2014 senesinden 2022 senesi kiçik aynıñ 24-üne qadar işğal etilgen Qırımdan tahminen 200 biñ insan köçip ketti. Prezidentniñ Qırım MCdeki temsilcisi Tamila Taşeva bunı bildirdi. Onıñ sözlerine köre, rusiyeniñ Ukrainağa tolu miqyaslı tecavuzı başlağan soñ yarımadadan ketken insanlarnıñ sayısı belli degil, çünki insanlar Qırımdan sıq Rusiye ve üçünci ülkelerge keteler.
Suspilne Qırım, işğal etilgen Qırımdan ketmege mecbur qalğan ve ecnebiy ülkelerde yaşamağa başlağan Qırımnıñ üç sakininiñ ikâyesini añlata.
"Anda yaşamağa isteyim, anda icat etmege isteyim"
Yırcı Yuliya Kaçula Qırımda doğmadı. Qız doğğan soñ ana-babası Kıyiv vilâyetinden Aqmescitke köçti. 2099 senesi ukrain tilşınası olğan soñ muzıka tasilini almaq içün Yuliya Kıyivge ketti. Rusiye Qırımnı işğal etken vaqıt o, paytahtta yaşay edi.
"2014 senesi Aqmescitke qaytmadım, dört sene Lehistanda yaşadım. Amma Qırımda medeniy muqavemet, qarşılıq, nasıldır alternativ fikirlerniñ olmağanını duyıp baqqan soñ qaytmağa qarar aldım", — dep Kaçula ayttı.
2018 senesi o, yarımadağa qayttı. Anda ukrain tilinde muzıka leyhasını başlattı.
"O icat etmege, balalar, medeniyet, muzıka, videolar, bu balalarnıñ inkişafınen bağlı ukrain tilinde leyhanı yapmağa başladı. Çeşitli milletli balalar, Qırımnıñ sakinleri Ukraina, ukrain yırı, ukrain timsalleri etrafında birleşe ediler. Biz yırlarnıñ videolarını, pek timsalli şeylerni çıqara edik, — dep Yuliya qayd etti.
Onıñ leyhası "Qırımnıñ balaları" yarımadada deyerli dört sene çalışa edi. Bu devirde o, işğal quvetçileriniñ diqqatını celp etti.
"Olar, bu leyhanı bile ediler. Olar, menim anda ne yapqanımnı bile ediler, amma men ayttım ki, menim leyhamnıñ ğayesi pek globaldır. O, çoq taraflıdır. Şimdi menim leyham daa teren manalı oldı. Çünki bu leyha Qırım dünyanı birleştire!", — dep yırcı qayd etti.
2022 senesi kiçik aynıñ 24-ünde soñ işğal etilgen Qırımda yaratıcılıq içün boşluq qalmadı.
"Tecavuzdan soñ leyhanı daa biraz yapmağa tırışa edim. Amma şu balalarnıñ ana-babalarını añlap olmayım. Bundan soñ: "Onı biraz toqtatayıq", dep ayttım", — dep qayd etti.
2022 senesi küz mevsiminde Kaçula Qırımda ketti. Gürcistandan Avstriyağa, o yerden ise Ukrainağa ketti, bundan bir ay soñ Kanadağa köçti. Añlattı ki, şu başqa qıtadaki ülkenen bağ tapmadı.
"Ava! Şurası ava, menim Qırım ruhuma uyğun degil. Deñiz, dağ, küneş yetmey, — dep Yuliya añlattı.
Yırcınıñ ecnebiy ülkede qaç olacağını bilmey, çünki Qırımğa sağına ve evge qaytmağa hayal ette.
"Er vaqıt, er kün qaytmağa tüşünem, çünki kerçekten de, ne qadar çoq seyaat etsem, öz zamanımda Avropada çoq seyaat ettim, şimdi qıtalar ve okeanlarda seyaat etem, Qırımnı o qadar çoq sevem. Men tüşünem ki, ecnebiy ülkelerde Qırımnıñ er bir sakini Qırımnı sağına. Çünki iklim, tabiat, keyf, energiya, duyğular ceetinde o, eñ güzel, anda yaratıcılıq ta yaşay. Anda yaşamağa isteyim, anda icat etmege isteyim", — dep qayd etti.
"Meni 8-12 senege maküm etmege istey ediler"
Aqyarda Danılo Ğuska restoranlarnıñ ağınıñ saibi edi. Adam Rivne vilâyetinde doğdı. Çoqtan Qırımğa oqumağa ketti, yaşamağa qaldı, ömür aqradaşını rastkeldi. Danılo ayttı ki, rusiyeniñ tecavuzı başlağan soñ qıtaviy Ukrainağa ketmege istey edi, amma büyrek üzerinde acelen yapılğan ameliyat mania oldı.
2022 senesi çiçek ayında doğğan kününen hayırlağan dostlarğa teşekkür bildirmek içün içtimaiy ağda video yayınlağan soñ meseleleri peyda oldı.
"Ukrain tilinde "Meni hayırlağanlarından pek memnünim!" ve " Er şey Ukraina olacaq!", dep ayttım. "Aqşam şerifleriñiz hayırlı olsun, biz Ukrainadanmız" sözlerinen videomnı başlattım. Söz sırası, yırdan sözlernen başlattım. İşte böyle. Meni tuttılar.Meni 8-12 senege maküm etmege istey ediler", — dep adam añlattı.
FSB işçileri Danılnı tuttılar. Rus dostları, Aqyardaki restoranında vaziyetni idare etmege yardım ettiler. Oña bir şart qoydılar — işğal etilgen Mariupolğa gumanitar yardım yollamağa.
"Bunı yollağanımnı içtimaiy ağlarda yayınlamaq içün bunıñ videosını çıqarmağa rica ettiler. Amma men: "Lütfen, bunı yapmañız, çünki menim içün bunıñ yaramay neticesi olur", dep rica ettim. Men: "Men Ukrainalım, men Ukrainanı sevem, anda ana-babam, aqrabalarım yaşaylar", dep ayttım", — dep qayd etti.
Ğusko azat etilgen soñ apayınen maşnağa minip yarımadadan ketti.
"Anda 20 sene boyunca alğanım er şey küçük sport kupesine, eki cemidanğa sığdı. Bu, o yerden alıp kete bilgenimiz şeydir. Menim restoran işim bar edi ve menim bir şeyim qalmadı. Dostlarım, tanışlarımnıñ 99%-i menden çektiler, er kes qorqtı, menden birden yazıldılar", — dep ayttı.
Gürcistan ve Türkiyeden İspaniyağa köçti, anda endi bir buçuq sene yaşaylar. Birinciden yerlilerge aşıla edi. Ğuskanıñ sözlerine köre, ispanlarnıñ ukrainalılarnen farqlılıqlarından şaşa.
"Birinciden ukrainalılar pek tez çalışalar, yaşayışlarımız öyle. İspaniyada ise er kes şarap içemeg, yüzüm aşamağa istey, siyesta. "Ne içün çalışmaysıñız?", dep sorayım. Olar ise: "Nege aşıqasıñ?" dep soraylar", — deo Danılo ayttı.
Barselonada doslarınen beraber öz işini başlatmağa qarar aldı, ayvanlar içün yandırıcı hane açmağa azırlanalar. Bina taptılar, cihazlarnı aldılar ve ruhsetname almağa bekleyler.
"Men Qırımdan, Ukrainadan olğanımnı er vaqıt ayta edim"
Nadiya Koğan Aqyarda doğdı. 20 sene evel İsrailge köçti ve bütün zaman boyunca ukrainalı olğanını unutmay edi.
"Menim maşnamda Ukraina bayrağı, tuğranen bilezikler bar ve ilâhre. Bu rağbetli olmadan evel bunı yapa edim. Men Qırımdan, Ukrainadan olğanımnı er vaqıt ayta edim, ayrıca işğalden soñ. Meni ana evimden marum ettiler, balalığım, hatırlarım, balalıq dostlarımnen laf etmek imkânından marum ettiler. Elbette, bu meni içinden raatsız ete", — dep Aqyarlı qız qayd etti.
2014 senesine qadar er sene Koğan Aqyarğa ana-babasına ketken edi. Onıñ 12 yaşındaki oğlı Qırımnı ziyaret etti, ammda pek küçük olğanı içün iç bir şey hatırlamay. 2019 senesi o, rus işğalinden ana-babasını qurtara edi.
"İnsanlarnı rusiye vatandaşlığını almağa mecbur ete, pasportlarını almağa mecbur ete ediler. Mülküni almağa qorquta ediler. Ana-babamnıñ anda şu vaqialardan qalp krizini yaşamamaları içün olarnıñ içün pek raatsızlana edim", — dep Nadiya añlattı.
İsrailde onıñ işi bar — güzellik salonı. Kosmetolog olğan anası qadınğa biznesini idare etmege yardım ete. Pensiyacı olğan babası özüne kosmetolodnıñ yardımcısı dey. Koğannıñ sözlerine köre, qardaşı Kıyivde, doğmuş qız qardaşı ise işğal etilgen Qırımda yaşay. Keçenlerde İsrailde de cenkniñ ne olğanını duydılar.
"Er otuz daqqa ateşler ve yanında raketalarnıñ parçaları tüşe. Kerçekten birinci kere pek qorqtım. Mında devlet, vatandaşlarnıñ havfsızlığı aqqonda tüşüne — er bir yerde sığınaqlarğa yol köstergen işaretler bar. Amma Ukrainanıñ qomşusı kibi deşetli qomşularımız ateş açqanda mında tek bir daqqamız bar", — dep Nadiya qayd etti.
Ukrainağa qaytmağa tüşüne, amma cenk bitecek soñ. Qırımlı qadın Zakarpattâda ev aqqında ya da işğalden azat etilgen Qırımğa, tuvğan evge qaytmağa hayal ete.
Telegram ve Facebookta Suspilne Qırım haberlerine abune oluñız
