Boş tükânlarnıñ rafları, generatorlarnıñ gürültisi, turistsiz plâjlar, benzin stantsiyasında nevbetler ve ücümler, ava telükesi ve patlavlar — ilk yaz ayınıñ soñunda, Ukrayina Mudafaa quvetleri Rusiyeni barışıqqa mecbur etmek içün operatsiya başlağanından berli, işğal etilgen Qırımnıñ yaşayışı böyle. Aynı zamanda Rusiye auditoriyası içün işğalli akimiyet farqlı bir resim köstermege tırışa — işhanelerniñ stabil çalışması, bizneske qol tutuv ve ealige yardım etmege azırlıq.
Yarımadada yaşayış kerçekten nasıl deñişkeni ve Rusiye matbuat vastaları bu meselelerniñ aqibetlerini gizlemege tırışqanı aqqında Suspilne Qırımnıñ maqalesinde oquñız.
Qırımdaki elektrik kesilgeni sebebinden Rusiye telekanalları yarımadada yaşayış aqqında filmlerni köstermege devam ete. Yerli sakinler televizion resimleri ve kerçekte olğan şeyler arasında farqı köreler.
«Bu yerde insanlar elektriksiz 48 saatten ziyade qalğanlar aqqında haberlerni çıqara. Men de: "Yüksek sesnen aytıñız, men birinci ağızdan eşitmem içün", dedim. Olar ise mikrofonlarına fısıldaylar, amma qaysı kanalda kösterilecegini bilmeymiz», — dep ayta Qırım sakini Qırımdaki iş adamları içün devlet yardımı aqqında süjetlerni çıqarğan Rusiye tarafdarı matbuat vastaları aqqında.
Canköy rayonınıñ sakinleri şikâyet eteler: erkekler arbiy cedvelde olğanını tasdıqlamaq kerekler. Vesiqalarnı memuriyetlerge ketirmek kerekler, evelden «Devlet hızmetleri» rusiye portalında resmiyleştirmege vade etken ediler.
Aynı zamanda Rusiye nezaretindeki resurslarda işğalli akimiyet «vaziyetni nezaret astında tuta» degen illüzsiya yaratıla. Ekimler, alimler, sportçular ve işhanelerniñ hadimleri videolarda qayd eteler: qıyınlıqlar vaqtınca.
«Ebet, şimdi qıyın vaqıt, amma 12 yıl devamında bazı qıyınlıqlarğa alıştıq», — dedi ekim.
Videoğa çıqqan genç alim: «Memleketimizde yüz bergen bazı qıyınlıqlar meni daa da çoq işke celp ete» dedi.
«Bizim bir de bir meselemiz yoq», dep işandırdı anbar hadimi.
«Meselelerimiz yoq», lâkin Yaltada sıcaq aşnen tarla aşhaneleri açıla. Aşhanelerde «içtimaiy yemekler» berilecek — qayd etüv yerine köre.
Diger bir yañılıq — yardım merkezleri. Anda onğa qadar telefonnı şarj etmek ya da ratsiya qullanmaq mümkün.
«Eger elektrik energiyası yoq olsa, radionı qullana bilesiñiz», — dep aytıla böyle merkezlerden biriniñ çalışması aqqında videoda.
Aynı vaqıtta işğalli memurlar milliardlarnen rublelik destek aqqında bildireler. Tek turizm saası, olarnıñ aytqanına köre, «dört milliarddan ziyade para masraf etti». İş adamlarına kira fiyatlarını eksiltmege ve kreditlerni ğayrıdan tiklemege vade eteler.
Aynı zamanda Sevastopol (AqyarRusiye imperiyası ve Şuralar Birligi tarafından Qırımnıñ meskün yerleriniñ adlarını deñiştirüv islâatından evelki ad) iş adamları teren buhran aqqında aytalar.
«Biz, Sevastopol iş adamları, şimdi teren bir buhran içinde yaşaymız. Şeerde aftalar devamında elektrik yoq. Özümizni elektriknen temin etemiz. Generator bir saatte on litr qullana. Bizde eñ paalı benzin ve benzin sıñırları bar. Saatine benzin içün biñ eki yüz ruble. Em de kira, bergi, kreditler ve işçilerniñ aylıqları», — deyler iş adamları.
Elektrik energiyası ve yaqarlıqmem bağlı meseleler sebebinden yarımadada işler toqtatıla.
Simferopoldaki (AqmescitRusiye imperiyası ve Şuralar Birligi tarafından Qırımnıñ meskün yerleriniñ adlarını deñiştirüv islâatından evelki adteki) «Meganom» ticaret merkeziniñ urba tükânı işini toqtattı. «Angara keçiti» turistik kompleksi ilk yaz ayınıñ 30-dan soñ işini toqtattı.
«Elektriknen bağlı qıyın vaziyet sebebinden musafirlerimizge bizge kelmek qıyın ola, musafirlerimiz olmasa, biz çalışıp olamaymız», — dep bildirdiler kompleksniñ vekilleri.
Sevastopolda (Aqyarda) «Qısqaçlar ve eklerler» brendli qavehane qapatıla.
«Bizim içün kimse kreditlerimizni ödemeycek, borcumıznı kimse ödemeycek. Vaziyet pek fena, şunıñ içün biz qapatmağa qarar berdik», — dep bildirdiler müessise vekilleri.
Yaltada ticaret de devam etip olamay. Butiknıñ saibi bildirdi ki, Qırımdaki vaziyet ve bergi sebebinden biznes kârlı degil. Sevastopolda (Aqyarda) bir çiçek tükânı ise, müşterilerinden malnı eñ küçük fiyatı içün almağa rica ete.
«Siz episiñiz şeerimizniñ vaziyetini bilesiñiz. Bizler elektriksiz qaldıq, internet ve bağ yoq. Çiçekler tez bozula bilgen mal olğanı içün, olarnı satıp almağa ve tedarikçilerge para bermek içün bir qaç künümiz bar», — dep bildirdi tükân.
İşhaneler qapatılğanı sebebinden bazı blogerler Qırım plâjlarını köstermege devam eteler. Amma bu videolarda bile müellifler yarımadada turistlerniñ sayısı eksilgenini qabul eteler. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ Reisi Refat Çubarovnıñ qayd etkenine köre, kerçek resimni atta Rusiye tarafdarı olğan blogerlerniñ saifelerinde körmek mümkün.
«Zenaatdaşlarımız böyle blogerlerni közeteler: Qara deñiz, Aluşta, Yalta, Sudaq, Feodosiya (KefeRusiye imperiyası ve Şuralar Birligi tarafından Qırımnıñ meskün yerleriniñ adlarını deñiştirüv islâatından evelki ad — terciman). Ve bu blogerler, hususan turizm saasında, kerçekni köstereler. Boş plâjlarnı köstereler, Yalta, Aluşta soqaqlarında onlarnen degil, yüzlerce generatornı köstereler», — dep qayd etti Çubarov.
İşğalli memurlar, işhanelerni ziyaret etip, «iş rejiminde çalışqan» istisallarnı numayış eteler. Qırım parlamentiniñ işğalli reisi Vladimir Konstantinov, ser kombinatını ziyaret etken soñ, qıyınlıqlar esasen logistikanen bağlı olğanını bildirdi.
Ukrayina havfsızlıq ve işbirlik merkeziniñ icracı müdiri, arbiy-siyasiy analitik Dmıtro Jmaylonıñ aytqanına köre, teşviqat levhaları işğal etilgen topraqlarda ve Rusiyede raatsızlıqnı toqtatmaq içün stabillikniñ körünişini yaratmaq kerek.
«Bu, birinciden, ruslar, Qırımda yaşağanlar ve tış auditoriya içün. Biz, ruslarnıñ bu haberni bermege toqtatmaycaqlarını añlaymız. Bu ise işğal etilgen topraqlarda ve Rusiyede içtimaiy-siyasiy kerginleşüvniñ ögüni almaq içün yapıla», — dep qayd etti Jmaylo.
Tarla aşhanelerini eali içün qayğı, telefonlarnı şarj etmek imkânını yardım merkezi, ve daa qapatılmağan işhanelerni ise, turğunlıq delili olaraq tanıylar. Amma fevqulâde vaziyet rejimi, milliardlarnen destek vadeleri ve video muracaatları başqa şeyni köstere.
Mudafaa quvetleriniñ ruslarnıñ arbiy obyektlerine ve logistikalarına ücümleri, işğal sisteması üzerinde daa çoq tesir ete. Refat Çubarovnıñ aytqanına köre, Qırım endi cebe yanındaki topraq degil, cebe oldı.
Telegram, WhatsApp, Facebook, TikTok ve YouTubede Suspilne Qırım haberlerine abune oluñız
Bizni Google Haberlerinde oqumaq içün Suspilne Qırımnı saylanğan mevzularda saylañız
