Siyasiy maddelerge mücibi ruslar, eñ az altı Qırım qadınını apis ettiler. Soñ üç sene boyunca yarımadadaki işğal makemeleriniñ qararlarına köre daa onlarca qadınnı para cezasını ödemeye mecbur ettiler. Uquq imayeciler aytalar ki, rus mahsus hızmetleri Qırım sakinlerini "qadın" davalarına "alıştıralar". Suspilne Qırım mühbiri, taqip etilgen bir qaç qadın, aileleri, uquq imayeciler, advokatlarnen laf etti ve olarnıñ ikâyelerini añlata.
Qırımda qadınlarnı taqip etüv, kütleviy bir şey olaraq alâ daa tanımaylar, dep uquq imayeciler aytalar. Adetince, böyle tutuvlar aqqında içtimaiy ağlarda açuvlı post yazalar, makeme binaları yanında olarğa qarşı narazılığını bildireler, çünki qadınlar ve balaların telükesizligi, esas qıyametlerden biridir.
2014 senesi işğalciler rus propagandacıları bunı "qullandılar". Olar añlata ediler ki, "Bandera trenleri" vastasınen qadınlar ve balalarnı öldürmege ketireler. Böylece, Qırım cemaatınıñ qısmını ukainalılarğa qarşı turmağa mecbur etti", — dep "Qırım ceryanı" Telüke sebebinden Suspilne, imyecilerniñ adlarını bildirmeyuquq qorçalayıcı teşebbüsi añlattı.
Qırımda qadınlarğa qarşı repressiyalar, rus akimiyetine qarşılıq yarata bilirler, faqat bu olarnı toqtatmay, dep advokat Emil Qurbedinov ayta:
“Keçkende siyasiy maddelerge mücibi qadınlarnı taqip etüv muvzusına diqqatlı olğanlar, şimdi ise böyle bir duyğu ve sıñır yoq. Siyasiy mabüsniñ makeme oturışlarına ketken apayı ya da anası qanun bozmayıp, öz başına nazarlıq kösterip tura".
"Qırım birdemligi" içtimaiy birleşmesiniñ bilgilerine köre , sön üç sene devamında siyasiy mabüslerniñ apayları ve analarına qarşı eñ az 20 memuriy protokol tizdiler. Makeme zalındaki qafesniñ yanına kelip, esir etilgen babası Enver Ömerovğa baqmağa istegeni sebebinden Fatima İsmayilovağa qarşı memuriy dava açtılar. Makeme zalında aqayına destek sözlerinen kâğıtçıq bergeni sebebinden jurnalist ve "Salaçıq" qavmiy merkeziniñ saibi Marlen Asanovnıñ apayı Ayşe Asanovğa qarşı memuriy dava açtılar. Öz başına nazarlıq numayışları sebebinden Server Mustafayev, Arsen Abahyirov, Rustem Emirüseinov ve Eskender Abdulganiyevniñ analarına qarşı memuriy dava açtılar.
Cenkke qarşı laflar ve Ukrainadaki RFnıñ "mahsus operatsiyası"nı tenqit etkeni sebebinden onlarca Qırım qadınına para cezasını berdiler. Böylece, meselâ, talebelerinen Buçadaki vaqialar aqqında laf etkeni sebebinden Canköyden coğrafiya ocası Susanna Bezaziyeva işsiz qaldı ve içtimaiy ağda Ukraina gimnini yayınlağanı sebebinden 50 biñ rublelik para cezasını ödedi.
Ukraina prezidentiniñ Qırımdaki vekilliğinin bilgilerine köre, 2014 senesinden başlap siyasiy mabüsler cedvelinde üç qadın bar edi: Dalına Dovhopola, Hanna Suhonosova ve Nina Malahova. Başqa davalar da bar edi, amma qadınlarnı tevqif ve maküm etmediler. RFnıñ Ukrainağa tolu miqyaslı tecavuzı başlağan soñ eki seneden küçük devirde siyasiy maddelerge mücibi daa dört qadınnı apis ettiler: Valeriya Goldenberg, İrına Ğorobtsova, Leniye Umerova ve İrına Danılovıç.
Suspilne Qırım apis etilgen, para cezasını alğan ya da "taqiqat" astında bulunğan bazı qadınlarnıñ ikâyelerini añlata.
“Patlayıcı aletni taşıdı"
İrına Danılovıç, Qırımdaki FSBniñ mağazında işkencelernen soratuvlarnı yaşağan emşire ve jurnalisttir. Siyasiy mabüsniñ babası Bronislav Danılovıç onıñ cinaiy davasını "köstergiç intiqamı" olaraq adlandırdı. Onı yedi senege maküm etip, Zelenokumsktaki rus müstemlekesine oturttılar.
2022 senesi çiçek ayınıñ 29-ında rus mahsus hızmetleri Danılovıçnı tuttılar. Bundan soñ Ukraina içün hainlik yapmağa qabaatlayıp, evini tinttiler, amma onı tutqanı bir qaç kün soñ Danılovıçqa qarşı başqa cinaiy dava açtılar. FSB bildirdi ki, tutulanı kün onıñ közlükler qutsında öz elinen yapılğan 200 gram patlayıcı malzemeni taptılar. Kefe şeer makemesi, "patlayıcı aletlerni ya da patlayıcı malzemelerni qanunsız olaraq satın alma, saqlama ya da taşıma" aqqında maddege mücibi Danılovıçnı qabaatlı tanıdı.
Üküm çıqarğanda işğal makemecisi Nataliya Kulınska bildirdi ki, Danılovıçnıñ nasıl, ne zaman ve ne içün patlayıcı malzemeni alğanını ve ne zaman onı saqlağanını tesbit etmedi. Bunıñ içün qabaatından maddeniñ "satın alma ve saqlama" aqqında qısmını alıp çıqardılar, amma "patlayıcı malzemeni taşıma" qısmını qaldırdılar.
İrına, taqiqatçılarnıñ protokollarını "pis sahteleştirüv usulları" adlandırdı ve makeme oturışında bildirdi ki, Aqmescitteki FSB binasında patlayıcı malzemeni oña köterip-köterip attılar.
"Maqsatlarından biri, ukrain taraflı Qırım sakinleriniñ şunı bilmeleri içün olarnı qorqutmaqtır: cınsı ve yaşına baqmadan olarnı tuta, işkence ete ve cinaiy dava açmaq içün İrına Danılovıçqa kibi patlayıcı malzemeni köterip ata bilirler. Amma aynı zamanda bir vazifesi de bar: qadınlarnı tutmaq ve azaplamaq bir norma olğanını Qırım sakinlerine köstermektir", — dep "Qırım ceryanı" teşebbüsiniñ uquq imayecileri aytalar.
“Casuslıq yaptı ”
2021 senesi saba ayında Aqyar şeer makemesi, Aqyardan 68 yaşındaki Ğalına Dovhopolanı "devlet casuslığı"nda qabaatlı tanıdı ve 12 senege maküm etti. 2019 senesi onı tuttılar, endi dört senedir apishanede buluna ve şu anda Rusiyeniñ Vladimir vilâyetindeki qadın tüzetici müskemlekede buluna.
Taqiatqa köre, o "istihbarat vazifelerini yapmaq maqsadınen Ukraina Mudafaa nazirliginiñ istihbarat baş idaresinen gizlice işdeşlik yaptı".
"Nasıl ketkenimni deyerli hatırlamayım. Aqyardaki FSB binasınıñ büyük bir odasında özüme keldim. Masa başında oturam, ögümde kompyuter bar ve er vaqıt kimdir kire, ögümdeki insanlar deñişeler. Közlerim ögünde tuman olğanını duyam. Amma men şaqa etem ve külümsireyim. 2019 senesi Kıyivge menim barıp-barmağanımnı soradılar. Men ise cevap berem: "Ebet, Kıyivge bardım! Anda menim dört torunum doğdı". Men böyle sual berem: "Ya siz Kıyivge bardıñızmı?". O ise: "Men Kıyivge tanknen keterim!" dep ayttı. Etrafımda er şey qarardı: "Başqa ceetten Kıyivge tanknen ketmeñiz içün qaç insan öler?" dep sorayım, — Aqmescitteki SİZOdan birinci soratuv ve tevqifi aqqında yazdı.
***
2023 senesi mayıs ayında Qırım siyasiy mabüsleriniñ cetveline daa bir qırımtatar qadınınıñ adı kirsetildi. Onı, Ukrain menfaatına casuslıqta qabaatladılar.
“Men qorqam ki, tevqif onıñ ayatını deñiştirecek. İçinde bozulacaq külümsiregen bir qızçıq olmaycağından qorqam", — dep Moskvadaki Lefortovo SİZOda bir qaç aydır tutulğan 25 yaşındaki Leniye Umerovanıñ anası Zera ayta.
2022 senesi ilk qış ayında Gürcistannen sıñırdaki "Yuqarı Lars" KPPde rus sıñırcıları onı tuttılar. O, Kezlevge avtobusnen onkologiyanen hatsalanğan babasına kete edi. Yarımada işğal etilgen soñ qıznıñ ailesi Qırımda qaldı, Leniye ise Kıyivde yaşay ve ukrain qadın urbası brendinde marketolog olıp çalışa edi.
Umerovanıñ ukrain pasportı ve cep telefonındaki arbiy tehnikanıñ fotoresimleri, sıñırcılarnıñ diqqatını celp etti. Bir qaç ay devamında Şimaliy Osetiyada memuriy tevqif astında tuta ediler, 2023 senesi mayıs ayınıñ 5-inde ise casuslıq aqqında şübe bildirdiler ve Lefortovo SİZOğa etap ettiler. Bir qaç ay içinde Moskvadaki makemes, davanı baqmağa başladı.
"Sanki tünevin babama kete edim, amma er şey aksine oldı. Bir añ, sıñırda vesiqalarım ve şahsiy eşyalarımnı baqqan soñ yanıma dört "tanımağan adam" kele ve avtobustan enmege ve emir etecekleri er şey yapmağa mecbur ete. Adlarını aytmaq ricama tüşünip çıqarılğan adlarnı aytalar, vesiqalarnı köstermediler, elbette", — dep SİZOdan Umerova yazdı.
Advokat Emil Qurbedinovnıñ fikrince, 2022 senesinden soñ "casuslıq davaları" daa "rağbetli" oldı ve şu anda olarnıñ "ne yaşı, ne maddesi" bar.
“Rus propaganda kanallarındaki telâş sözleri, casuslıq, vatan hainligine dair cinaiy davaların büyük sayısı bunı köstereler. Rusiyede bu davaların çoqusınıñ tenqit dayanmağanını az insan bile. Men bellesem, bu ceetten daa yaramay olur", — dep advokat ayta.
“USQe yardım ete edi”
Qurbedinovnıñ qorçalağanı daa bir qadın, 38 yaşındaki Ukraynalı İrına Ğorobtsova. Endi bir buçuq senedir apishanede buluna. 2022 senesi mayıs ayında işğal etilgen Hersonda qadınnı tuttılar ve Qırımdaki taqiqat izolâtorlarından birine alıp kettiler, amma onıñ bulunğanı yerni alâ daa gizli tutalar. Tolu miqyaslı tecavuzdan soñ Ğorobtsova, USQni destek etici postlarnı yayınlay edi.
Advokatnıñ yazma hitabına Qırımdaki mahsus hızmetleri oña haber berdiler ki, Ğorobtsova "mahsus arbiy operatsiyağa qarşılıq kösterdi ve Aqmescitte tutula".
"Mahsus operatsiya bitecek soñ oña qarşı maqbul tedbirlerni keçirecekler", — dep uquqçığa cevap berdiler.
Qurbedinov emindir ki, Ğorobtsovağa qarşı Üçünci Jenevre esir etilgen askerlernen tutuv şartnamesiniñ beşinci maddesini qullanır ediler:
“Olarğa daa bir kere advokat hitabını yolladım — qaysı qanunğa mücibi onı alâ daa tutalar? Bundan ğayrı, qorçalağanım qadınğa ketmege izin bermegen FSB işçilerine cinayet aqqında ariza yolladım. Oña qarşı makemeden tış taqip qullanılacaq ve ceza berilecek".
“Ateş yaqa, aqaret ete edi”
Olarğa qarşı cinaiy davalar açılğan soñ bir qaç qadın tevqif ve apishane apisinden qaçına bildi, amma "makemeler" büyük para cezaları ve içtimaiy işlerge maküm ettiler. Bu, Zarema Umerova ve Zarema Lulametovanıñ ikâyesidir.
"Men bir post yayınladım, Putinniñ sözlerini yazdım. Rus askerleriniñ qadınlar ve balalar arqalarında turacaqlarını ve musulmanlarnıñ qadınlar ve balalar arqalarında asla turmaycaqlarını yazdım", — dep "Qırım birdemligi"nen körüşkende Umerova añlattı.
Bu post yayınlağan soñ 2017 senesi Zaremanıñ evini tintmege keldiler. Tintüv vaqtında operativciler qıznıñ anasına bildirdiler ki, o "rus ealisine yaramay şeyler yapa" ve celp telefonı, tehnikasını alıp çıqardılar. Eki kün Bağçasaraydaki vaqtınca tutuv izolâtorında keçirdi. "Nefret ve duşmanlıq yaratuv" (Rusiye CQniñ 282. maddesiniñ birinci qısmı) maddesinde qabaatlı tanıdılar. Bağçasaray rayon makemesi Umerovağa bu maddege mücibi eñ büyük 300 biñ rublelik para cezasını berdiler. Onı bir sene boyunca ödemeli.
***
2018 senesi çiçek ayında Kirovskiy rayon makemesi, sanki politsiyacı ve o zaman bölükniñ reberibiñ muavini Andrey Rohojınnı halq ögünde aqaret etkeni sebebinden Zarema Kulametovanı qabaatlı tanıdı. içtimai ağda bir video yayınlağanı sebebinden Kulametovanıñ oğlunı tutqanda evinde söz qavğa oldı. Makemede politsiyacılar bildirdiler ki, Zarema "Pohojınnı öldürmege qorquta edi".
“Seyitlerden Renat Paralamovnen vaziyetinin tekrarlanmasından qorqaı edim. FSB işçileri onı da öz evinde tuttılar ve azapladılar. Ana yüregi ağıra edi" , — dep mahkemede Kulametova añlattı. Qadınnı 250 saatlik içtimaiy işler ve "zarar körgen politsiyacığa" tazminat olaraq 20 biñ rublelik para cezasına maküm ettiler".
O, üküminen razı olmadı ve apellâtsiya arizasını yolladı, amma muvafaqiyetsiz.
“Çaqmadı”
Bu ay qadın cinaiy taqipleri cedveline Eski Qırımdan 25 yaşındaki qırımtatar Emine Zekeryayevanıñ adı kirsetildi. O sanki "cinayet aqqında haber bermegeni" sebebinden onı maküm etecekler. RFnıñ Cinaiy qanunnamesiniñ 205.6. maddesine mücibi onı qabaatlaylar.
2023 senesi arman ayında Eminege ilk kere keldiler — o zaman FSB operativcileri evini tinttiler ve qadınnı Aqmescitke soratmağa alıp kettiler. Mahsus hızmetlerniñ sözlerine köre, 2016 senesi "Vkonkate" içtimaiy ağında Emine Suriyege köçken başqa Qırım sakininen subetleşe edi. O, sanki silâlı şekillenmesinde iştirak etken. Onun maksadı ise "RFnıñ menfaatına qarşı"dır. Emine ayta ki, bu subetniñ cinayet ola bilecegini bilmedi ve añlata ki, bu qadın öz başına onı içtimaiy ağ vastasınen taptı ve oña yazdı.
“Onıñ aqqında soratmağa istediler: "Eyecan etmeñiz, sen sadece şaat olaraq mındasıñ, qorqacaq bir şey yoq!" dep ayttılar. Amma şimdi belli oldı ki, şaattan şübelengenge çevirildim. Olarnıñ niyeti böyle edi", — dep Zekeryayeva añlata.
Advokat Emil Qurbedinov añlata ki, bu vaqiağa bir qaç rus quvet organı - Taqiqat eyyeti, FSB ve İİNniñ taqiqat idaresi issesini qoştı:
“FSB, Suriyege köçken vatandaşqa qarşı cinaiy dava açıp taqiqat ete. Birinciden Emine, terrorcılıqqa qatıluv aqqında cinaiy davada şaat olıp onı sotattılar, o qurban edi, amma anda bir şey deñişti. İİNniñ taqiqat idaresine [Emineni] endi onıñ cinaiy davası sebebinden çağırdılar. Arman ayında onı açtılar, evini tintken soñ. Amma tek şimdi oña haber berdiler”.
Emine, öz cinaiy davasına dair oturışlarğa azırlana ve evelki taqiqat ceryanında iştirak ete: “Men iç bir yerge ketmem, olardan saqlanmam, menim aqlarını esapqa almalarını, insanlarnıñ namuslı olmalarını isteyim, mende gizleycek bir şey yoq”.
Telegram, Viber ve Facebookta Suspilne Qırım haberlerine abune oluñız
