10 senedir Qırımnıñ işğali devrinde ruslar, siyasiy sebeplerde eñ az 318 yerli sakinni apis ettiler, olardan bazıları azat etildi ve rusiyeniñ tolu miqyaslı tecavuzı başlağan soñ Ukrainanı qorçalamağa kettiler.
Suspilne Qırım Ukrainanı qorçalamağa ketken Kremlniñ eki eski reinesinen laf etti ve daa üç azat etilgen asker olğan siyasiy mabüsniñ ikâyesini añlata.
İhor Movenko
2014 senesi Qırımda Movenkolar, rusiyeniñ tecavuzını ilk kere duydılar. O zaman olar Aqyarda yaşağan ediler. İhor didjey olıp çalışqan edi, yarımada işğal etilgen soñ ise halq ögünde ukrain timsallerini taqa edi. Şu cümleden, ayaqmaşnasında Ukraina Milliy Gvardiyasınıñ "Azov" 12. mahsus taqımınıñ işareti ve Ukraina tuğrası olğanı sebebinden 2016 senesi soqaqta onı "Berkut"nıñ eski hadimi ve "polis"ke teslim etti.
O zaman işğal quvetçileri, içtimaiy ağlarda "aşırıcılıqqa çağırğanı" sebebinden Movenkoğa qarşı dava açtılar. 2018 senesi onı eki senege maküm ettiler, apellâtsiya makemesi ükümini ğıyabiy şekilde eki senege azladı. Bundan evel adam bir buçuq ay SİZOda keçirdi. Onıñ fikrince, onı böylece qorqutmağa tırışqan ediler.
"Olarnıñ vazifesi, meni tamama qorqutmaq edi. Ve Qırımdan ketmem içün ve ükümni çoqlaşmağa qorqutmağa devam ettiler. Eki sene devamında yaşatanım yerde bulunmalı edim. Eki sene bitken soñ ailemiz köçti", — dep ayttı o.
Kıyivde aile yañıdan yaşamağa başladı. Movenkonıñ apayı Valentınanıñ sözlerine köre, ayrıca qızı köçkenimizge bahtlı oldı, çünki ukrain taraflı nazar noqtası sebebinden Aqyar mektebinde başqa balalar onı aqaretley ediler.
"Anda balalara da çoq şey teşviq ettiler. Ve çoq yañı bala onıñ mektebine barmağa başladı. Şu yerlerden... Bazıda onı ura ediler", — dep qayd etti o.
2022 senesi Movenko, komertsiya yedeginiñ yolbaşçılıq yapa edi, ailesi Kıyivde yaşamağa başladı. Rusiyeniñ Ukrainağa tolu miqyaslı tecavuzınıñ ilk künü o, arbiy komisarlıqqa ketti. Tolu miqyaslı cenkniñ eki senelik devrinde Qırımnıñ sakini, cebeniñ deyerli er bir yerinde edi.
"Kerçekten de 2014 senesi Donbasqa ketmege istey edim. Amma añlay edim ki, o zaman ketse edim, Qırımda qalğan ailemniñ meseleleri olu edi... 2022 senesi çoq tüşünip oturmadım bile, mecbur olğanımnı añladım. Ve böylece kettim", — dep asker añlattı.
Ailesinen qısqaçıq tatillerden soñ o cebege qayta. Movenko qayd etti ki, eki sene boyunca cebede boldurdı, amma askerdeşlerine kere, olarnıñ arasında da Qırımnıñ sakinleri de bar.
Yevhen Panov
Yevhen Panov — ATO devrinden tecavuznıñ ilk künlerinden Donbasta cenkleşken eski siyasiy mabüstir, Zaporijjâ vilâyetiniñ Enerhodar şeerinde doğdı. Bundan ğayrı, "Avropa Birdemligi" fırqasınıñ Enerhodar şeer şurasınıñ mebusıdır. Rus-ukrain cenki başlamadan evel ukrain adamı, Zaporijjâ AESda aydayıcı-elektrik mehanik olıp çalışqan edi.
"Men bellesem, duşman kelse, öz vatanımız, ailemiz, balalarımız, qadınlarımız ve er kesni qoçalamaq kerekligimiz añlayışlı bir şeydir. Bu, bizim borcumızdır! Mıtlaqa ğalebe qazanacaqmız! Ne zaman bunı yapacağımızı aytamam, çünki özüm bilmeyim, amma yaqın kelecekte ğalebe qazanmamız içün er şey yapacağım. Elimden kelgenni er şey yapam", — dep Panov ayttı.
"Qırım diversiyacıları" ("Aqyar diversiyacılarqı" gruppası) sahte davası çerçivesinde üç sene rus apishanesinde keçirdi. 2016 senesi yazda aileni Qırımdan Ukrainanıñ kontrol etkeni topraqlarğa alıp ketmesi içün oña muracaat ettiler. Bu qapqan eken, çünki memuriy sıñır rayonında rus quvetçileri onı beklegen ediler. Rus keçit noktasında FSB Panovnı urdı ve tevqif etti.
2018 senesi işğal etilgen Qırım Yuqarı makemesi, taqım olaraq silâ elastısına diversiya yapmağa azırlavnen bağlı bir qaç maddege binaen Panovnı qabaatlı tanıdı ve sert rejimli müstemlekede 8,5 senege maküm etti.
2019 senesi berim ayında Rusiye ve Ukraina arasındaki esirler deñişüvi çerçivesinde adam azat etildi. Azat etilgen ve Ukrainağa qaytqan soñ "taqiqat" vaqtında onıñ çekkeni işkencelerniñ tafsilâtlarını añlattı.
Ğennadiy Afanasyev
Suspilne Qırımnıñ keçkende añlatqanı kibi, Qırım Rusiye tarafından işğal etilmeden evel Ğennadiy Afanasyev, uquq saasında tasil alıp, anasınıñ saip olğanı Aqyardaki turagentlikte çalışqan fotograf edi.
2014 senesi kiçik aynıñ soñunda Aqmescitniñ merkezinde aynı zamanda qırımtatar ealisi, Avropa maydanınıñ destekçileri ve rus taraflı faalcilerniñ kütleviy nazarlıq aktsiyaları keçirildi. O zamandan ve Qırım işğal etilgen soñ Afanasyev, ukrain taraflı nazar noqtasını faalca bildire, gizli areketniñ azası oldı.
2014 senesi mayıs ayınıñ 9-ında Aqmescitte işğal quvetçileri, Ğennadiy Afanasyevni tuttılar. Olar adamnı soqaqta tuttılar, urdılar, belli olmağan maşnağa indirdiler, başına çavul taqtılar ve FSB binasına alıp ketirdiler.
O zaman işğalciler haber berdiler ki, Qırımda "Sağ sektor" diversiya-terror taqımınıñ azaları" tutuldı. Olar arasında Oleh Sentsov, Ğennadit Afanasyev, Oleksiy Çırniy ve Oleksandr Kolçenko ediler. İşğalli mahsus hızmetlerniñ versiyasında köre, adamlar yarımadanıñ "bir qaç şeerinde diversiya-terror aktlarına azırlanmağa" qabaatlandı.
Episilerini maküm ettiler: 2015 senesi çiçek ayında Ğennadiy Afanasyev ve Oleksiy Çırniyni 7 senege, o sene arman ayında Oleh Sentsov 20 senege (eñ büyük müddet). İşkenceler çekkende bir Afanasyev ve Çırniy öz fikirlerini bildire ediler. Faalci ve advokatı İlla Novikov bunı bir qaç kere qayd ettiler.
2016 senesi saban ayında deñişüv çerçivesinde Ukraina Afanasyevni qaytardı. 2019 senesi berim ayında deñişüv çerçivesinde Oleh Sentsov ve Oleksandr Kolçenko qaytarıldı. Tek 2021 senesi yedi senelik ükümden soñ Oleksiy Çırniy azat etildi. Ukraina onı deñişüv cedveline kirsetken edi, amma onıñ neticesi yoq edi.
Ğennadiy, ukrain siyasiy mabüslerini azat etüv areketiniñ liderlerinden biri oldı, Rusiyeniñ Ukrainağa tolu miqyaslı tecavuzınıñ ilk künlerinde Afanasyev, Kıyiv TrOnıñ askerdeşlerinen beraber Ukrainanı qorçalamağa ketmege qarar berdi.
2022 senesi ilk qış ayınıñ 18-inde Luhansk vilâyetinde Bilohovirka rayonında elâk oldı. Şu anda prezident, oña Ukraina Qaramanı unvanını berüv aqqında petitsiyanı baqa.
Oleh Sentsov
Avropa maydanı başlağan soñ o zaman bir qaç kere mukâfatlanğan rejisör olğan Sentsov, onıñ faal iştirakçisi oldı. Şu cümleden, Avtomaydannıñ faalcilerine qatıldı. Qırım işğal etilgen soñ o, tuvğan Aqmescitke sıq sıq bara edi, anda "Birleşken ülke içün" mitinglerni teşkil etmege tırışa edi. Sentsov göñülli de edi, yarımadadaki ukrain askerlerine aşayt mahsulatı veilk kerekli eşyalarnı yollay edi.
2014 senesi mayıs ayınıñ 10-unda Aqmescitte rus quvetçileri, Qırımnıñ "bir qaç şeerinde diversiya-terror aktlarına azırlanmağa" şübelengen rejisörni Ğennadiy Afanasyev, Oleksiy Çırniy ve Oleksandr Kolçenkonen tuttılar.
2015 senesi arman ayınıñ 25-inde terrorcılıq maddesine binaen Sentsov 20 senege maküm etildi. 2019 senesi berim ayında deñişüv çerçivesinde Ukraina Oleh Sentsov ve Oleksandr Kolçenkonı qaytardı.
2022 senesi Rusiyeniñ tolu miqyaslı tecavuzınıñ ilk künlerinde Ukrainanı qorçalamağa ketti. Qırım rejisöri, USQniñ "Mağura" 47. mehanikleştirilgen taqımında cenkleşe. Bir qaç kere yaralandı, amma cebege qayta edi. 2023 senesi bozarğan ayda adam, kiçik leytenant unvanını alfı. Sentsov, NLAW (zemaneviy tanklarğa qarşı mobil raketa kompleksi) operatorı oldı.
Oleksandr Kolçenko
Qırım işğal etilmeden evel Aqmescitli Oleksandr Kolçenko poçtada ve neşriyatta, atiqiyat qazmalarında yükçi olıp çalışqan edi. Bundan ğayrı sağ, tabiat qorucı ve mahsus birleşüv teşkilâtlarınıñ faalcisi edi, şu cümleden, tuvğan şeerde Zaliskıy parkta qurucılıqqa muqavemet köstergen edi.
2014 senesinden soñ Qırımda ukrain taraflı mitinglerde iştirak ete edi. 2014 senesi mayıs ayınıñ 16-sında Aqmescitte işğalciler, onı "Tek Rusiye" ve "Qırımnıñ rus cemaatı"nıñ ofislerini yaqmağa, "Ebediy ateş abidesi yanındaki patlamalarnı azırlamağa" ve " terror aktlarını yapmaq içün "Sağ sektor" teşkilâtında iştirak etmege" şübelengen onı Sentsov, Afanasyev ve Çırniynen tevqif ettiler.
2015 senesi arman ayınıñ 25-inde Kolçenko 10 senege maküm etildi. 2019 senesi berim ayınıñ 7-sinde deñişüv çerçivesinde Ukrinağa qayttı. Rus apishanesinden qaytqan soñ ukrain, Kıyivde yañıdan açılğan Vernadskıy adına Tavriya milliy universitetinde oqumağa devam etti. Qırımnıñ sakini, coğrafiya bölüginde turizm saasında yüksek tasil aldı. O, içtimaiy faaliyetnen oğraşmağa devam ete.
Rusiyeniñ Ukrainağa tolu miqyaslı tecavuzındna soñ eski siyasiy mabğs, USQnen añlaşma imzaladı ve Ukraina devletini qorçalamağa ketti. Şu cümleden, cenübiy yönelişte cenkleşe.
Telegram ve Facebookta Suspilne Qırım haberlerine abune oluñız
