Terrorizmde qabaatlanıp, 15 yılğa üküm etilgen Qırım ressamı, siyasiy mabüsi Boğdan Ziza, eki yıl "Vladimirskıy tsentral"da tutulğan soñ, Ulan-Ude şeerine ketirile. Bu mesafe beş biñ kilometrden çoq. Üç aftadan berli adam yoldadır, dep Oleksandra Barkova tarif etti. Bu vaqıt içinde mabüs Nijniy Novgorod, Perm, Yekaterinburg, Novosibirsk şeerlerinden keçti. Köçürüv vaqtında mabüs yorulıp hastalandı. Ve bu tek böyle bir adise degil.
Qırımtatar resurs merkeziniñ malümatına köre, saban ayında 15 yılğa mahküm etilgen Qırım siyasiy mabüsi Serğiy Lıhomanovnı Taganrog SİZOsından Simferopolnıñ (AqmescitRusiye imperiyası ve Şuralar Birligi tarafından Qırımnıñ meskün yerleriniñ adlarını deñiştirüv islâatından evelki adniñ) 2-nci SİZOsına avuştırğan ediler. Sağlığı ağır olğanına ve hronik sırt ve büyrek hastalıqlarına baqmadan, bu onıñ ekinci basamağıdır. Uquq qoruyıcılarnıñ aytqanına köre, etap bir qaç afta ya da ay devamında keçirile bile. Olarnı basqı ve repressiya aleti dep adlandıralar.
Ruslar ukrayin siyasiy mabüslerini ne içün Rusiye Federatsiyasınıñ uzaq bölgelerine yollaylar, bu müddet devamında olar nasıl sınavlardan keçmek mecburlar ve halqara uquq ne içün bu basqını işkence olaraq adlandıra bile — Suspilne Qırımnıñ maqalesindedir.
"O, şimdi Ukrayina sıñırından daa çoq Çin sıñırına yaqın"
Oleksandra Barkova Suspilne Qırımnen subetleşip, Boğdan Zizanıñ Rusiye "Vladimirskıy tsentral" apishanesinden nevbetteki basqısı aqqında ondan özü ögrengenini ayta. Qardaşım Novosibirskten yaza bildi, anda bir qaç kün qaldı, çünki uzun bir etap devamında hastalandı.
"Büyük ihtimalnen, onıñ soñki noqtası Ulan-Ude olacaq. Yani bütün yolnı talil etkende, onı kerçekten bütün Rusiye boyunca alıp kettiler. O, pek az uyqu kördi... Onı mahsus yolda aşap, uzaqça alıp ketkenler. O, şimdi Ukrayina sıñırından daa çoq Çin sıñırına yaqın", — dep Barkova tarif etti.
Siyasiy mabüsniñ qardaşı qayd etti ki, etap esnasında Boğdanğa yalıñız oturmağa ruhset berdiler, yatmağa yasaq ettiler. Em de normal aş aşamağa izin berilmey edi.
"A noqtası ve B noqtası yaqın olsa da, olarnı Rusiyeniñ büyük bir qısmından keçirip, qıyın şaraitte aşatalar", — dep o qayd etti.
Boğdan Ziza ağır ve uzun yol boyunca hasta oldı.
"O, hastalandı, endi yorulğan edi ve bir suvuq ya da virus tuttı. Özüni yaramay duya edi, sıcağı bar edi", — dep Barkova añlattı.
"Onı, bayılğanına qadar, başına 20 kere urdılar"
Siyasiy mabüslerniñ yorulğan etap adiseleri tek degildir, dep Qırımtatar resurs merkeziniñ (QRM) idarecisi Zarema Bariyeva Suspilne Qırımğa tarif etti. Rusiyede "devlet hainligi" içün 16 yılğa üküm etilgen ZAES müendisi Ruslan Lavrik yaqında Tümenge avuştırıldı. Amma mayısnıñ 3-nde Bariyevanıñ haberi oldı ki, mabüsni işğal etilgen Simferopoldaki (AqmescitRusiye imperiyası ve Şuralar Birligi tarafından Qırımnıñ meskün yerleriniñ adlarını deñiştirüv islâatından evelki adteki) 1-nci SİZOğa avuştırğanlar. 55 yaşındaki adam eki yıldan berli Rusiye esirligindedir.
"Bu eki yıl devamında o, em Ukrayinanıñ işğal etilgen topraqlarında, em de Rusiyeniñ çeşit şeer ve köyleriniñ SİZOlarında bulunmağa mecbur oldı. Enerğodar, Melitopol, Yakımivka qasabası, Vesle qasabası, Prıazovske, Mariupol, Donetsk, Simferopol (Aqmescit), Krasnodar, Volgograd, Saratov, Tambov, Tümen", — dep Bariyeva qayd etti.
Onıñ aytqanına köre, siyasiy mabüslerge etapnı qolay kelmey. Sağlıq, aqıl ve insan itibarı içün eñ büyük sınavdır.
"Yolnıñ belli olmaması, yaqınları ve advokatnen bağdan uzaq künler devamında izolâtsiya, "Stolipin" vagonları, SİZO er bir tranzitni aqiqiy işkencege çevireler", — dep QRMniñ idarecisi qayd etti.
Onıñ malümatına köre, Rusiyeniñ Omsk şeerinde Ruslan Lavrıknen sert munasebette bulundılar.
"Onı, bayılğanına qadar, başına 20 kere urdılar. Neticesinde onı 10 künge ŞİZOceza izolâtorıa yolladılar. Oña aş berilecek olsa da, künde bir kere berile edi. Bizim köylerimizde domuzlarğa daa yahşı ve daa lezzetli aş berile. Ukrayinlerden anda pek nefret eteler. O, er vaqıt aqaretlene edi. Olarnıñ maqsadı onı eñ qısqa müddet içinde yoq etmek olğanı añlaşılır edi", — dep Bariyeva ayttı.
Siyasiy mabüsniñ bütün eşyaları alındı. İşğal etilgen Simferopolda (Aqmescitte) de vaziyet daa yahşı degil edi, dep qoşa.
"Hatıralar pek hoş degil. Er daim qabaatlav içün uruşlar", — dep o añlattı.
"Añlaşmağanlarnı qorquzuv aktı"
Bariyeva emin ki, işğalciler basqı ve repressiyalarnıñ aletleri olaraq etaplarnı qullanalar. Bu tam bir izolâtsiya ve malümat boşluğıdır.
"Bir qaç afta ya da ay devam ete bilgen bu basqı vaqtında insan közden ğayıp ola. Advokatlar, soy-soplar ve uquq qorçalayıcılar onıñ ne yerde ve ne yapqanını bilmeyler. Bu, mabüsni destekten ve cemiyetni malümattan marum qaldıra", — dep QRMniñ idarecisi añlattı.
Etapnıñ ağır şaraiti, yani nefes bozuqlığı, uyqusızlıq, kerekli aş, tualet, suv ve tibbiy yardımnıñ olmaması mabüslerniñ sağlığını boza. Maqsadı — insannıñ iradesini bozmaq, onı çaresiz ve boyun egdirmektir.
"Bu, tek siyasiy mabüsniñ degil de, işğal etilgen topraqlardaki diger muhaliflerniñ de qorqutuvı. İşğalciler şunı köstereler: biz sizni tuvğanlarıñızdan ve tuvğan evinizden biñlernen kilometr uzaqqa alıp kete bilemiz, ve kimse sizge yardım etmez", — dep Bariyeva qayd etti.
"Dört-altı kişilik kuoe, 12-16 mabüsni eşyalarınen beraber alıp kete bile"
Rusiye apishanelerinde eşelon basamağına "köpçektekş işkence" deyler. Bu, apishaneniñ eñ qapalı, nezaretsiz ve telükeli deviri ola. Bariyevanıñ aytqanına köre, bu basamaqnıñ belli bir müddeti yoq.
Qanunğa binaen, adamnı ceza yerine 10 kün içinde ketirmek kerekler, amma Rusiye ceza izolâtorı bu qaideni "zorlav noqtaları" sebebinden resmen bozıp keçe. İşğalciler Qırım sakinlerini tuvğan toprağından biñlernen kilometr uzaqqa yollağanı içün, Sibirge ya da Sahalinge yol 2 aftadan 2-3 ayğa qadar süre bile.
"Mabüslerni qapalı şekilde alıp keteler. Trenler zig-zag kele, çeşit şeerlerniñ tranzit noqtalarında toqtağan, anda insanlar bir qaç afta devamında SİZOda oturıp, nevbetteki trenlerni bekleyler. 4-6 kişilik bir pukede konvoy 12-16 mabüsni eşyalarınen beraber alıp kete bile. Adamlar oturıp, sıralanıp ketmege mecburlar, yük qutusında nevbette yatmaq mecburlar. Tuvaletke çıqmaq, konvoy cedveline köre, sıq-sıq 6-8 saatte bir yapıla. Tuvaletke barmaq içün, mabüsler suv içmey ve yolda aş aşamaylar, ya da yanlarına plastik şişe alalar", — dep mütehassıs tarif etti.
Bu devirde insan, kerçekten de, "yoq ola". Onıñ telefon, mektüp ve körüşüv aqqı yoq. Bariyevanıñ qayd etkenine köre, eñ telükeli — yañı keçici apishanege ya da müstemlekge kelmek, anda "qabul etüv" yapıla.
"Federal ceza hızmetiniñ sert ruhiy ve fizikiy basqısı bar — qıçıruv, tintüv, köpeklerniñ havlavı, sıq-sıq "profilaktik" olaraq köteklev. Bu vaziyette tibbiy yardım almaq imkânsızdır. Konvoy yanında olğan ilâclarnı tek öz iradesi ile ala bile. Hipertoniya krizisi ya da infarkt olsa, areket etken trende acele yardım çağırmaq imkânsızdır", — dep o añlattı.
Yolda esirlerge "quru aş" berile. Bir qaç aftadan berli yuvunmağa imkân yoq. Onıñ aytqanına köre, bu sebepten sağlığı bozulğan insan içün, hususan, gipertoniya ve yürek ağrısı olğan Ruslan Lavrık içün er bir bu basamaq ayat içün telükelidir.
İşğalcilerniñ ukrayin siyasiy mabüslerine nisbeten qullanğan Rusiye Federatsiyasınıñ uquqiy noqta-i nazarından, ükümden soñ tekrar etap etüvler resmiy olaraq qanuniy ola. Amma insan aqları ve umumiy mantıq ceetinden, bu, tamamınen yañlış olğanını ayta.
"Rusiye Cinayet qanunnamsinde apishanelerge mahkümni daima deñiştirmege imkân bergen bir çoq qanundan qaçınmaq imkânı bar. İnsannı bütün memlekette şaat ya da qabaatlanğan olaraq yañı, uydurılğan davalarda qabaatlay bileler. Bu sıq-sıq işğalciler tarafından devlet hainligi ya da Ukrayina içün casuslıq yapqanında qabaatlap apiske alınğan siyasiy mabüslerni açuvlandırmaq içün qullanıla", — dep Bariyeva qayd etti.
"Etap vastasınen em siyasiy mabüske, em de qorantasına basqı yapıla"
ZMINA İnsan aqları Merkeziniñ leyha idarecisi Viktoriya Nesterenko Suspilne Qırımnen subetleşip, etaplarnıñ uquqiy mehanizmini añlata. Mahküm etilmeden evel mabüsni, davalarnı baqmaq içün mahkemelerge alıp keteler. Amma başqa müstemlekege, üküm çıqarılğan soñ da, yollamaq mümkün. Onı bir qaç şart boyunca saylaylar — cınıs, yani erkek ya da qadın. Bundan da ğayrı, oquv seviyesi ve müstemlekede boş yerlerniñ olması. Onıñ aytqanına köre, kimerde insan belli bir müstemlekede yer almaq içün nevbette tura.
"Ruslarnıñ ukrayinlerge nisbeten munasebeti aqqında aytsaq, biz bunı tedqiq devamında baqıp çıqqan edik ve Rusiye mahkeme sisteması bütünley degerlendirilgenini belgiledik. Siyasiy mabüslerniñ cezalarını çeküv mehanizmi de buña kire. Ve mında Ukrayina vatandaşlarınıñ, hususan siyasiy mabüslerniñ ayırımğa oğrağanına dair deliller bar. Yani, siyasiy mabüsniñ özüne de, qorantasına da bu basqı yapıla, dep ayta bilemiz", — dep Nesterenko qayd etti.
"Etap cenk cinayetleri ve insanlıqqa qarşı cinayetler olaraq tasnif etile bile"
Uquq qorçalayıcı qayd etti ki, Rusiye siyasiy mabüslerni sistematik sürgün etüv ve etap etüv siyasetini alıp bara, çünki çoqusı mecburiy pasportlaştıruv neticesinde Rusiye vatandaşlığına saip oldı. Rusiye Federatsiyası olarnı öz vatandaşları olaraq saya. Mahkemeler Rusiye qanunlarına köre keçirile ve bu bozuvdır. Nesterenko ukrayin siyasiy mabüsleriniñ etap etilüvini cenk cinayeti dep adlandıra.
"Halqara uquqnıñ tasnifi aqqında aytsaq, halqara gumanitar uquqqa, Jeneva şartnamelerine, Roma nizamnamesine köre, bu köçürüv, etap etüv, mecburiy sürgünlik cenk cinayetleri ve insanlıqqa qarşı cinayetler olaraq tasnif etile bile", — dep ZMINA İnsan aqları Merkeziniñ leyhalar idarecisi qayd etti.
Etapnıñ sert şaraiti ve bu devirde olğan ruhiy basqı sebebinden, onı bazıda işkence olaraq tanımaq mümkün, dep uquq qorçalayıcı qayd etti. Bu kibi adise-vaqialar ve siyasiy mabüslerniñ aqları bozulması Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokurorlığı tarafından qayd etile. Halqara uquqqa köre ise, Avropa insan aqları mahkemesi ya da Halqara cinaiy mahkemesi tarafından tasnif etile bile.
Telegram, WhatsApp, Facebook, TikTok ve YouTubede Suspilne Qırım haberlerine abune oluñız
