İşğal etilgen topraqlardan çıqqan gençler ukrayin vesiqalarını ğayrıdan almaq ya da çıqarmaq, ev tapmaq, oquvqa kirmek ya da çalışmaq meselesini çezmek kerekler. Bu ealiniñ kategoriyasına qol tutmaq içün Ukrayina ükümeti 2023 senesi Aile terbiyesi ve bala baqımınıñ inkişafı idare merkezini meydanğa ketirdi.
Suspilne Qırım jurnalistleri bu yerlerge nasıl muracaat etecekleri ve VİETvaqtınca işğal etilgen topraqlardan 23 yaşına qadar balaları ile ana-babalar nasıl yardımğa ümüt ete bilecekleri aqqında laf ettiler.
Bu 18 yaşındaki Artem. (Adı uydurılğan, yüzüni telükesizlik maqsadınen gizley). O, Sevastopollı (AqyarRusiye imperiyası ve Şuralar Birligi tarafından Qırımnıñ meskün yerleriniñ adlarını deñiştirüv islâatından evelki adlı), keçken sene Qırımdan anasınen beraber köçti, o vaqıt universitetke kirdi.
«Bu, 2022 senesinden soñ, miqyaslı cenk başlağanından ve neler olğanını daa yahşı añlağan soñ belgilendi. Men teşebbüsçi oldım, amma ana-babam meni destekledi, ve olarnıñ destegi ile kettim. Eger men bir özüm ketse edim, men qıyınlıqlarğa rastkelir edim», — dep itiraf ete yigit.
Qırımnı terk etmek içün Artemniñ qorantası göñüllilerge muracaat etti. Rusiye ve Belorusiye toprağından keçken ediler. Bundan soñ «Mokranı-Domanove» Ukrayinağa yekâne gumanitar koridor vastasınen kirdiler.
«Bizni avtobusnen alıp kettiler. Başta bütün gruppamızğa çay içirdiler, yardım ettiler ve yedi sim-kart berdiler. Bizni maşinağa mindirdiler ve biz Kovelge keldik, anda bir qaç saat yattıq, aqşamlıq aşadıq. Yuvunmaq imkânı bar edi, çünki yollarda keçken künler pek acayip edi. Saba ise Kıyivge avtobusnen kettik», — dep hatırlay Artem.
Bundan da ğayrı, qorantasınıñ yaşayış ihtiyaclarını temin etmege Aile terbiyesi ve bala baqımı inkişafı idare merkeziniñ mütehassısları yardım ettiler. Şu cümleden, Artemge içtimaiy muvaqqat ev, bir kerelik ödemeler ve vesiqalarnı resmiyleştirmek içün yardım ettiler.
«İhtiyaclarnıñ qıymet kesilmesi yapıldı, tibbiy malümat almağa, tibbiy teşkerüvden keçmege. Men bunı red ettim, çünki maña pek kerekmey edi. Bizge anda yaşağanımızğa qadar çoq gumanitar yardım kösterildi», — dey Artem.
Oğlan, işğal etilgen yarımadadan çıqıp, İdare merkezine muracaat etip, yardım alğan 67 genç Qırımlıdan biridir. Umumen, merkezniñ vekilleri deyler ki, olar, 2000-den ziyade bala ve gençlni VİETvaqtınca işğal etilgen topraqlardan ozğardılar. Bu malümat 2023 senesinden berli, Ukrayina Prezidentiniñ Bring Kids Back UA2023 senesi başlatılğan Ukrayina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ devlet teşebbüsi, maqsadı — Rusiye tarafından sürgün etilgen ya da mecburen köçürilgen bütün ukrayin balalarını evge qaytarmaqtır teşebbüsi çerçivesinde reintegratsiya ile oğraşqan İdare Merkezi meydanğa ketirilgeninden berli, dep bildirdi onıñ reberi İrına Tulâkova.
«Rusiye bugün pek qıyın bir şekilde, amma kene de bizge balalarnı Ukrayina kontrol etken topraqlarğa qaytarmağa imkân bere. Olar (ruslar — muar.) balalar içün havfsız bir qoranta müitinde ösmesi içün şarait barmı, yoqmı, dep er vaqıt tüşüneler. İdare merkezi balalarnıñ aile müitinde yetişüv aqqını temin etüv strategiyasınıñ peyda oluvını közete. Ve aynı zamanda ozğarıp ve idare etip, biz Ükümetimizge, bölgelerimizge baquv sistemasınıñ istâatını yerine ketimege yardım etemiz», — dep añlattı İrına.
İdare merkezine ana-babalar balaları ile ya da gençler Ukrayinağa kelgen soñ muracaat ete bileler.
Belarusiye ile gumanitar koridornı keçkende, merkez ve Bring Kids Back UA temsilcileri kontaktlarnen cedvellerni bere, Bala aqlarını qorçalav merkezinde soravdan keçmege teklif ete. Bundan soñra dava menecerleribir insannı qıyın yaşayış şaraitinde desteklegen ve kerekli yardım almasına yardım etken bir mütehassıs (çoqusı allarda içtimaiy, tibbiy ya da gumanitar saasında) ihtiyaclarnı qıymet kese ve VİETdan çıqqanlarnıñ ihtiyacları içün şahsiy planlar yapa.
«Bu — vesiqalarnı ğayrıdan tiklev, temel ihtiyaclarnı qapatuv, mektepke yerleştirüv meselelerini çezüv, tibbiy teşkerüv, tedaviylev, ya da kerek olsa, ameliyat meselelerini çezüv. Ve bundan soñ, bizim birinci vazifemiz — esas ihtiyaclarını qapatmaq ve birinci nevbette olğan meselelerini çezmektir», — dep añlata Lüdmıla Harçenko, Aile terbiyesi ve bala baqımınıñ inkişafı idare merkeziniñ baquv taqımınıñ reberi.
Birinciden, balalar tibbiy teşkerüvden keçeler, ekinciden, ruhiyatçılar olarğa yardım eteler. Balaları olğan qorantalar ya da çağına yetken gençler 50 biñ ğrıvnâ miqdarında bir kerelik devlet yardımını ala bileler.
«Bu bir kerelik ödeme. Şimdi, meselâ, Ukrayina Devlet balalar hızmeti, qaytarılğan er bala içün 50 biñ ğrıvnâ töley. Bu da, qısqa müddetli destek paketiniñ bir qısmı. Bundan da ğayrı, bizim destek taqımımıznıñ terkibine kirgen ortaq cemaat teşkilâtlarından bir kerelik ödemelerimiz bar», — dey Kırılo Lapko, Aile terbiyesi ve bala baqımınıñ inkişafı idare merkeziniñ reberiniñ muavini.
Bundan ğayrı, İdare merkezinde içtimaiy evlernen de yardım ete bileler. Reintegratsiya leyhasında, hususan, erkekler ve qadınlar içün içtimaiy daireler bar.
Bundan soñ dava menecerleri ukrayin vesiqalarını resmiyleştirüv, aliy oquv yurtlarına kirüv ya da işke kirüv ile bağlı teşkiliy meselelerde yardım ete bileler.
«Eger biz balalar aqqında aytsaq, bu ya tasil ğayıplarını yoq etüv, mektepke kirmege yardım, mektepke kirüvde destek, çünki bizde integratsiya usulları hızmeti planlaştırılğan edi. Esasen, bu mektepte, sürgünlikten qaytqan balağa, yaşdaşları ve mektep memuriyeti ile añlaşmağa yardım etken bir insandır. Gençler aqqında aytsaq, reintegratsiya biraz farqlı, çünki, adetince, bu ya tasil müessiselerine kirmege, ya da işke kirmege yardım, mütenasip olaraq, gençniñ ihtisasını yükseltmege», — dep añlattı Lapko.
Lapko dey ki, bu yardım 3 aydan 18 ayğa qadar devam ete bile. Amma, ileride de yardım kerek olsa, dava menecerleri gençlernen bağ tutacaqlar.
Meselâ, Artem şimdi universitette oquy ve gençlerniñ reintegratsiya tedbirlerine qatnay. O, işğalden çıqqan gençlernen bağ qurmaq içün daa çoq imkânnıñ olmasını ister edi.
İrına Tulâkova qoşa ki, bu tecribeni Ukrayinanıñ bütün cemiyetlerine kenişletmege planlaştıralar.
«Bugünki maqsadımız, ve bu, balalarnı baquv ve destek sisteması islâatında müimdir, — bu, islâatnıñ yerlerde daa semereli yerine ketirilmesi içün şarait yaratmaqtır. Çünki balalar merkezde yaşamaylar, nazirliklerde ya da idare merkezlerinde degil, olar cemiyette yaşaylar. Buña köre, balalarnı qorçalav sisteması ne qadar yahşı olsa, içtimaiy hızmetler, tasil, tibbiy hızmetler, bu hızmetlerniñ yerli seviyede olması da o qadar yahşı olur», — dey mütehassıs.
Aynı zamanda, İrına Tulâkova dey ki, sıq-sıq işanç meselesi peyda ola.
«Bu bağnı, bu işançnı ğayrıdan tiklemek pek qıyın, çünki olar bütün vaqıt devamında işanç olmağan bir şaraitte yaşadılar ve er angi ihtiyaclarına qarşı qullanıla edi. Bu ruhiy destek aqqında, ruhiy, ruhiy-duyğu destegi aqqındadır. Sağlıq meseleleri de çoq. İşğal etilgen topraqlarda ya da sürgünlikte bulunğan balalar ve gençler içün fizikiy ğayrıdan tiklenüv daa qıyın ola. Elbette, tasil meseleleri de bar, çoq tasil ğayıpları bar», — dep añlata İrına.
İdare merkeziniñ reberiniñ tecribesinden añlatqanına köre, bala ya da genç desteklengenini ve bazı esas ihtiyacları çezilgenini sezse, diger meselelerni al etmek daa qolay olur.
«Er bir qaytqan qorantada, ya da ana-babasız qalğan öksüz bala olğan er bir yañı qurulğan qorantada, o öz balası olacaqtır. Çoqtan körüşmegen soy-soplarınen bağ qurmaq içün vaqıt kerek. Bazı vaqıtları ruhiy alışuv içün vaqıt kerek ola ve, asılında, yañı şeerde uyqu qıyın olur. Bu pek şahsiy bir şey. Bazıları isteklerini ve hayallerini kerçekleştirmek içün parağa muhtac. Çoqusı allarda, maddiy yardım alğanlarında, olar, meselâ, işğal etilgen topraqlarda satın alıp olamağan şeylerni satın alalar. Ve adetince bu pek balaca bir şey, amma olar içün bu kerektir. (...) Bu, daa bir kere, olar körmegen, ya da duymağan, ya da işğal altında bulunğan vaqıt olarğa irişmegen şeylerge bağlı, ve bu, olarnıñ sağlığı, keyfiyetine, travmalarına bağlıdır», — dep tarif etti İrına.
Telegram, WhatsApp, Facebook, TikTok ve YouTubede Suspilne Qırım haberlerine abune oluñız
Bizni Google Haberlerinde oqumaq içün Suspilne Qırımnı saylanğan mevzularda saylañız
