Keçken sene işğal etilgen Qırımda işğal quvetçileri, 65 evni tinttiler, 2022 senesi ise 56 evni tinttiler. Em Rusiye, em de Ukraina qanunslarına köre tintüvlerge şaatlar qatılalar. Olar, mahsus hızmetlerniñ işçileriniñ ya da politsiyanıñ bozma yapmaycaqlarından emin olmalılar. Meraqlanmağan insanlar böyle areketler yapmalılar, çünki şaat davada iştirak etecek.
Suspilne Qırım araştırma yaptı ve yarımadada işğalciler tarafından tintüvlerge celp etilgen insanlarnıñ bir qaç ikâyesini añlata. Bu insanlar, rus quvetçilerinen beraber ketip, şaqalaşalar ve eski tanışları olğan quvetçilernen subet eteler. Bundan ğayrı, siyasiy mabüslerniñ advokatlarınıñ aytqanlarına köre, bu "şaatlar"dan bazıları tintüvlerden soñ Qırımdaki Rusiye quvet müessiselerinde çalışmağa başladılar.
FSB işçisi olğan şaat
Ulyanovsktan Rusiye vatandaşı Mıhaylo Yejıkov, Meclisniñ başınıñ muavi olğan Nariman Celâl ve "Avdet" qırımtatar gazetasınıñ eski jurnalisti olğan Asan Ahtemovnıñ davasınıñ taqiqat ceryanında iştirak ete edi. 2021 senesi berim ayında Qırım FSB işçileri, qırımtatarlarnıñ evlerini tinttiler. Em Celâl, em de Ahtemovnı diversiyada ve "ukrain mahsus hızmetleriniñ vazifesini yapmaq içün" teşkil etikten gruppa şeklinde qanunsız olaraq patlayıcı aletni almağa qabaatladılar. Cinaiy dava çerçevesindeki makeme ceryanı bir seneden çoq devam etti.
2020 senesi Yejıkov Rusiyeden Qırımğa keldi. Bir sene devamında Keriçte Rosgvardiyanıñ işçisi olıp çalışa edi. "Qırım Yuqarı makemesi"nde söz soratuvında 33 yaşındaki adam, bu davada şaat nasıl olğanını añlattı.
"Aqmescitte iş qıdırğanda onıñ yanına eki oğlan kelip, (uquq qorçalayıcı organlarnıñ — muar.) işçileri olğanını aytılar ve yardım etmege rica ettiler", — dep şaat cevap berdi.
Qorçalayıcı taraf emindir ki, Nariman Celâl ve Asan Ahtemovnıñ evleri tintilmeden evel Yejıkov rus hizmetlerinen bağlı edi ve olarnıñ terkibinden tış bir işçi olıp çalışqan edi. Tek bu cinaiy davada o, şaat olaraq eñ az yedi kere iştirak etti — onı şaatlarnen taqiqat ceryanına da celp ettiler.
Rusiye vatandaşı da advokatlarnıñ fikirini tasdıqladı. 2022 senesi oraq ayınıñ 27-sinde "makme oturışı"nda şaatlıq etketen bildirdi ki, 2021 senesi qara qış-kiçik ayları arasında, yani Celâl ve Ahtemovnıñ evleri tintilmeden evel, FSB organlarında çalışmaq içün vesiqalarını yolladı. 2022 senesi qara qış ayınıñ 24-ünde, yani rusiyeniñ Ukrainağa tolu miqyaslı tecavuzından bir ay evel FSB işçisi resmen oldı.
"Sizni taqiqat ceryanına davet etken bütün işçilerge, 2021 senesi qara qış-kiçik ayları arasında FSB organlarında çalışmaq içün vesiqalarıñıznı yollağanıñıznı bildirdilermi?", — dep prokuror Yejıkovdan soradı.
"Yoq, men bunı bildirmedi, bu şahsiy bir şeydir", — dep o zaman rusiye vatandaşı cevap berdi.
Rusiye qanunlarına köre şaat, cinaiy davanı evelden taqiqat etken organlarnıñ işçisi olmaz.
Ertesi künü Yejıkov sözlerini değiştirdi ve 2021 senesi ekim-boş ayları arasında, yani davada taqiqat areketlerinden soñ FSB organlarında çalışmaq içün vesiqalarını yollağanını bildirmege başladı. Celâl ve Ahtemovnıñ evlerini tintken FSB işçisinen soratuv vaqtında bu vaqia oldı. Bundan evel şaatlar, Yejıkovnıñ ve taqiqatçı Vlasovnıñ makeme binasının koridorında laf etkenlerini kördiler.
Asan Ahtemov, bütün makeme iştirakçileriniñ işten çıqarılmasını istedi.
"Men, makeme iştirakçilerine işanç coyğanımnı bildirem ve tüşünem ki, olarnıñ bu cinaiy davanıñ neticesine meraqlanğanlarına inanmaq içün yeterli sebep bar. Eki şaat, FSB işçisidir. Makemeci ve ceryanın iştirakçilerini aldatmaq, prokurornıñ bildirmegeni ve makemeciniñ ögrenmegeni nasıldır qavğalarnı ögrenmek içün olarnı yañıdan soratalar. Tünevin iç bir şey hatırlamağan şaat, bugün bu vaqianıñ tafsilâtlarını hatırladı", — dep ayttı o.
"Makemeci" Viktor Zinkov ve "Qırım Yuqarı makemesi"nden işdeşleri, bu cinaiy davada çalışmağa devam eteler. Devlet qabaatlayıcısı Adgur Bigvava, Qırım FSBniñ idaresine yazı şekilde hitap etti. Birazdan onı davanıñ bilgilerine qoştılar. Müessise, Yejıkovnıñ iş tarihınen bağlı ekinci versiyasını soñuna qayd etken cevap berdi, amma: "Siziñ sorağanıñız malümat, devlet sırı olğan bilgilerge aittir", dep hatırlattılar.
2022 senesi berim ayınıñ 21-inde Nariman Celâl ve Asan Ahtemovnı, Anğara köyündeki gaz borusında diversiyada qabaatlı olaraq tanıp, 17 ve 13 senege maküm ettiler. Ekisini Rusiyege, Minusinsk ve Vladimir şeerlerine etap ettiler.
İşğal Qırım İİNniñ işçisi olğan şaat
Sanki "patlayıcı maddelerin saqlağan" ve bu sebepten 7 sebebe maküm etilgen emşire ve cemaat jurnalisti İrına Danılovıçnıñ davasında qabatyalyıcı şaat, Rusiye devlet adliye universitetiniñ işğal Aqmescit filialınıñ eski studenti Konstântın Vısokohlâd oldı.
İşğal Kefe şeer makemesinde soratuvda o añlattı ki, közlükler içün qutuçıqta patlayıcı madde tapılğan vaqıt anda edi ve FSB işçilerinin versiyasını destek etti. Uquq bölüginiñ ocasınıñ ricasına köre o, Danılovıçnıñ davasınıñ taqiqat ceryanında iştirak etmege razı oldı.
Davada taqiqatnı nezaret etken "Qırım ceryanı"nıñ uquq qorçlayıcılarıTelüke sebeplerinden adlarını bildirmeymiz bildireler ki, makemege işinen bağlı yañlış bilgilerni berdi ve "İİNniñ işçisi olğanını gizledi". Olar tüşüneler ki, işğal Kefe şeer makemesiniñ "makemeci"si Nataliya Kulınska, cinayet olğan yañlış bilgiler bergenine qarşılıq köstermeli edi. Amma o bunı yapmadı.
Vısokohlâd, FSB işçileriniñ bergenleri cinaiy davanıñ bilgileriniñ kopiyalarınen soratuvlarğa kele edi. Siyasiy mabüsniñ advokatlarınıñ suallerine cevp bermedi. "Makemeci", buña da diqqat etmedi.
Advokatlar ögrendiler ki, 2021 senesinden berli, yani İrına Danılovıç tutulmadan evel o, işğal etilgen Qırım İİNniñ "migratsiya meseleleri idaresiniñ teftişçisi" olıp çalışa edi. Qorçalayıcı taraf, onıñ unvanını qayd etken interntetten maqbul skrinşotnı davanıñ bilgilerine koşmağa istey edi. Prokuror, skrinşotnıñ qoşulmasına qarşı edi, çünki "bunıñ cinaiy davağa ne alâqası bar" olğanını körmedi.
"Bu insannıñ, student olğanını ve ocası şaat olmağa rica etkenini ve özüne çalışqanını aytqanını hatırlayım. Bes-belli yalan", — dep oña Danılovıç cevap berdi.
Kelecek oturışlarda devlet qabaatlayıcıları, şaat Kostântın Vısokohlâdnı "migratsiya meseleleri bölüginiñ reberiniñ muavini" federal grajdanlıq hızmetine alğanını tasdıqlağan bir şeadetname ketirdiler. Anda bildirildi ki, Danılovıçnıñ evi tintilgen soñ onı işğal etilgen Qırım İİNe işke aldılar. Şu anda Bağçasaray rayonınıñ memuriyetinin saytında 2022 senesi ekim ayında yayınlanğan onın aqqında maqale bar. Advokatlarnıñ ögrengenleri malümat saytta yoq.
"Olar, bütün qabaatımnı tüşünip çıqardılar, bütün araştırmalar yalandır. Olarnıñ bu şeadetname tüşünip çıqarmağanlarını tüşünesiñizmi?", — dep qabaatlanğan jurnalist açuvlandı.
Advokatlar Ayder Azamatov ve Oksana Jeleznâk ısrar ettiler ki, tam başlanğıçtan şaat namuslı degil edi. Şu cümleden, soratuvda özüne çalışqanını, devlet hızmetçisi olmağanını aytqanda yalan ayttı. Amma prokuror qarar berdi ki, makemede "şaatlarnıñ qabaatlanğan qadın aqqında yalan aytqanlarını" tasdıqlamadı, Danılovıçnıñ qabaatı ise tasdıqlandı.
2023 senesi arman ayında İrına Danılovıçnı Qırımdan Rusiyege etap ettiler. Şu anda o, Zelenokumsktaki qadın müstemlekesinde buluna.
"E" Merkeziniñ studenti olğan şaat
2023 senesi arman ayınıñ 24-ünde saba saat 4te Bağçasarayda Amethan Umerov ve apayı Feride Halilova, evi yanında toqtağan maşnalar sesinden uyandılar. Bir qaç daqqadan FSB işçileri, araba qapınıñ kilitini qırıp, azbarına kirdiler.
"Adam, olarğa qoştı. İşçilernen beraber uzun sarı saçlı qız evge kirdi. Uquq qorçalayıcı organlarnıñ işçileri onı skemlege oturtıp, evni tintekde o otura edi. Evniñ odalarına deyerli kirmedi. O, quvetçilernen açıqça laf ete edi. Yuqlap toymağanını, saba erte uyanğanını muzakere ettiler. Faqat onıñ şaat olğanını kimse aytmadı. Adamnıñ sözlerine köre men bunı birazdan añladım", – dep Halilova añlattı.
Qarı-qocanıñ evini dört saat devamında tinttiler. Bitirgen soñ "Qırım birdemligi"niñ faalcisi Amethan Umerovnı Aqmescitteki FSBge soracağa ketirdiler. Advokat almadan tintüv protokolını imzalamadı.
Ertesi künü işğal etilgen Aqmescitteki Kıyiv rayon makemesinde onı ve daa beş qırımtatar faalcisini Hizb ut-Tahrirniñ (Rusiyede yasaqlanğan, amma Ukrainada serbestçe faaliyet yapqan siyasiy fırqa) faaliyeti aiy olmağa şübelenip, tevqif ettiler.
Ertesi künü Aqmescitteki "makeme" binası ögünde qırımtatar faaliclerini kütleviy şekilde tutqan vaqıt Amethan Umerovnıñ dostları ve aqrabaları, şu qıznı tanıdılar. Şaatlar şunı añlatalar: o, birinen telefon vastasınen laf eterek, "makeme" qarşısındaki qavehanege ketti.
Ukrain halqına antnı bozğan Ukraina İİNniñ eski işçisi olğan Ruslan Şambazovnıñ başçılığınen "Aşırıcılıqqa qarşılıq merkezi"niñ işçileri de o yerge kettiler.
Birazdan soqaq sofasında ve parktaki skemlelerde oturğan faalcilerni tutmağa başladılar. Qız ise qavehaneden çıqıp, olğanını nezaret ete edi.
O zaman açılğan qırımtatarlarğa qarşı çoq memuriy davanıñ bilgilerinde şu qıznıñ yazı şaatlığı qayd etildi. O, Aqmescitteki işğal etilgen Qırım federal universitetiniñ studenti, Habarovsktan Rusiye Federatsiyasınıñ vatandaşı Anastasiya Kakotko edi.
"2023 senesi arman ayınıñ 25-inde saat tahminen 14:40te men Vorovskoho soqağında edim ve Aqmescitteki Kıyiv rayon makemesi binasına doğru kete edim. Ğasprinskiy adına şeer bağçası yanında ketkende makeme binasının sıñırdaş olğan şeer bağçası yanında bulunğan insanlarnı kördim. Aynı zamanda olar bir-birinen laf ete, ökürip subet ete, şeer bağçasındaki vatandaşlarğa ketmege raatsızlay ediler. Bundan ğayrı, men qoşa bilem ki, mezkür insanlar, menim de makeme binasına ketmemni raatsızladı", — dep kerçekten de o zaman qavehanede oturğan Kakotko bildirdi.
O zaman eñ az 20 qırımtatar adamı, 1-7 künge memuriy tevqif etildi. Tutulğanlar arasında qart insanlar (64-71 yaşındaki) da bar ediler.
Umerovnıñ evi tintilmeden bir buçuq ay evel Kakotko başqa qırımtatar adamı, Aqmescit bölge Meclisiniñ eski azası Eldar Mensitovnıñ eviniñ tintilmesinde iştirak etti.
"Gratı"nıñ bilgilerine köre Anastasiya Kakotko, "İnternet-patrul" student birliginiñ iştirakçisidir. "Aşırıcılıqqa qarşılıq merkezi", rus qızınıñ oquğanı QFUde onı teşkil etti. Onıñ vazifesi, "gençlikniñ faal cemaat nazar noqtasını şekillendirtmek, halqara ve Dinlerarası çatışmalarnı evelden yoq etmek, terrorcılıq ğayesine qarşılıq köstermek ve aşırıcılıq profilaktikası"dır.
"Qırım birdemligi"niñ faalcisi Amethan Umerov, Aqmescitteki 2. SİZOda buluna. Onı 20 senege maküm ete bileler.
Telegram, Viber ve Facebookta Suspilne Qırım haberlerine abune oluñız
