1929 senesi ilk küz ayınıñ 18-nde Qırımnıñ Yalta şeerinde Alla Ğorska — ressam, abideci, uquq qorçalayıcı, altmışlılar areketiniñ parlaq temsilcisi — doğdı. O, dünyağa Bıkivnâ ormanında öldürilgen ukrayinalılarnıñ defn etilüvi aqqında aytqanlardan biri ola. Alla Ğorska altmışlılarnıñ taqip etilmesine qarşı küreşti, amma şuralar ceza maşnasınıñ qurbanı oldı.
Suspilne Qırım onıñ yarımadanen alâqası, nazar noqtası ve icadiy yolu içün öldürüvi aqqında tarif etecek.
Alla Ğorska 41 yaşında öldürildi. Şuralar sistemasınıñ resmiy versiyası — ev cinayeti, yani qayın anasınıñ kelinge nefretini duyğan ve ondan intiqam alğan.
Allanıñ dostları emin ediler — bu KGBniñ işidir. Öldürilmeden biraz evel Allanıñ altmışlı Opanas Zalıvahağa yazğan mektübinde: "İllüziyalarım yoq. İsteseler, adıñnı alırlar. Olar istese, başıñnı alırlar. İsteseler, afu ete bilirler. Olar içün ayatımız — önemsiz bir şey, emiyetsiz bir şey. Canım ağarmasın dep, yorulğanımnı aytam. İmza — şeer firqasınıñ kâtibi vatandaş Botvınnıñ tasnifine köre Alla Münhen casusı".
1962 senesi Alla Ğorska, XX asırnıñ 30-ıncı yıllarında Bıkivnâ ormanında enkavedistler tarafından qurşunğa tizilgen ukrayinlerniñ defn etilmesi aqqında ilk sefer açıqtan aytqanlardan biri edi. 1968 senesi o, dissidentlerniñ taqip etilmesine qarşı ŞSCBniñ reberligine 139 medeniyet erbapınıñ narazılıq mektübini imzaladı.
"Onıñ şahsiyeti ve soñ da sanatta, faal vatandaşlıqta yapqan faaliyeti aqqında öz fikirimni ayta bilem — bu pek küçlengen, adalet duyğusıdır", — dep Alla Ğorskanıñ torunı, Alla Ğorska ve Viktor Zaretskıy fondunıñ tesisçisi Olena Zaretska tarif etti.
Alla Ğorska Yaltadan kele. Qorantası Qırımğa 1920 seneleriniñ ortasında köçti. Alla Ğorskanıñ babası Direktoriya vaqtında ukrayin teatrinde çalıştı. Şuralar Birliginde öz-özüni idare etkeni içün taqip etilgenimiz sebebinden yarımadağa köçti.
"20-nci senelerniñ ortasında Qırımda Şuralar Ukrayinasınen büyük bağlar, yani malümat bağları yoq edi. Yani o vaqıt Qırımda bulunğan insan yañı ayatqa başlay bile edi. Ve vesiqaları ve ömrü aqqında malümatı ola bile edi, amma evelki yılları olğan malümatı yoq edi", — dep Alla Ğorskanıñ torunı añlattı.
Qorantası başta Yaltada, soñ Moskvada ve Leningradda (Sankt-Peterburg) yaşadı, soñ Kıyivde qaldı. 60-ıncı yıllarnıñ başında Alla "Sovremennik" icadiy gençler klubına qoşuldı ve böyleliknen altmışlılar areketiniñ merkezine tüşti.
"O, altmışlılar areketiniñ tam temelinde oldı — iç ukrayinleşüv, ressamlar sanatçılar, şairler, yazıcılarnıñ öz kimliginiñ peyda oluvı", — dep Olena Zaretska ayttı.
Bundan soñ Alla Ğorska aqayı Viktor Zaretskıy ile beraber Ukraiyna köylerine seyaat etti. Onı ukrayin medeniyeti o qadar meraqlandıra ki, 30 yaşından soñ ressam tilni de faal surette ögrenmege başladı. Ğorskanıñ oğlu — Oles — arhiv intervyusında bunı bir çağıruv olaraq tanıdı.
"O vaqıt ukrayin tiline keçüv — bu sistemağa qarşı bir çağıruv edi, duşmanlıq edi, başqa bir şey edi", — dep Oles Zaretskıy ayttı.
Alla Ğorska halq sanatını tedqiq etmege devam etti. Onıñ esasında — onlarnen resim, grafik eserleri, mozaikalar, teatr numayışlarınıñ eskizleri bar. 1965 senesinden başlap Alla ve aqayı diger ressamlarnen beraber, esasen Ukrayinanıñ şarqında bir sıra abide yarattılar.
Bugünde-bugün Ğorska-monumentalisniñ bütün icadiy eserleri aman-aman ğayıp oldı: eserleriniñ çoqusı 2014 senesi işğal altında qaldı, Ukrayina nezaretindeki topraqta tek eki mozaika qaldı. 2022 senesinden soñ ruslar Mariupolda "Ayat teregi" ve "Borıviter"ni bozdılar.
Ğorskanıñ tek eki mozaikası saqlanıp qaldı — Çerkası vilâyetinde "Quş" ve Kıyivde "Yel". Soñkisi restavratsiyağa muhtac.
Alla Ğorskanıñ hatırasını saqlamaq içün keçken sene Kıyivde "Borıviter" sergisi keçirildi. 50 biñden ziyade insan ressamnıñ yüz eserini kördi. Belli qartababa ve qartana aqqında hatıralarnı saqlap qalmaq, Olena Zaretskanıñ ayatınıñ işidir. O, Alla Ğorska ve Viktor Zaretskıyğa bağışlanğan müzey ya da sanat merkezini qurmağa arzu ete.
"Ğorska bir çoq insan içün büyük bir yol köstergiç ola ve 60 seneleri bizde böyle yıldızlar bar edi, amma biz bunı bilmey edik, dep bilmege yardım ete. Tarihımıznı niayet özümizge saip etemiz. Ne qadar dülber ve küçlü olğanımıznı añlaymız", — dep ressamnıñ torunı ayttı.
Telegram, WhatsApp, Facebook, TikTok ve YouTubede Suspilne Qırım haberlerine abune oluñız
