On yıldır Ukrainada "Devlet içinde alınğan kişilerniñ aq-uquqları ve serbestliginiñ teminlevi aqqında" qanunı bar, o vaqıt devamında 23 kere deñiştirildi. Şimdi halq mebusları nevbetteki deñişmelerni azırlaylar — içtimaiy qoruv ve DAKni meskennen temin etüv saasında yañartmalarnı teklif etken qanun leyhası qayd etildi.
Suspilne Qırım devletniñ planlaştırğan deñişmelerini añlata: mesken kira subsidiyaları, imtiyazlı kreditler, DAKlerniñ cemiyetlerde aqlarınıñ keñleştirilmesi ve içtimaiy hızmetlerniñ teminlevi.
Gönüllüler ve köçip kelgenlerniñ qıyınlıqları
Oleksiy Yefremov, Rusiye istilâsından soñ yarımadanı terk etken Qırım sakinidir. Şimdi adam Kıyivde yaşay ve diger köçip kelgenlerge yañı yerlerge alışmağa yardım ete.
"Bu kelgen insanlarnıñ vesiqaları yoq, yani olar bu statusnı ve bu yardımnı, destegi alamaylar. Şunıñ içün bu mesüliyet menim üstümde ve bu insannı bir müddetke ya da bir qaç ayğa yerleştirmege yardım etken diger insanlarnıñ üstündedir, vesiqalarnı almağa, iş tapmağa ve işke kirmege yardım etken insanlarnıñ üstündedir", — göñülli dedi.
Adam özü de devlet içinde alınğan kişi statusını aldı, onıñ içün bu ceryan ne qadar qıyın olğanını bile.
"Bu sene pek çoq tanışımnıñ, meselâ, Qırım sakininiñ, añlaşılmağan sebeplerden devletten yardımı sıñırlandı. Bazıları alâ daa para alalar, hususan saqatlar, balalar, pensiyacılar. Amma qalğanları 50-50: kimerine para bereler, kimerine bermeyler", — dep qoştı o.
Devletten destek: yañı yanaşmalar
ZMINA İnsan aqları merkeziniñ devlet içinde alınuv meseleleri mütehassıs Mariya Krasnenko añlattı ki, qanun leyhası yañı destek mehanizmlerini közde tuta.
"İqtisadiy yardım şahsiy ihtiyaclarğa köre berilmeli. Bu müimdir, çünki 2024 senesinden itibaren ükümet yardımlarnı üç milliondan bir ya da eki millionğa qadar eksiltti. Qanun leyhası kerçek ihtiyaclarğa esaslanıp, daa çoq insannıñ destegini qazanmağa imkân berecek", — dep mütehassıs qayd etti.
Qanun leyhasınıñ müellifi, halq mebusı Pavlo Frolovnıñ aytqanına köre, deñişmeler köçüvniñ er basamağında yardımnı közde tuta: tahliye, integratsiya, adaptatsiya ve reintegratsiya.
"Devlet köçip kelgenler içün mesken, imtiyazlı kreditler, para berüv mehanizmleri ve vaqtınca yaşav yerlerini temin etmeli", — dep o qayd etti.
Ev meselesi devlet içinde alınğan kişiler içün eñ kergin meselelerden biridir. 2025 senesinden başlap subsidiyalı kira programmasını kirsetmege planlaştıralar. Eger kira masrafları kelirniñ belli bir fayızından çoq olsa, bu farq devlet esabından tazmin etilir.
Qırımdan köçip kelgen İvanna Diduh, 2014 senesi 2 aylıq oğlu ve sabıq aqayınen beraber köçken soñ, alışuv tecribesi aqqında tarif etti. O vaqıt devlet yardım mehanizmlerini daa işlep çıqmağanını hatırladı.
"Bizler saban ayınıñ 14-nde Sevastopolnı (AqyarnıRusiye imperiyası ve Soviet Birligi tarafından Qırımnıñ meskün yerleriniñ adlarını deñiştirüv islâatından evelki ad — terciman) terk ettik, bayağı erte. O vaqıt pasportımda qayd etüv damgası bar edi. Amma bu iç bir şeyni çezip olamadı. Anamnıñ da meseleleri bar edi: o, Prıkarpattâ civarındaki köyde qayd etilgen edi, amma bu, iç bir status ya da ödeme almağa imkân bermey edi", — dedi qadın.
Onıñ aytqanına köre, köçip kelgenlerge berilgen paralarnen bağlı vaziyet alâ daa qıyın.
"Biz alıştıq, adaptatsiya olundıq. Amma evden uzaq olğan yıllarnı ve 14 yaşına qadar olğan yaşayışnı qaytarıp olamadıq", — dep İvanna qoştı.
Halq mebusı Frolovnıñ aytqanına köre, deñişmeler, hususan, devlet içinde alınğan kişilerniñ meskennen teminlenmesini közde tuta.
"Devlet, yerli akimiyet organları eñ muhtac olğan insanlarğa yardım köstermeli. Bundan da ğayrı, şimdiki qanunda yoq olğan bir sıra tedbirler, hususan, DAKniñ mesken aqlarınıñ qoruvı aqqında. İmtiyazlı kreditlerniñ berilmesi, meskenniñ beraber maliye etilmesiniñ çeşit mehanizmleriniñ berilmesi közde tutula, qanun seviyesinde köçip kelgenler içün vaqtınca yaşav yerlerini berüv meselesi çezildi", — dep qanun leyhasınıñ müellifi qoştı.
2025 senesinden başlap Ukrainada subsidiyalı ev kiralığı programmasını kirsetmege planlaştıralar. Eger kira masrafları kelirniñ belli bir fayızından çoq olsa, bu farqı devlet esabından tazmin etilir, — dep Mariya Krasnenko ayttı.
Statustı resmiyleştirüvniñ sadeleştirilmesi ve içtimaiy kefaletler
Qanun leyhası, DAK statusınıñ resmiyleştirilüvi ve içtimaiy yardım aluvını qolaylaştıra. Yaşağan yerine baqmadan hızmet temin etüv içün para çeküvlerni elde etmege imkân berecek tek DAK malümat bazasını meydanğa ketirmek niyetindeler.
Halq mebusı Pavlo Frolovnıñ aytqanına köre, köçip kelgenler başqa vatandaşlarnen aynı şartlarda içtimaiy ve pensiya ödemelerini alacaqlar. Rusiye Federatsiyasınıñ organlarından pensiya almağanlarını tasdıqlamaq kerekmey.
"Devlet, vesiqaları olmasa, DAK malümat bazasından malümatnı alıp, çeşit hızmetlerniñ berilmesini temin ete bilir", — dep qayd etti o.
Em de ruhiy yardım, reabilitatsiya, köçip kelgenlerniñ balaları içün tasil ve devlet içinde alınğan kişilerniñ aqlarını keñleştirüv. Olar, cemiyetniñ başqa sakinleri kibi, yerli meselelerniñ çezilüvine qoşulmaq içün daa çoq imkânğa saip olacaqlar, dep mebus Frolov añlattı.
Telegram, WhatsApp ve Facebookta Suspilne Qırım haberlerine abune oluñız
