Gaagadaki arbitraj makemesiniñ daimiy palatası berim ayınıñ 23-nde Ukrainanıñ davası boyunca işni baqmağa başladı. Bu, "Ukraina Rusiyege qarşı" ilk davası, o, 2016 senesi Rusiyege qarşı BMTnıñ deñiz uquqı şartnamesiniñ bozuluvı boyunca halqara arbitraj esnasında açılğan edi.
İşniñ özü ne ve Ukraina qanunsız qurulğan "Qırım köprüsiniñ" yoq etilmesine nasıl irişmege tırışa - bunı Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ Halqara makemesinde Ukrainanı temsil etken Ukraina Tış işleri nazirliginiñ hususiy vazifelerinen vekâletli elçisi Anton Korınevıç Suspilne Qırımğa añlattı.
Onıñ aytqanına köre, munaqaşalarnı çezüv mehanizmleri arasında, Ukraina qullanğan, BMTnıñ deñiz uquqı şartnamesiniñ 7-nci ilâvesine köre, mütenasip arbitraj mahkemeleriniñ meydanğa ketirüv mehanizmi bar.
"Bu dava Rusiye Federatsiyasınıñ BMTnıñ deñiz uquqı konventsiyasını bozğanına esaslana. Hususan, Azaq deñizinde ve Keriç boğazında qanunsız olaraq keçiş serbestliginiñ sıñırlanması ve sözde köpürniñ qurulmasınen bağlı meseleler. Bu, suvğa qarşı medeniy mirasnıñ bozuluvıdır. Bu ekologik qaidelerniñ bozuluvıdır, yani deñiz astı müitiniñ qoruvı qaideleriniñ bozuluvıdır. Bundan da ğayrı, pek çoq fakt Rusiye Federatsiyasınıñ vaqtınca Ukraina topraqlarını nezaret etmesinen bağlı, hususan, bunı ukrain qurulışlarını ğayrıdan qayd etmek içün qullandı", — dep Korınevıç qayd etti.
BMTnıñ Halqara makemesinde Ukrainanıñ temsilcisi hatırlattı ki, Rusiye Azaq deñizini ve Keriç boğazını "içki gölü" olaraq saya. Ukraina, bu qanunsız olğanını ve halqara uquqnıñ qaideleri, hususan deñiz uquqı boyunca BMTnıñ konventsiyası qullanılmalı, dep tenbiley.
"Rusiye bu topraqlarnıñ statusı ve qullanuvı meselelerini öz başına çezmey bile. Yani şimdi, biz açılış sözümizde aytqanımız kibi, bular bizim muracaatlarımızdır. Şunı qayd etmek kerek ki, oturışuvlar hususiy ola — cemiyet içün qapalı. Buña köre, taraflar bu dava boyunca qarar alınğanına qadar çoq şeyni açıqlamay bileler", — dep qayd etti o.
Korınevıç qayd etti ki, Ukraina öz davasında, Ukrainanıñ Azaq deñizindeki limanlarını, hususan Mariupol ve Berdiyanskı limanlarını faal qullanğanında, tam miqyaslı istilâğa qadar yapılğan bozuvlarğa diqqat ayıra. Aynı zamanda 2022 senesinden soñ Rusiye öz qanunsız areketleri ile vaziyetni daa beter ete.
"Bizim içün bu, Ukraina ve başqa devletler tarafından bu limanlar faal qullanılğan vaqıtta, Rusiye Federatsiyasınıñ deñizcilik serbestligine nisbeten yapqan bozuvlarını köstermek içün müimdir. Çünki olarnıñ gemileri bu limanlarğa kirgen edi ve deñiz uquqı boyunca normal ticaret alıp barılğan edi... Rusiye Federatsiyası ise, aksine, bir de bir deñişüv aqqında ayta. "Azaq deñizi ve Keriç boğazında deñiz yalısı devleti olmağanı" aqqında. Buña köre, "bu topraqlarnıñ qullanuv meselelerini yalıñız Rusiye Federatsiyası çeze bile", — dep qayd etti o.
BMTnıñ Halqara mhkemesinde Ukrainanıñ temsilcisi, Ukraina Azaq deñizi ve Keriç boğazını halqara deñiz boşluqları olaraq tanılmasını talap etkenini bildirdi. Yani halqara deñiz uquqı, BMTnıñ deñiz uquqı konventsiyası qullanılğan ve Rusiyeniñ "Rusiyeniñ içki suvları" dep adlandırmağa aqqı olmağan yerler.
"Böyle bir şeyni de aytamız ki, sözde köpür ("Qırım köprü" — muar.) qanunsız, çoq bozuvğa sebep oldı. Hususan deñizcilik serbestligi, tabiat müitiniñ qoruvı, suvastı medeniy mirasnıñ qoruvı ve areket tarzı saalarında. Köpürniñ işi toqtatılmalı. Keriç boğazında, Azaq deñizinde gemicilik rejimi, ekologik rejim, medeniy mirasnıñ qoruvı meseleleri qanunsız bir şekilde, uquqlarnıñ bozuluvı ve sıñırlanması aletleri qurulmazdan evel olğan vaziyetke qaytmalı. Buña diqqatımıznı celp etecekmiz", — dep ayttı.
İşniñ rusiyeli tarafı özüni nasıl alıp bara, degen sualge Korınevıç "yeni bir şey yoq", dep cevap berdi ve tafsilâtlıca aytmadı.
Onıñ bildirgenine köre, şimdi davanıñ taraflarnıñ ağzaviy işiniñ soñki basamağı keçirile. Bundan soñ makeme taraflardan yazılı şekilde bazı şeylerni añlatmalarını rica ete bile.
Hakemlik makemesiniñ qararı bu dava boyunca 9 ay ya da bir yıl devamında ilân etile bile. Korineviçniñ qayd etkenine köre, qarar Ukraina faydasına alınsa, halqara uquqta dava neticesini amelge keçirmek içün mehanizmler bar, şu cümleden, Rusiyeniñ qanunsız qurğan Keriç köprüniñ yoq etilmesi.
Telegram ve Facebookta Suspilne Qırım haberlerine abune oluñız
