıñ kerçek delilleri yoq, qabaatlavlar ise adsız şaatlarnıñ ifadelerine esaslana.
2023 senesi mayısnıñ 17-nde Rostov-na-Donudaki Cenübiy bölgeniñ arbiy mahkemesi Oleksandr Sisikovnı 17 yılğa azatlıqtan marum qaldırdı — ilk dört yıl apishanede, qalğanını — sert rejimli müstemlekede.
"Körlerniñ mahsus şaraitke muhtac olğanını añlamaq kerek: onıñ yoluna bir şey qoyulmaması pek müim. Evde bir şey deñiştirgende, onı özüm alıp ketirgen edim, ve bir şeyni tanımaq içün bir şeyge qol tutqan edim, buzdolapqa aşayt yerlerini açqanda, ne ve qaysı raflarda olğanını ayttım. O, tam bir qaranlıqta qalğan, gece-kündüz belli olmağan bir insandır. Evde o, ses saati vastasınen yol ala edi. Menim oğlumnıñ al-azırda olğan vaziyetini tasavur etmek içün közüñizni qapatıp, tanış olmağan yerge barıñız”, — dep kör siyasiy mabüsniñ anası Olena Sizikova Suspilne Qırımğa bergen izaatında ayttı.
Bu sene mayıs ayında Minusinsk şeer mahkemesi Sizikovnı hastalığı sebebinden azat etti. Adam evge qayttı. Faqat küzde başqa rusiye mahkemesi, Sizikovnı apisten azat etmek qararını lâğu etti ve onı yañıdan yaqalamağa qarar aldı.
Orta küz ayında Rusiyege boysunğan Bağçasaray rayon mahkemesi kör Oleksandr Sizikovnı "poliske qarşılıq kösterüv"de qabaatlap, 10 künge apiske aldı. Bundan evel Rusiye quvetçileri onıñ evini tinttiler. Adamnı Bağçasaray SİZOsına alıp kettiler. 10 kün memuriy apisten soñ onı azat etmediler, Simferopol (AqmescitRusiye imperiyası ve Şuralar Birligi tarafından Qırımnıñ meskün yerleriniñ adlarını deñiştirüv islâatından evelki ad) VTİvaqtınca tutuv izolâtorına avuştırdılar, andan ise Rusiye müstemlekesine etap etecekler.
"Mahkeme qararına baqmadan, azat etilüvniñ aqibeti olmaz"
ZMINA uquq qorçalayıcı merkeziniñ leyhalar idarecisi Viktoriya Nesterenko qayd ete ki, ağır hastalıqları olğan siyasiy mabüslerniñ sayısı arta. Onıñ aytqanına köre, teşkilâtnıñ cedvelinde şimdi 97 insan bar. 46 vaqiada tibbiy yardım kösterilmegeni ya da tedaviylevge irişüv qapatılğanı qayd etildi.
"Bu farqlı adiseler — tibbiy hadimlerge muracaatlarnı körmemezlikke urmaqtan başlap, ilâclarnıñ berilmesini blok etüvge qadar", — dep o, Suspilne Qırımğa añlattı.
2025 senesi bu cedvelge tahminen 20 yañı siyasiy mabüs qoşuldı, hususan, apiste olğanda hronik hastalıqları keskinleşkeni sebebinden. Nesterenko qayd ete ki, Lenur Halilov ve Oleksandr Sizikovnıñ diagnozları müstemlekede tutuluvına uyğun olmağan vaziyetler cedvelinde ola:
"Sizikovnıñ davası aqqında aytsaq, apishanede kör adamğa yardım ete bilecek hadimler yetmey, dep, apishane onı azat etmege talap etti. Sizikovnıñ müstemlekede qalmasını temin etmek içün, oña er kün yardım etecek bir insan kerek. Müstemleke mahkemege muracaat etip, onı azat etti. Amma "Qırım prokurorlığı" maddeniñ ciddiy olğanını israr ete", — dep Viktoriya ayttı.
Onıñ aytqanına köre, Halilov ve Sizikovnıñ tekrar apiske alınması bir pretsedent ola:
"Olar mahkeme qararlarına ve halqara basqısına baqmadan, apisten boşatuvnıñ bir neticesi olmağanını köstere. Ne muracaatlar, ne de halqara qurulışlarnıñ muracaatları repressiyalarnıñ devam etmesine tesir etecek", — dep Nesterenko qayd etti.
Telegram, WhatsApp, Facebook, TikTok ve YouTubede Suspilne Qırım haberlerine abune oluñız
