Mayısnıñ 19-nda Kıyiv milliy tehnologiya ve dizayn universitetinde (KMTDU) Qırımtatar halqınıñ genotsid fedalarını añma kününe bağışlanğan tedbir keçirildi. Talebeler ve ocalar ğayıp olğanlarnıñ hatırasına bir daqqalik süküt tuttılar, iştirakçiler ise 1944 senesi qırımtatar sürgünligi ve işğal etilgen Qırımda Rusiyeniñ bugünki cinayetleri aqqında ikâye ettiler.
Suspilne Qırım mühbiri bunı bildirdi.
KMTDUniñ rektorı vazifesini eda etken Talât Belâlov qayd etti ki, qırımtatarlarnıñ faciası — yalıñız tarih degil de, bugün de devam etken "canlı yara"dır. Onıñ aytqanına köre, ukrayinler ve qırımtatarlar Holodomor ve sürgünlikniñ umumiy facialarından keçip, şimdi kene taqipke oğraylar.
"Bugün, Qırım kene işğal etilgen vaqıtta, qırımtatarlar kene taqip, apiske alınuv, ğayıp olma telükesi altında bulunğanda, bu ğayıplar hususan keskin ola. Bu tek bir derslik saifesi degil. Bu yaralanğan yara. Bizler — ukrayinler ve qırımtatarlar — bir çoq umumiy facianı beraber yaşadıq... Çünki hatırlağanımız qadar, barmız. Hatırlaymık, tekrarlanmasına izin bermeycekmiz!" — dep qırımtatar ayttı.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ Reisi Refat Çubarov gençlerge muracaat etip, sürgünlik sovet akimiyetiniñ halqnı yoq etmek içün yapılğan añlı qararı olğanını hatırlattı.
"Bir çoq insan soray: "Ne içün sizni sürgün ettiler? Siz sovet akimiyetine hainlik yaptıñız", — dep o qayd etti.
Meclis Reisi, SSCB qırımtatarlarğa inanmağanını, olarnı sadıq olmağanlar dep sayğanını ve sürgünlik aqqında qarar alğanını añlattı. 2015 senesinden başlap Ukrayina sovet akimiyetiniñ bu areketlerini "genotsid" dep adlandıra.
"Biz hatıralarnı ürmet etemiz, amma bu yeterli degil. Eger biz neticelerni çıqarmasaq, bizni kimse ürmet etmez", — dep qayd etti o.
Çubarov şunı da qayd etti ki, Rusiyeniñ zemaneviy siyaseti Stalinniñ ameliyatlarınıñ devamıdır.
"Putin bugün Stalinniñ devamıdır, amma daa ziyade yırtıcı şeklinde.... Qırım Rusiye içün bir plâjbardır. O, başqalarını zapt ete bilecek bir topraq", — dep o qayd etti.
Çubarov şunı da qayd etti ki, yarın büyük devletlerniñ siyasetçileri ya da prezidentleri Ukrayinanı "barışmağa" ve ukrayin toprağınıñ bir qısmını Rusiyege bermege çağırsa bile, bu, Putinniñ Ukrayina ve qırımtatar halqını daa ziyade yoq etmesine izin bermek demektir.
Onıñ aytqanına köre, bu 1944 senesi genotsid aqqında laf etkende ve bugün añılğan qurbanlarnı añğanda gençler böyle neticelerge kelmeli.
Qırımtatarlarnıñ tarihını tedqiq etken tarihçı Gülnara Abdulayeva hatırlattı ki, sürgünlikniñ ilk yıllarında qırımtatar halqınıñ aman-aman yarısı (46,2%-i) elâk oldı.
O qayd etti ki, bir çoq qırımtatar Ekinci cian cenkiniñ cebelerinde cenkleşken edi. Olarnıñ arasında yedi SSCB Qaramanı bar edi, olardan biri — eki kere. 52 biñ qırımtatar yüksek mukâfatlarğa taqdim etildi.
Tarihçı qoştı ki, işğal vaqtında almanlar Qırımda 124 köyüni yaqtılar, olardan 104-ünde qırımtatarlar yaşay edi.
Abdulayeva dedi ki, qırımtatarlar cenkten qaytqan soñ, olarnı "satqın" olaraq ilân ettiler.
"Elbette, sovet akimiyetini qabul etmegen, Stalinni qabul etmegen, amma Hitlerni ya da nasistlerni de qabul etmegen hainler degenler bar edi. Yani bu yerde Refatnıñ (Çubarov — muar.), (sovet akimiyetine — muar.) Qırımnı qırımtatarlardan azat etmek kerek olğanını aytqanı müim edi. Ve şimdi olğan şeylerni biz de köremiz ve is etemiz. Amma men inanam, ve tarih köstergeni kibi, yaramazlıq cezasını ala. Bumerang Rusiyege de kelecek", — dep o bildirdi.
Ukrayina Yuqarı Şurasınıñ insan aqları vekâletlisi Oleksandr Osipovnıñ qayd etkenine köre, sovet akimiyeti qırımtatarlarnıñ kimligini mahsus maqsatnen yoq ete edi — tilni yasaq ete edi, toponimikanı deñiştire edi, insanlarnı esir ala edi.
O, Rusiyeniñ Qırımdaki şimdiki cinayetleri ile qıyasladı, anda qanunsız apisler ve mecburiy pasportlaştıruv qayd etile.
"Qırımtatar halqınıñ yüzlernen temsilcisi sürgün etildi: balalar, qartlar, qadınlar. Bu kibi şaraitte bulunıp olamağanları içün vefat etken insanlar. Kimlikniñ yoq etilmesi — maqsad edi... Bugün bizler qırımtatar halqınıñ vekilleriniñ qanunsız sürette apiske alınmalarını köremiz... Bugün bizler pek deşetli bir duşmanğa qarşı turacaqmız. Qırımtatarlarğa qarşı genotsid yapqan duşman. Bugün tek qırımtatar halqınıñ genotsidi aqqında degil de, Ukrayinada yaşağan milliy azlıqlarnıñ genotsidi aqqında da aytmaq mümkün. Çünki duşmanımıznıñ sıñırı yoq", — dep Osipov ayttı.
Ukrayina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilcisiniñ muavini Denıs Çıstikov hatırlattı ki, Rusiye yolbaşçılığını mesüliyetke çekmek içün halqara tribunal endi quruldı.
O, gençlerni vaqtınca işğal etilgen topraqlardan kelgenler arasında Ukrayina kontrolindeki topraqlarda integratsiya imkânları aqqında malümat tarqatmağa çağırdı.
Hatırlatamız ki, Kıyivde mayıs 18-de qırımtatar halqınıñ sürgünlik fedalarınıñ hatırasını ürmetnen añdılar. İnsanlar genotsid fedaları memorialına çiçekler ketirdiler, çıraqlarnı yaqıp, qorantalarınıñ 1944 senesiniñ vaqiaları aqqında ikâyelerini añlattılar.
Bundan evel qırımtatar Gülnara Bekirova Suspilne Qırımğa müzey eksponatları olğan aile muqaddesatları, qırımtatarlarnıñ kelecek nesillerine bergenleri hatıra aqqında tarif etti.
Telegram, WhatsApp, Facebook, TikTok ve YouTubede Suspilne Qırım haberlerine abune oluñız
