2026 senesiniñ yañı bücetinde Rusiye devlet televideniyesiniñ masraflarını 54%-ge arttırmaq niyetinde — 106 milliard rubleden (tahminen 53 milliard ğrıvnâ — muar.) ziyade. Kütleviy haber institutınıñ analitiksi Olena Ğolub dey ki, bu para Kremlge "teşviqat maşinası"nı daa da quvetleştirmek içün kerek.
2015 senesi Putinge qıyın sualler bermek mümkün edi, çünki Rusiyede "söz serbestligi" bar edi, dep UNİANnıñ 2008-2021 seneleri Rusiyedeki mahsus mühbiri Roman Tsımbalük ayttı. Onıñ qayd etkenine köre, teşviqat maşinasınıñ işke tüşürilmesi 2010 senesinden başlandı.
"Er kes, er şey er vaqıt böyle edi, dep tüşüne. Böyle bir şey yoq. Bu tam bir putin ikâyesidir, nasıl etip olar rus-nazistlerni qazanğanını köstereler. İnsanlar bir şeyge pek qarışa. Yani, kerçekten de bir fırqa. Ve öyle de oldı — Qırım bu tetik oldı", — dep Roman Tsımbalük Suspilne Qırımğa bergen intervyusında tarif etti.
Ukrayinada çalışqan ve para qazanğan Dmıtro Kiselövnıñ misalinde Tsımbalük 2014 senesiniñ vaqiaları, hususan Qırım işğali, Rusiye cemiyetini istilâ ğayesi etrafında birleştirgen tetikçi olğanını añlata. 2014 senesinden 2022 senesine qadar Rusiyede insanlarnı inandırmaq kerek olmağan, tek "doğru prioritetler"ni belgilemek kerek olğan bir devir bar edi.
"Er vaqıt eñ az üstünlik olmalı, ya rey berüv vaqtında, ya da yayınlav vaqtında. Yani, alıp barıcı er vaqıt Rusiye yapqanları doğru olğanını ayta edi. Bu başqa fikirlernen başlandı. 2014 senesine qadar olğanını qayd eteyim. Amma nasıl olsa da, o vaqıt Putin endi bütün bu oligarhlarnı, belli bir media kütleviy haber vastalarınıñ Kremlge ait olmağanını, oña boysunmağanını añlatqan bütün bu ikâyeler endi çoqtan keçti", — dep jurnalist añlata.
Yıllar devamında Rusiye mefküresini "televizion kultu" ve milliardlarnen bücetke esaslandıralar, dep Kütleviy haber institutınıñ analitigi Olena Ğolub ayta.
2026 senesi Rusiye Federatsiyasınıñ devlet teleyayınına masrafları 106 milliard rubleden (tahminen 53 milliard ğrıvnâ — muar.) çoq olacaq. Bu, keçken senege köre 54%-ge ziyade.
"Rusiye devleti ideologiyağa pek bağlı. Ve bu ideologiyağa qoltutqan esas faktorlardan biri, elbette ki, matbuat vastalarıdır. Ve Rusiye devamlı, bar olğanı qadar, bu ideologik qısımnı arttıracaq", — dep Olena Ğolub tüşüne.
Vaqtınca işğal etilgen topraqlarda teşviqat mahsus bir şema boyunca çalışa. Qırım, dep Olena Ğolub añlata, Ukrayinanı haber alanından bütünley çıqarmaq siyasetini alıp bara. Ukrayin dronlarınıñ ücümleri aqqında bile aytalar, "ukrayin" sözünden vazgeçeler.
"Olar iç bir şey aytmamağa tırışalar, ve bazıda, bu pek acayip körüne, ukrayin dronları Qırımğa uçıp kelgende, olar "duşman dronları" dep aytalar, ukrayin dronları olğanına diqqat ayırmayıp. Yani olar Ukrayinanı er şekilde kesip taşlamağa isteyler, Qırım ealisiniñ añında onı ayırmağa isteyler, onıñ aqqında iç bir vaqıt aytmamağa isteyler", — dep rusiyelilerniñ mantığını analitik añlata.
İşğal etilgen Qırımda Rusiye matbuat vastalarınıñ mini-versiyasını yarattılar — meselâ, "Krım-24". Qırım uquq qorçalayıcı gruppası ayttı ki, haber alanınıñ bütünley nezaret etilmesi — ukrayinlerniñ qarşılığı sebebinden işğalcilerniñ qorqusı neticesidir.
"Krım-24" — "Rossiya-24"niñ bölügidir, RİA "Krım" ise RİA "Novosti"niñ bölügi ola. Yani, olar öz bulunuvını arttırmaqtalar, çünki partizan qarşılığı bayağı küçlü olğanından pek qorqalar ve olar bu şekilde, öz tecavuziy teşviqatı, duşmanlıq tiliniñ yardımınen, bu qarşılıqnı, şübelengenlerni bastırmağa, qorquzmağa ve öz tarafına çekmege tırışalar", — dep İrına Sedova, QUQGnıñ tedqiqatçısı ayttı.
Tolu miqyaslı istilâdan soñ — Qırımda sabıq ukrayin sıñırcısı Aleksandr Talipov tarafından teşkil etilgen "Krımskiy smerş" teşviqiy Telegram kanalı peyda oldı.
"Talipov özü, belki de, resmiy olmağan şekilde Rusiye bücetinden para ala, çünki o FSB ile çalışa, açıqtan-açıq Ukrayinağa qol tutqan insanlarnı öldürmege çağıra. Bu Qırım subblogerleriniñ, anda yerlerde oturğan bütün teşviqatçılarnıñ sert laflarıdır, çünki, menimce, olar işğal etilgen topraqlarda duşmanlıqnı daa sert qızdıralar, çünki anda qarşılıq bar olğanını ve anda olarğa er kes sadıq olmağanını bileler", — dep Sedova ayttı.
Rusiye paraları yerli memurlarnıñ PRı içün de qullanıla. Olena Ğolub dey ki, Qırımdaki kütleviy haber vastaları yerli akimiyetniñ matbuat hızmeti oldı, o ise öz PR işini maliye ete.
"Bundan daa yahşısı Aksenöv özü olacaqtır, men bellesem. Demek ki, onıñ PRı içün daa çoq para olacaq. Olarnıñ haber resmi Qırımğa daa çoq diqqat ete ve umumfederal mevzular, siyaset, medeniyetnen az oğraşa. Qırım kütleviy haber vastaları — bu, yerli akimiyetniñ teleradiosı", — dep Olena Ğolub añlata.
Herson vilâyetinde ukrayin kanallarını işğal etilgen soñ, rusiyeliler blok ettiler. Jurnalist Oleğ Baturin ayttı ki, işğalniñ ilk künlerinde Rusiye analogları birden peyda oldı.
"Umumen, olar ukrayin mevzusına büyük diqqat ayıralar, elbette, onı deñiştirip, mında qanlı, qanlı, qorqunçlı olğanımıznı ve Ukrayinanıñ olmağanını aytalar. Olar bu olmağan memleketke daima büyük ve emiyetli diqqat ayıralar", — dep Baturin tarif ete.
İşğal etilgen topraqlarda Rusiye teşviqatı, "er şey olğanı kibi", amma "Ukrayinanen beraber" kibi bir yanılsama yarata, dep Oleğ Baturin ayttı.
"Tavria" teleradiokompaniyası daa ciddiy. Para buña yatırım yapalar, çünki olar çeşit süjetlerni yapalar, esasen "ukronatsistler"nen bağlı müellif programmasını yapalar. İnsanlar inanmaylar, eñ azından Herson vilâyetiniñ vaqtınca işğal etilgen qısmında. Er kesni aytmayım, amma bu insanlarnıñ çoqusı bu teşviqatqa inanmay", — dep jurnalist ayttı.
Rusiye telekanalları Rusiye seyircilerini yañı cenklerge azırlamağa devam ete. AQŞnı qorquzuv, "NATO ile çatışuv" ve "Avropa ile qaçınılmaz cenk" aqqında laflar er kün televizion ya da başqa kanallarda kösterile.
"Amma şimdi daa bir meraqlı vektor qayd etile — Rusiye cemiyetiniñ Avropa ve NATO ile ola bilecek zıddiyetke azırlanması. Olar şimdi çoq laf eteler ve Rusiye devlet matbuat vastalarında Ukrayinağa qarşı ola bilecek ücüm, tecavuz şekilleri aqqında aytalar. Yani, olar böyleliknen NATO ve Avropa memleketlerine qarşı ola bilecek tecavuzğa azırlanalar", — dep Kütleviy haber institutınıñ analitigi tüşüne.
Yolu miqyaslı istilâdan soñ Rusiyeniñ merkeziy matbuat vastaları — Avropada sanktsiyalar altında, Ğarp memleketlerinde neşirler qapatıldı, teşviqatçılarğa kiriş yasaq etildi. Ukrayina uquq qorçalayıcıları ise Gaagadaki Halqara cinaiy mahkemege şikâyet etmek içün deliller toplaylar. Bu, Rusiye canlı yayınında genotsid ve duşmanlıqqa çağırğan sistematik çağıruvlardır.
Telegram, WhatsApp, Facebook, TikTok ve YouTubede Suspilne Qırım haberlerine abune oluñız
