27 yaşındaki qırımtatar, tarihçı Abdulmecit Seitumerov Rostov-na-Donudaki Cenübiy bölge arbiy mahkemesinde mahkeme munaqaşalarında çıqışta bulundı. «Beşinci Bağçasaray gruppası» davasında «iç bir ekspertiza, gizli şaat, qoyulğan kitap küç ile akimiyetni zapt etmege azırlıqnı köstermey», dep bildirdi.
Siyasiy mabüsniñ ömür arqadaşı Amina Seitumerova çıqışınıñ metnini paylaştı, dep uquq qorçalayıcılar arasındaki menbalar Suspilne Qırımğa bildirdi.
Seitumerov añlattı ki, tintüv vaqtında yañı doğğan oğlu 40 künlik edi. Siyasiy mabüsniñ anası közü boyunca II gruppa saqatı olğan insan, babası ise bir qaç hastalığı sebebinden bir qaç ameliyat keçirgen pensionerdir. Tarihçı bütün ayatını Bağçasarayda keçirdi, anda mektepni, universitetni bitirdi, çalıştı. Tutulğanı sebebinden «Tarih» ihtisası boyunca magistratura oquvını bitirip olamadı.
2023 senesi arman ayınıñ 24-nde Seitumerovnıñ evini tintmege keldiler
2023 senesi arman ayınıñ 24-nde saba tahminen saat dörtte Seitumerovnıñ evini tintmege başladılar. Evge maskalı, silâlı insanlar zorlap kirdiler ve tarihçınıñ qart babasını yerge yıqıp, köküsine basıp, ona avtomat qoydılar.
Siyasiy mabüsni de yerge yıqıp, köküsine silâ tirediler. O vaqıt adamnıñ 70 yaşından büyük dayısınıñ ise ayaqlarına urıp, divar yanında tuttılar. Bu zamanda Seitumerovnıñ anasınıñ alı yamanlaştı, şunıñ içün tez yardım çağırmaq kerek oldı.
Qırımtatarnıñ sözlerine köre, FSB hadimleri onı işdeşlikke mecbur etip, Seitumerovnıñ bütün qorantasına qarşı cinaiy dava açmağa qorqutalar edi. Amma musulman o, telefonını quvetçilerge özü, qarşılıqsız bergenini qayd etti. Advokatqa telefon etmege ve onı taqiqat areketlerine qabul etmege rica etkende FSB hadimleri Abdulmecit Seitumerovnıñ buña aqqı olmağanını cevap berdiler.
Siyasiy mabüs qayd etti ki, tintüv vaqtında onı ve qoranta azalarını bir yerge toplap qoydılar. O zamanda evniñ çeşit odalarında on kişi kibi insan taqiqatçı ve şaatlarnıñ nezareti olmadan bulundı. Bir vaqıtta quvetçilerden biri kurtkasından kitap çıqarıp, onı kitap raflarına doğru uzattı ve soñra: «Vay, yasaq etilgen kitap tapıldı!» dep çağırdı.
Abdulmecit Seitumerov, oña qoyulğan kitaptan ğayrı, quvetçilerniñ daa bir qaç bozuvını qayd etti. Meselâ, tintüv protokolında qırımtatarnıñ iç bir sebep aytmadan vesiqanı imzalamaqtan vazgeçkeni yazılğan. Amma onıñ sözlerine köre, quvetçiler oña öz qayd etmelerini bildirmege imkân bermediler.
Bundan ğayrı, vesiqada adamğa aq-uquqları añlatılğanı ve tercimanğa muhtac olıp-olmağanı soralğanı yazılğan. Amma Seitumerov qayd etkeni kibi, bu, kerçekke uymay.
İşğalli quvetçiler edebiyatnı qoydılar
Qırımtatar diqqatnı celp etti ki, quvetçiler alğan edebiyatnı o ne körgen, ne de elinde tutqan edi. Taqiqat ise kitapta Seitumerovnıñ parmaq izleri ve biologik izleriniñ varlığını tasdıqlaycaq iç bir tekşerüv yapmadı. Soñra ekspertizanı umumen lâğu ettiler, bu, siyasiy mabüsniñ fikrince, onı qorçalav aqqından marum etti.
Bundan ğayrı, o qayd etti ki, FSB talabınen yapılğan audio, tiş ve din ekspertizalarınıñ neticeleri kerçekke uymay. Abdulmecit Seitumerovnıñ fikrince, yazılğan subetler talil etkende tedqiqatçılar ayrı cümlelerni kontekstten çıqardılar ve adiy diniy leksikağa qabaatlayıcı mana berdiler.
«Bütün dünya musulmanları bu sözlerni qullanalar, bu sözler olarnıñ ayatınıñ ayrılmaz bir qısmıdır», — dep bildirdi Seitumerov, namaz, oraza, iftar, Ramazan, Quran, şeriat kibi sözler aqqında laf etip.
O, diqqatnı celp etti ki, davanıñ materiallarındaki audio yazılarınıñ nushalarınıñ kelip çıqışı tasdıqlanmağan, ve ekspertizalarnı qabaatlav delilleri arasından çıqarmağa talap etti.
2024 senesi saban ayında Seitumerovğa terrorcı teşkilâtnıñ faaliyetinde iştirak (RF CQniñ 205.5-nci maddesiniñ 2-nci qısmı) maddesinden ğayrı, küç ile akimiyetni zapt etmege azırlıq (278-nci madde, 30-ncı maddeniñ 1-nci qısmınıñ qullanılmasınen) qabaatlaması da bildirildi. Amma qırımtatar qayd etkeni kibi, ekinci qabaatlav maddesiniñ esasına, ilk versiyadaki aynı materiallarnı qoydılar. Bu, adamnıñ fikrince, zorbalıq areketlerine azırlıq faktını isbatlamay.
«İç bir ekspertiza, gizli şaat, qoyulğan kitap menim küç ile akimiyetni zapt etmege azırlanğanımnı köstermey. Aksine: keçirilgen ekspertizalarda zorbalıq çağıruvları, cenkke çağıruvlar, silâ satın almaq çağıruvları yoq, dep açıq yazılğan. Gizli şaatlar, açıq olğanlar kibi, menim kimseni qorqutmağanımnı, silâm olmağanını, akimiyetni zapt etmege plânlaştırmağanımnı, atta bu aqqında laf etmegenimni aytalar. Qoyulğan kitap yasaq etilgen kitaplar cedveline kirsetilgeni sebebinden yasaq etilgen teşkilâtqa bağlılıqnıñ delili olaraq qullanıla, sadece bu. Yañı madde boyunca qabaatlavnıñ esasına [neticede] kündelik, diniy, siyasiy mevzularda, bütün insanlarğa ait olğan subetlerni qoyalar», — dep bildirdi Abdulmecit Seitumerov.
Siyasiy mabüs davada qabaatlavnıñ üç gizli şaatınıñ ve qorantası, qomşuları, muallimleri ve qırımtatarnı çoq yıl bilgen zenaatdaşları olğan 21 qorçalav şaatınıñ varlığını qarşılaştırdı. O özü, qabaatlayıcı şaatlarnıñ anonimliginiñ yeterli esaslandırılmağanını ve olarnıñ taqiqat ve mahkeme vaqtındaki ifadeleriniñ biri-birine zıt olğanını sayа.
Bundan ğayrı, Abdulmecit Seitumerov tutulğandan berli bir kere de qorantasınen körüşip olmağanını bildirdi. Umumen körüşüvge 394 rica berildi, olardan 260-ını siyasiy mabüsniñ qorantası berdi. Amma er bir ricağa taqiqatçı «muayyen qanunğa işaret etmeden, tolu red ile» cevap berdi. Musulman bunı «iradeni basmaq ve taqiqatqa kerek ifadelerni bermege mecbur etmek maqsadınen yapılğan ahlâqiy ve ruhiy basqı areketi» olaraq tanıdı.
Qırımtatar öz sağlıq alını da añlattı. Onıñ sözlerine köre, sanitariya şaraitleriniñ olmaması, suv ve aşnıñ yaramaz keyfiyeti, em de küneş ışığı ve vitaminler qıtlığı, onıñ ruhiy ve ruhiy alına tesir etkenlerniñ «eñ kiçik qısmı»dır. Meselâ, soñki eki sene içinde adam küneş ışığını orta esapta ayda bir kere, kezinti vaqtında kördi.
Taqiqat izolâtorında tutulğanda onıñ beş tişini çıqardılar, olar tutulmazdan evel normal alda edi.
«Bayılmaq üzre alları, baş ağrısı, qarın hastalıqları, eşken peyda oldı. Qorçalayıcı tedbirniñ uzatılmasına bağışlanğan mahkeme oturışlarında daimiy bildirem ki, SİZOda tutulmaq vastasız meniñ sağlığıma tesir ete», — dep qayd etti Abdulmecit Seitumerov.
Soñunda qırımtatar özüne ve diger mabüslerge qarşı cinaiy davanıñ uydurılğanını bildirdi ve taqdim etilgen delillerniñ oña bildirilgen qabaatlavlarnı tasdıqlamağanını ayttı.
«Bir tek doğru netice — aqlav qararı, evel elinden alınğan medeniy uquqlarnıñ tiklenüvi», — dep yekünledi qırımtatar.
Abdulmecit Seitumerovnıñ munaqaşa basamağında söz alğan advokatı da öz qorçalanğanınen razı oldı ve onıñ azat etilmesini talap etti. Qorçalayıcı qırımtatarnıñ cinaiy taqibiniñ qanuniy olmağanını ve onıñ qabaatınıñ qabaatlav materialları tarafından tasdıqlanmağanını bildirdi.
Advokat em de terrorcı teşkilâtnıñ faaliyetinde iştirak etüv maddesiniñ qullanılmasına razı olmadı, ekspertizalarnıñ ve gizli şaatlarnıñ ifadeleriniñ ışançlılığını şübege qoydı ve tintüv vaqtındaki bozuvlarğa yañıdan diqqat ayırdı.
Orta küz ayınıñ 20-nde dava tarafları soñki söz ile çıqacaqlar
Hatırlatamız ki, bu yılnıñ ilk küz ayı ortasında prokuror Y. Tsotsorina «beşinci Bağçasaray gruppası» davasınıñ mebusları Remzi Nimetulayev ve Ruslan Asanov içün 19 senelik apis cezası talap etti (terrorcı faaliyetni teşkil etüv aqqında RF CQniñ 205.5-nci maddesiniñ 1-nci qısmı, akimiyetni zapt etmege azırlıq aqqında 278-nci madde, 30-ncı maddesiniñ 1-nci qısmınıñ qullanılmasınen). Başqaları — Abdulmecit Seitumerov, Amethan Umerov, Eldar Yakubov ve Seidamet Mustafayev — içün 17 senelik (terrorcı faaliyette iştirak etüv aqqında RF CQniñ 205.5-nci maddesiniñ 2-nci qısmı, akimiyetni zapt etmege azırlıq aqqında 278-nci madde, 30-ncı maddesiniñ 1-nci qısmınıñ qullanılmasınen) apis cezasını istedi.
Devlet qabaatlayıcısı mahkemeden altı musulmannıñ episi ilk üç senesini apishanede keçirmesini talap etti.
Rostovdaki Cenübiy bölge arbiy mahkemesiniñ reis Roman Saprunov, Denıs Ğalkin ve Artem Şalayev terkibindeki mahkemeciler kollegiyası qırımtatarlarğa üküm çıqaracaq.
2023 senesi arman ayınıñ 24-nde FSB hadimleri Bağçasaraydan altı qırımtatarnıñ — Seidamet Mustafayev, Eldar Yakubov, Abdulmecit Seitumerov, Ruslan Asanov, Amethan Umerov ve Remzi Nimetulayevniñ — evlerini tinttiler. Olardan beşi ictimaiy faalciler ve çoq balalı babalardır.
Abdulmecit Seitumerov — tarihçı Şükri Seitumerovnıñ qorantasında üçünci oğlu.
Eki büyük oğlu, Osman ve Seitumer, Rusiye müstemlekelerinde 17 ve 14 senelik apis cezalarını çeke. Olarnıñ emcesi Rustem Seitmemetovnı da 2020 senesi kerçek apis müddetine — 13 senege — mahküm ettiler.
Remzi Nimetulayev tutulğan soñ, 2025 senesi küzünde, onıñ ömür arqadaşı Esmanı tuttılar. Onı terrorcı faaliyetni teşkil etüv ve akimiyetni zapt etmege azırlıq maddesi boyunca qabaatladılar. O, Qırımda qadınlarğa qarşı açılğan ilk «Hizb ut-Tahrir» davasınıñ mabüsi oldı. Nimetulayeva tutulğan soñ beş qızını aqrabaları terbiyege aldılar.
«Beşinci Bağçasaray gruppası» davasınıñ altı iştirakçisiniñ episi evel diger qırımtatarlarnen birdemlik aksiyalarında iştirak etkeni içün tutulğan ediler. Mustafayev ve Nimetulayev bir qaç kere idariy apis cezasını çektiler. Yakubov ve Umerov «kütleviy tedbirler»de iştirak etkeni ve «fevqulâde vaziyet vaqtında qaidelerni bozğanı» içün ceza aldılar.
Qırımtatarlarnıñ davası mahkemede baqılğanda belli oldı ki, mustaqil ekspertiza qabaatlavnıñ esasına yatqan FSB içün yapılğan tedqiqatta bozuvlarnı tapqan. Meselâ, mustaqil mütehassıslar ruhiy-til ve din tedqiqatını tek devlet ekspertiza müessiseleri yapa bilgenini tasdıqladılar.
«Amma FSBniñ muracaat etken mütehassısları böyle degil ediler. [Bu tedqiqatlardaki] neticeniñ büyük qısmı uydurılğan. Umumiy ifadeler astında ekspertizalarda umumen qullanılmağan usuliyet köstergen», — dep añlattı mabüslerden birisiniñ qorçalayıcısı.
Bundan ğayrı, mahkemede qorçalayıcı şaatlar çıqışta bulundılar. Sorğular vaqtında olar davanıñ iştirakçilerini müsbet tasvirlediler ve mabüslerniñ iç birisini qanunsız areketlerde körmegenlerini qayd ettiler.
"Hizb ut-Tahrir davası"nıñ beşinci Bağçasaray gruppası aqqında ne bilemiz
2023 senesi arman ayınıñ 24-ünde rus quvetçileri, qırımtatar Ruslan Asanov, Seydamet Mustafayev, Remzi Nemetulayev, Abdulmecit Seitumerov, Amethan Umerov ve Eldar Yakubovnıñ evlerini tinteler.
Beş adam, cemaat faalcileri ve çoq balalı babalardır. Keçenlerde Seitumerovnıñ balası doğdı. Abdulmecit, 2020 senesi saban ayında teqif etilgen, 17 ve 14 senege maküm etilgen Bağçasaraydan süyasiy mabüsler olğan Osman ve Seitumer Seitumerovnıñ doğmuş qardaşıdır.
Terrorcılıqta qabaatlanıp tevqif etilgen başqa qırımtatarlarnı destek etici numayışlarda bütün altı Bağçasaray faalcisini bir qaç kere tuttılar.
Nimetulayev ve Mustafayevni bir qaç künge tevqif ettiler. İşğalciler, "vatandaşlarnıñ kütleviy bulunmalarınen içtimaiy nizamnı bozğanı içün" Yakubovğa 10 biñ rublelik para cezasını berdiler. Umerov ise mahsus tutun müessisesinde bir qaç kün keçirdi ve "FV ya da telükesi vaqtında qaidelerni riayet etmeme aqqında" aynı maddege mücibi para cezasını ödedi.
2023 senesi berim ayında "UFSBniñ ayrıca müim meseleler üyken taqiqatçıcı" Vitaliy Vlasov Yakubovğa ve davanıñ başqa iştirakçisiniñ apayı Feride Halilovağa aqaylarınen körüşmege izin bermedi. Beşinci Bağçasaray gruppasınıñ iştirakçileriniñ apayları aynı rednamelerni aldılar.
Hizb ut-Tahrir, islâm siyasiy fırqasıdır. 2023 senesi Rusiyede o, terrorcı bir teşkilât olaraq tanındı, oña bağlı olğan insanlarnı ise taqip etmege başladılar. İştirakçileri, "qanunlarğa qarşı faaliyet"te ve böyle degen "cian hilâfeti"ni yaratmağa ıntılmağa qabaatlanalar. 2014 senesi Qırım işğal etilgen soñ işğalcilerniñ qanunları zapt etilgen Qırımda da qullanılmağa başlandı. Qırımlı musulmanlarnı da Hizb ut-Tahrirge bağlı olmaqta qabaatlamağa başladılar, böylece yarımadanıñ işğaline qarşı olğanı sebebinden qırımtatarlarğa basım arttı.
2024 senesi orta küz ayınıñ 21-nde Rostov-na-Donu Cenübiy bölgesiniñ arbiy makemesi, yañı deliller olmağanına baqmadan, Abdulmecit Seitumerov ve beşinci Bağçasaray gruppasınıñ başqa mabüsleriniñ apis müddetini daa eki ayğa uzattı.
2025 senesi orta küz ayında rusiye mahkemesi, SİZOda gigyenasızlıq ve hastaqlılarınıñ kirgenleşkeni aqqında delillerge baqmadan, bu gruppanıñ altı qırımtatar mabüsiniñ apis müddetini 2026 senesi kiçik aynıñ 23-üne qadar devam ettirdi.
Hizb ut-Tahrir, islâm siyasiy fırqasıdır. 2003 senesi Rusiyede o, terrorcı bir teşkilât olaraq tanındı, oña bağlı olğan insanlarnı ise taqip etmege başladılar. İştirakçileri, «qanunlarğa qarşı faaliyet»te ve böyle degen «cian hilâfeti»ni yaratmağa ıntılmağa qabaatlanalar. 2014 senesi Qırım işğal etilgen soñ işğalcilerniñ qanunları zapt etilgen Qırımda da qullanılmağa başlandı. Qırımlı musulmanlarnı da Hizb ut-Tahrirge bağlı olmaqta qabaatlamağa başladılar, böylece yarımadanıñ işğaline qarşı olğanı sebebinden qırımtatarlarğa basım arttı.
Telegram, WhatsApp, Facebook, TikTok ve YouTubede Suspilne Qırım haberlerine abune oluñız
Bizni Google Haberlerinde oqumaq içün Suspilne Qırımnı saylanğan mevzularda saylañız
