2024 senesi orta küz ayında işğal etilgen Yaltada 34 yaşındaki Lüdmıla Kolesnikovanıñ FSB tarafından tutulğanı belli oldı. Qadın, o vaqıt eki aydır tutulğan 2-nci SİZOsından mektüpni yollap oldı. Lüdmıla Qırımğa İrlandiyadan ağır hasta anasınen vedalaşmaq içün kelgenini bildirdi, işğalli quvetçiler ise onı "devlet hainligi"nde qabaatlaylar.
Suspilne Qırım Lüdmılanıñ tuvğan qardaşı Yananen bağlanıp oldı. O, er şey nasıl olğanını tarif etti. Telükesizlik maqsadınen, biz Yananıñ soyadını aytmaymız.
"Aile çoq yıl içinde ilk kere körüştik"
Kolesnikovlar — tamır Qırım sakinleri, dep ayttı Yana, Yaltada doğdılar ve olar 2014 senesine qadar yaşağan ediler. Lüdmıla Yanadan 12 yaş kiçiktir. Onıñ aytqanına köre, qardaşı er şeyde farqlı edi: pek çoq olimpiadada iştirak etti, mektepni medalnen bitirdi, bütün aliy oquv yurtlarına kirdi, Harkivde uquq universitetiniñ qırmızı diplomını aldı.
2011 senesinden berli Lüdmıla Qırım İçki işler nazirliginde taqiqatçı olıp çalışqan edi. Yarımada işğal etilgen soñ Rusiye Federatsiyasınıñ nezareti altında aynı bu yerde çalışmağa devam etti. 2018 senesine qadar taqiqatçı vazifesinde, soñki senesi — ögrenici olaraq çalışqan edi. 2019 senesi işten çıqtı.
Qırım işğal etilgen soñ Yana yarımadanı terk etti, Lüdmıla ise qaldı. Ukrainağa Rusiye Federatsiyasınıñ istilâsı başlağan soñ ketti. İrlandiyada muvaqqat qoruv statusını aldı, anda onı qabul etken qorantada yaşay edi, güzellik kurslarını bitirip işke kirdi. Lâkin anasınıñ hastalığı 2024 senesi mayıs ayında qız-qardaşlarnı Qırımğa qaytardı.
"Anama kanser diagnozı qoyuldı, aş qazanını alıp çıqardılar, hastalıqqa oğrağan başqa organlarını alıp çıqardılar. Bir qaç kere himioterapiya aldı, elinden kelgenine qadar küreşti. Hastahanede oña yañı himioterapiya kursını bermege red ettiler, çünki onıñ alı dayanamaz, dep qorqqan ediler. Oña yımşatıcı tedaviylevni tayin ettiler. Men ve qardaşım bir vaqıt evge qaytıp, anamnen beraber olmaq kerekmiz, dep añladıq. Men mayıs ayında keldim, çoq sıñırdan keçtim, filtrlerni keçtim. Lüda bozarğan aynıñ 1-nde keldi. O vaqıt, biz çoq yıl devamında ilk kere bütün qorantamıznen körüştik", — dep Yana añlattı.
"Lüdmıla bir qaç saatten soñ qaytacağına söz berdiler"
Yana ve Lüdmılanıñ anası 2024 senesi bozarğan aynıñ 15-nde vefat etti. Yananıñ qayd etkenine köre, bozarğan aynıñ 27-nde evlerine FSB hadimleri keldiler. Onıñ aytqanına köre, gece keç saatlerde anasınıñ evine dört FSB hadimi keldi.
"Bunı biz beklemedik. Bütün vesiqalarımıznı aldılar, Lüdanıñ pasportlarını, elektron aletlerini, bank kartlarını, SIM-kartlarını aldılar. Anamnıñ telefonı, planşeti alındı. Lüdmılanı alıp keteceklerini dediler. Biz pek şaştıq, çünki apiske aluv qararı olmadı. Advokatımızğa telefon etmege imkân bermediler, añlaşma tizilmedi. Evniñ yanında uquq ofisi bar, maña çıqmağa izin berdiler, amma, keç saat olğanı içün, o endi qapalı edi. Advokatqa telefon etip olamadım, amma o kelgen soñ, onı yibermediler. Lüdmıla bir qaç saatten soñ qaytacaq, dep vade ettiler, amma öyle de olmadı. Tabiiy ki, bütün gece uyumadım", — dey Yana.
Ertesi künü o, kiçik qardaşı ola bilecek bütün müessiselerge telefon etti, amma kimse bir şey aytmadı. Daa soñra Yana advokatnen añlaşma tize ve olar Lüdmılanı beraber qıdıralar. Belli olğanı kibi, Lüdmıla başta Yaltadaki FSB binasında tutuldı, soñra ise aynı şeerdeki işğalli İçki işler nazirliginiñ binasına avuştırıldı.
Ertesi künü belli oldı ki, Lüdmılğa qarşı "küçük zulum" maddesine binaen memuriy protokol tizildi. Rusiye havfsızlıq hadimleriniñ malümatına köre, Lüdmıla "halq içinde edepsiz laf etip, izaatlarğa cevap bermey edi" — Yalta şeer makemesiniñ saytında açıq irişimde olğan memuriy apis qararından alıntıdır.
Bozarğan aynıñ 28-nde "makemeci" Olena Bekenşteyn Lüdmıla Kolesnikovanı memuriy bozuvda qabaatladı ve oña 12 kün memuriy apis cezasını berdi.
"Memuriy dava — onı tutmaq içün uydurılğan bir ikâyedir. Bu, mahsus olaraq, adamnı qapatıp, oña ve bütün cihazları ve vesiqalarına irişmek içün yapılğan edi. O, soqaqta ketkende FSB hadimleri köşe tışından baqıp: "O, edepsiz küle, şimdi onı tutıp alacaqmız", dep tüşüne ediler. Ahmaq bir şey", — dep Yana añlattı.
Yarımadanı terk etmekni sozıp, Lüdmılanı bekley edi. Yana, 12 kün devamında evge qaytmağa qorqqanını, geceleri şeer boyunca yürgenini ayttı: "Apansızdan ev boş oldı. Anam yoq, qız qardaşım yoq. Bu vaziyet meni pek raatsızladı. Tışarıda bir şey olsa da, bir şey bar. O yerde ise ceennem kibi batarsıñ. Men kelgende, meni qarşılağan tek şey — mışıq edi".
12 kün memuriy tevqiften soñ Lüdmıla evge qayttı. Rusiye quvetçileri oña, makemeniñ açıq bir yasağı olmasa da, evden çıqmamağa emir ettiler. Qadınnıñ bütün vesiqaları tintüv vaqtında alındı. Qardaşlar, Yananıñ Qırımdan ketmek kerek olğanını añladılar.
Bütün vaqıt olar qonuşa ediler, amma oraq ayınıñ 29-nda Lüdmıla telefon etmedi. Orta küz ayınıñ 3-nde Yana, qardaşına qarşı cinaiy dava açılğanını ögrendi. Aynı vaqıtta SİZOdan Kolesnikovadan mektüp keldi.
2024 senesi orta küz ayınıñ 4-nde Rusiye quvetçileri, Lüdmıla Kolesnikovağa qarşı Rusiye Ceza qanunnamesiniñ 275 maddesine binaen cinaiy dava açtılar, onı "devlet hainligi"nde qabaatladılar. Tutulğan soñ cinaiy dava açılğanına qadar eki ay devamında Lüdmıla Aqmescitniñ 2-nci SİZOda tutuldı.
Üç afta qapalı evde mışıq sağ qaldı
FSB, Lüdmılanı ekinci kere tutqanda, evinde Helsinki mışığı qaldı. Yana, Lüdmıla İrlandiyağa ketken soñ, onı anası baqa edi, dep ayttı. O, bütün qorantanıñ sevimlisi oldı. Rusiye quvetçileri ayvanğa çıqmağa izin bermediler ve mışıq qapalı odada qaldı. Lüdmıla çoq vaqıt devamında Helsinki açlıqtan öldi, dep tüşüne edi. O, taqiqat izolâtorından yollağan tek mektübinde mışıq aqqında ayta.
Yana, Helsinkiniñ sağ qalğanını ayttı. O, üç afta qapalı dairede bulundı, Lüdmılanıñ bergeni aşnı taptı, mışıq aşı bitken soñ ise aşhanede tapqan ceviz, quru meyva ve quru bala aşını aşağan edi. Şimdi yañı saipleri tapıldı, dep Yana ayttı ve: "Olarnen er vaqıt bağda olamız", — dep şaqa ete.
"Lüda — mende qalğan tek insandır"
Şimdiki vaqıtta Lüdmıla Kolesnikova Aqmescitniñ 1-nci SİZOda buluna, apis müddeti 2025 senesi saban ayınıñ 3-ne qadar uzatıldı. Malüm ki, qara qış ayınıñ 21-nde ilk mhkeme oturışı olacaq.
Qardaşı dedi ki, yaqında advokat yardımınen Lüdmılağa ilâclarnı yolladı, o, SİZOda hastalandı ve bayağı azlaştı. Kitaplarnen bağlı başqa bir vaziyet, Yananıñ aytqanına köre, Lüdmılağa yollanılğan kitaplardan iç birini alamadı: ne seviyesini saqlamaq içün ingliz tilinden luğatlar, ne de Rusiye Federatsiyasınıñ Anayasasını aldı.
Lüdmılanı tam olaraq nenen qabaatlaylar — davanıñ gizliligi sebebinden "devlet hainligi" qabaatlav maddesi boyunca advokat izaat bermey.
"Makeme esnası müsbet baqıla. Ne de olsa, bu qabaatlavnıñ saçmalığınıñ delillerimiz bar. Bu izolâtsiya, menimce, añlatmaq bile kerekmey. İnsan er alda basqığa oğraycaq. Maña, meselâ, poçta mektübi boyunca sıñırlavlar qoyulğanı içün pek keder ete", — dep Lüdmılanıñ adliyecisi ayttı.
Onıñ aytqanına köre, Lüdmılanın yazışmağa resmiy yasağı yoq, amma onı çetel dünyadan izolâtsiya etüv, Kolesnikovağa basqı yapmaq içün qullanılğan daa bir usul olaraq sıñırlaylar.
Yana, makeme bitecek soñ, onıñ qız qardaşı Qırımdan Rusiyege etap etile bile, dep qasevetlene ve onıñnen bağını bütünley coya bile:
"Onıñ yerini bilmegence, buña diqqat etiñiz. Şimdilik onı Rusiyege alıp ketmediler, deñiştirmek içün. İleride makeme olacaq. Lüda — mende qalğan tek insandır. Ailemni qaytarmağa yardım etiñiz".
Qırım siyasiy mabüsleriniñ üküm çıqarılğan soñ evlerinden uzaqlaştırılması Rusiye içün adiy bir şey.
Tek 2024 senesi ilk qış ve 2025 senesi qara qış aylarında buña oşağan bir qaç adise aqqında belli oldı: sert rejimli müstemlekede 13 yılğa üküm etilgen Oleğ Fedorovnı Qırımdan 2 500 kilometr uzaqlığında olğan Udmurt müstemlekesine etap ettiler, Ernest İbragimovnı 2 600 kilometr uzaqlığında olğan müstemlekege etap ettiler, I gruppa kör saqatlığı olğan Oleksandr Sizikovnı Krasnoyarsk ülkesine, yani Qırımdan 5 000 kilometr uzaqlığına, etap eteler, Erfan Osmanovnı ükümden soñ Tıva Cumhuriyetine, Qırımdan 5 700 kilometr uzaqlığında olğan müstemlekege yolladılar.
2024 senesi "Qırımda uydurılğan davalar boyunca tutulğan qadınlarnıñ sayısı bayağı arttı", dep ayttı uquq qorçalayıcı Olğa Skrıpnık. Onıñ aytqanına köre, bunıñ kibi qabaatlavlarnen eñ azından yedi Qırım sakini olğan qadın aqqında haber bar.
Telegram, WhatsApp ve Facebookta Suspilne Qırım haberlerine abune oluñız
