Farqlı uquq qoruyıcı teşkilâtlarnıñ malümatına köre, işğal etilgen Qırımda tahminen yarım yüz qadın taqipke oğradı. QRMniñ soñki malümatına köre, 52 qadın. 2025 senesi ekim ayında işğalciler Qırımda ilk sefer "Hizb ut-Tahrir" uydurılğan davası boyunca qırımtatar halqınıñ dört vekilini "terrorizmde" qabaatlap apiske aldılar.
Halqara qadın aqları küreşi kününde Suspilne Qırım yarımadadan Kremlniñ siyasiy qollarınıñ eñ yüksek sesli davalarını talil ete.
Qırımtatar resurs merkeziniñ malümatına köre, işğal etilgen Qırımda 52 qadın Rusiye tarafından siyasiy taqipke oğradı. Bunı Brüsselde Avropa parlamentinde "Rusiye akimiyetiniñ repressiyalarına qarşı tamır halqlarnıñ sesleri" munaqaşası vaqtında QRM reisi Eskender Bariyev bildirdi.
Ukrayina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi qayd ete ki, Rusiye işğali altında bulunğan bir çoq ukrain qadınları içün, hususan Qırımda, aqları içün küreş daa qıyın ola.
"Rusiye Qırımnı işğal etken soñ, onıñ siyasetinen razı olmağanlarnı taqip ete. Olarnıñ arasında, basqı, taqip ve apis cezası telükelerine baqmadan, aqiqatnı qorçalağan qadınlar bar. Bugün onlarca ukrayin qadınları vatandaşlıq mevamı sebebinden Rusiye apishanelerinde ve izolâtorlarında qanunsız tutula", — dep haberde aytıla.
İşğalciler siyasiy mabüslerni "casuslıq", "terrorizm", "devlet hainligi", "ekstremizm" ve "Rusiye ordusını itibardan tüşürüv"de qabaatlaylar.
Sahte "terrorizm" davaları
Birinci qadın "Hizb ut-Tahrir davası"
2025 senesi ekim ayınıñ 15-nde Rusiye quvetçileri Qırımnıñ Bağçasaray ve Aqyar (SevastopolRusiye imperiyası ve Şuralar Birligi tarafından Qırımnıñ meskün yerleriniñ adlarını deñiştirüv islâatından evelki ad) rayonlarında "reydler" keçirdi. Tintüvler neticesinde uquq qoruyıcılar: Esma Nemetullayevanı — çoq balalı ana ve siyasiy mabüs Remzi Nemetullayevniñ apayını, Nasıba Sayidovnı — talebe ve bala bağçasınıñ hadimini, Elviza Aliyevanı — student ve Simferopolde fırında kassirni ve Fevziye Osmanovanı — tükân hadimini tuttılar.
Rusiye olarnı "Ekstremist faaliyetine ya da terrorizmge alâqası olğanları belli olğan teşkilâtlar ve şahıslar cedveline" kirsetti ve qanunsız apishanede tuta. Uquq qoruyıcılar bunı "siyasiy basqı şekli" dep adlandırdı.
İşğal etilgen Qırımda qadınlar tarafından Hizb ut-Tahrirniñ uydurılğan davası boyunca qabaatlanğan ilk adisedir.
Hizb ut-Tahrir — islâm siyasiy firqasıdır. 2003 senesi Rusiyede bu teşkilât terroristik teşkilât olaraq tanıldı, onıñ iştirakçileri taqip etildi. İştirakçilerni "konstitutsiyağa qarşı faaliyet"te ve "bütün dünya halifeligini" meydanğa ketirmek ıntıluvında qabaatlaylar. 2014 senesi Qırım işğalinden soñ işğalciler öz qanunlarını işğal etilgen Qırımğa da tarqattılar. Qırım musulmanları da Hizb ut-Tahrirge alâqası bar olğanında qabaatlana ve yarımada işğaline razı olmağan qırımtatarlarğa qarşı basqı quvetleştirile.
Hatidje Buyukçan
Rusiye FSBsi oraq qyınıñ 14-nde "SBU vazifesi boyunca qadın tarafından azırlanğan" "teraktnıñ toqtatıluvı" aqqında bildirdi. Qırımtatar resurs merkeziniñ malümatına köre, yaqalanğan qız — qural aynıñ 6-nda ğayıp olğan 24 yaşındaki Hatice Buyukçan. O vaqıt qırımtatarı Eski Qırımdan Aqmescitke avtobusnen barmağa tırışa edi. Onıñ ile bağ kesildi, bulunğan yeri belli degil.
22 yıl "ofitserge ücüm etüv" içün Nadiya Grekovaya berildi
Aqyarda (Sevastopolda) işğalciler fotoressam ve sportçı Nadya Grekovanı tuttılar. O, Rusiye Qara deñiz flotunıñ subayı kiralağan dairede patlavdan soñ oldı. Qadınnı "o, ofitserge ücüm etkeninde" qabaatladılar. O, "devlet hainligi" ve "terroristik faaliyet" maddelerine istinaden 22 yıl apis cezasına mahküm etildi. İşğal etilgen topraqlardaki siyasiy mabüsler arasında eñ uzun müddet.
Sahte "devlet hainligi" davaları
Ğalına Dovğopola
Qırımnıñ eñ eski siyasiy mabüslerden biri. O, "devlet hainligi"de qabaatlanıp, qanunsız olaraq 12 yıl koloniyada qalmasına üküm etildi. Onıñ yaşına ve sağlıq problemlerine baqmadan, Rusiye akimiyeti onı apishanelerde tutmağa devam ete. Azat etilgen siyasiy mabüs Vladislav Yesıpenkonıñ aytqanına köre, Uzunyarnıñ apishanesinde bulunğan insanlarnıñ aytqanına köre, sağlığı fenalaşa — o, qaşqa tayanıp, aman-aman yürmey bile.
2014 senesi, Qırım işğal etilgen soñ, "Gordon" neşirine bergen izaatında qadın küçük biznesi bar olğanını ayttı — turistik mevsimde raatlanıcılarğa ev kiralay edi. Onıñ qızı gazet stantsiyasınıñ saibi edi, mında o, 14 yaşında ukrayin matbuatını sata edi. Rusiyelilerniñ qorquzuvları sebebinden qızım ve torunım Qırımnı terk ettiler, Galina hanım ise evini terk etip olamayıp qaldı.
2019 senesi boş aynıñ 27-nde FSB hadimleri onıñ evine keldi, 66 yaşındaki Ğalına Dovğopolanı tuttılar. Onı "Ukrayina istihbaratınen işbirlikte" qabaatladılar. İşğal tahqiqatınıñ versiyasına köre, o, "Rusiye Qara deñiz flotunıñ bölükleri aqqında gizli malümat bere edi". Uzaq cınıslı qadın, siyasiy sebeplerden böyle bir dava açılğan ilk qadınlardan biri edi.
Kseniya Svetlişına
Kseniya Svetlişınağa qanunsız apis müddetini işğalciler eki kere deñiştirip arttırdılar, bu da bir precedent oldı. Başta qadınnı "vandallıq" ve "çetel devleti ile işbirlik"te qabaatladılar. Rusiye uquq qoruyıcıları oña "Sarı şerit" tirenüv areketinen ve ukrain istihbaratınen işbirligi yapqanını" ayta edi.
Ve endi 2025 senesi ekim ayı 30-da Sevastopolda «mahkeme» onıñ işini közden keçirdi, «yüksek satqınlıq» maddesi boyunca daa qattı ceza çıqardı — 13 yıl 3 ayğa bir yarım yılğa serbestlikni daa da sıñırlamaqnen koloniyada mahkeme. 2026 senesi kiçik ayında Soçideki apellâtsiya mahkemesi qırımlı siyasiy mabüsniñ şikâyetini red etti.
Ana ve qız Sevastopolden
2025 senesi arman ayında işğalciler Sevastopolden kelgen ana ve qıznı qanunsız olaraq «yüksek satqınlıq»ta qabaatlap, 12 yılğa koloniyağa mahküm ettiler. Rusiyeniñ idaresi altındaki teşkerüvge köre, olar Rusiyeniñ arbiy obyektlerini fotoğa çekip, fotolarnı ukrayin tarafına berdiler. «Mahkemelerniñ» gizliligi sebebinden siyasiy mabüslerniñ şahsiy malümatları belli degil.
Karayimka Saha Mangubi
Qadın daa 2024 senesi boş ayda işğal etilgen Qırımda ğayıp oldı.Onıñ soy-sopları karayim qadınnı kamuflâj urbasındaki belli olmağan adamlar qaçırğanlarını idda ete ediler. O vaqıtta işğal politsiyası adam qaçıruv işini açmaqtan red etti ve oña FSB bağlanmaqnı tevsiye etti, anda havfsızlıq küçleri onıñ qadınnıñ ğayıp oluvında iştiragi aqqında malümatnı red ettiler. 2026 senesi kiçik ayda oña qarşı «yüksek satqınlıq» işi açılğanı belli oldı. Bütün bu vaqıt devamında onı inkommunikado statusında tuttılar.
Lvivden kelgen bir qoranta
2025 senesi saban ayı 22-de Kezlevde tintüvlerden soñ Lvivden kelgen bir qorantanıñ dört azasını tuttılar: Tatyana Malâr, onıñ ağası Valentin, oğlu Anatoliy Rossihin ve qızı Olğa Begey. Episi «yüksek satqınlıq»ta qabaatlandılar. Aile Qırımğa daa yarımadanıñ işğal etilmesinden evel Lvivden köçip keldi.
Anasız qalğan eki bala
Qırımda işğalciler Niyara Ersmambetovanı qanunsız sürette «yüksek satqınlıq»ta mahküm ettiler. «Mahkeme» onı 15 yılğa umumiy rejim koloniyasına ve daa 1,5 yılğa mahküm ete. «Mahkeme» qapalı qapılar artında keçti.
Qadın ««ATEŞ» partizan areketinen işbirlik yapqanında ve, idda etilgenine köre, yaqıtıcı terkibi ve avadan qorçalanuv pozitsiyaları aqqında malümatnı yollağanında qabaatlandı, dep QRM haber ete. Qadın Biloğir rayonındaki aptekada farmatsevt olıp çalışa edi. Niyaranıñ eki balası bar — 9 yaşında qızı ve 16 yaşında oğlu. Olar şimdi qartbabasınen, Niyaranıñ 70 yaşındaki babasınen yaşaylar, onıñ II gruppa saqatlığı bar — onı apske almazdan evel, bütün qorantanı baqqan Ersmambetova edi.
Lüdmıla Kölesnikova
Lüdmıla 2022 senesinden berli İrlandiyada yaşay edi, amma 2024 senesi ilk yaz ayında anasınıñ ölümi sebebinden işğal etilgen yarımadağa qaytmağa mecbur oldı. Rusiye havfsızlıq küçleri qadınnı tap mezarlıqta tuttılar. Soñra Lüdmilağa qarşı Rusiye Federatsiyasınıñ Cinaiy kodeksiniñ 275-nci maddesi boyunca (yüksek satqınlıq) cinaiy iş açıldı. O, «rus cenk gemisi» tasvirlengen NFT markalarını satın alğanı içün 17 yılğa mahküm etildi, olarnıñ satuvından kelgen kelir Ukrayinağa yardım etmege yollanıldı. Yaqında Umumiy yurisdiktsiyanıñ Üçünci Apellâtsiya «Mahkemesi» siyasiy mabüsniñ apellâtsiyasını red etti.
Uydurılğan «casuslıq» işleri
Baba ve qız cenk ve işğalden Qırımdan qaçtılar
Ruslar Geniçeskniñ bir qorantasına qarşı «casuslıq» işini açtılar: Aleksey Demânenko ve onıñ qızı Anjelika. Rusiye Federatsiyası Baş prokuraturasınıñ malümatına köre, «baba Rusiye tehnikasınıñ yerleştirilmesi aqqında malümat toplap, onı qızına berdi, soñra qızı Ukrayina razvedkasına haber etti». Olar Qırım yolunen işğal etilgen Herson vilâyetinden çıqmağa tırışqanda Rusiye havfsızlıq küçleri tarafından yaqalandılar. Aleksey Demânenkonı qanunsız olaraq 14 yılğa, qızına ise 10 yıl 5 ayğa apske aldılar. Yaqında qadınnı Mordoviyağa avuştırğanları belli oldı.
İşke ketkende qaçırılğan
35 yaşındaki Kristina Markova 2024 senesi iyül ayında işğal etilgen Qırımda ruslar tarafından işke ketkende qaçırıldı. Sekiz ay devamında inkommunikado statusında olğan soñ, onı apske aluv vesiqalarını imzalamağa mecbur eteler ve «UHH ile işbirlikte» qabaatlaylar. Şimdi işğalciler qadınnı «casuslıq» içün qanunsız «mahkeme» etmege planlaştıralar.
Sevastopol şeerinden kelgen pensioner Nina Timoşenko
Keçken künlerde belli oldı ki, Rusiye Federatsiyası Yuqarı Mahkemesi «yüksek satqınlıq içün» on altı yılğa mahküm etilgen Sevastopolniñ 66 yaşındaki sakini Nina Timoşenkonıñ cezasını deñiştirmeyip qaldırdı. Bunıñ sebebi, işğal teşkerüvine köre, «Rusiyeniñ Qara deñiz flotunıñ gemileriniñ yerleşken yeri aqqında malümat toplavı» idda etilgen faktlar edi.
«İnkommunikado» statusında olğan qadınlar
2024 senesi saban ayı 27-de Larisa Gayday Qırımda ğayıp oldı, ertesi künü ise — Tetyana Pavlenko (Simonenko) ve Elvira Aboyazova. Bir yıldan ziyade olarnıñ qayda olğanları aqqında bir şey belli olmadı. 2025 senesi arman ayında qadınlar tutulğanı ve Aqmescit şeerindeki 2-nci sanlı SİZOda tutulğanı aqqında malümat peyda oldı. İşğal akimiyeti qırım qadınlarına qarşı qoyulğan qabaatlavlar aqqında da haber bermeyler
2025 senesi kiçik ay 12-de FSB hadimleri işğal etilgen Kezlevde 45 yaşındaki Tatyana Ştrifanovanı tuttılar. Bundan soñ onıñ qayda olğanı ve uquqiy statusı aqqında bir şey belli olmadı. 2025 senesi arman ayında qadın Aqmescit şeerindeki 2-nci sanlı SİZO-da qanunsız tutulğanı aqqında malümat peyda oldı.
Qadın jurnalistlerge basım
Lutfiye Zudiyeva
Ruslar «çet el agentleri» cedveline Qırımlı jurnalist ve faalci Lutfiye Zudiyevanı qoştılar. Sebebi, idda etilgenine köre, «Rusiye akimiyetiniñ qararları ve siyasetleri aqqında işançsız malümatnıñ» darqalmasıdır. Bundan evel Rusiye havfsızlıq küçleri onıñ kvartirasında tintüvler keçirgen, cerime qoyğan ve çeşit uydurma cinayetler içün memuriy protokollar tizgen ediler.
Lenora Dülber
2025 senesi ilk qış ayı 4-te Rusiye havfsızlıq küçleri qırımtatar jurnalist ve siyasetşınas Lenora Dülberniñ Sudaq şeerindeki evinde tintüv yaptılar. Qadınnı tuttılar, onıñ kompyüterini, qaydlarını, dissertatsiyasını, kitaplarını da alıp kettiler. 8,5 saat subetten soñ jurnalist azat etildi, amma onıñ tutulması sebepleri resmiy olaraq ilân etilmedi.
İrina Daniloviç
İrina Daniloviçni işğalciler «patlatıcı maddelerni ya da patlayıcı aletlerni qanunsız aluv, berüv, satuv, saqlav, taşuv, yollav ya da alıp yürüv» içün qanunsız 7 yılğa mahküm ettiler. Vatandaş jurnalist aman-aman dört yıl devamında Rusiyeniñ müstemlekesinde kerekli tibbiy yardımsız buluna. O, sol qulağında eşitüvini coyğan, tutuv şaraitleri ise daima psihologik yorğunlıqqa ketire — koloniyada saatlernen rus muzıkası küçlü çalına.
Telegram, WhatsApp, Facebook, TikTok ve YouTubede Suspilne Qırım haberlerine abune oluñız
