2014 senesine qadar Qırım Ukrayinada bütün şarapnıñ tahminen 60%-ini temin ete edi ve mahsulatnı çetelge faal sürette ihrac ete edi. Yarımada işğal etilgen soñ bağlarnıñ meydanlığı üç qat — 30 biñ gektarğa qadar — eksildi, dep agroekolog Petro Volvaç qayd ete.
Şarapnıñ istisalı üçte bir qısım eksildi. Bir qaç sebep bar: qıtlıq, suv, Avropa Birligi, AQŞ, Büyük Britaniya sanktsiyaları. İşğal etilgen yarımadada üzümniñ nasıl yoq etilgeni aqqında Suspilne Qırım maqalesinde oquñız.
Qırımdaki şarapçılıq daa 19-ıncı asırda unikal iklim sebebinden qurulğan edi, dep Boğdan Pançuk tarif ete.
"Qırımnıñ cenübiy yalısında subtropik yerlerimiz bar — bu bizim bölgemiz içün unikal bir yerdir, çünki Qırım dağları sayesinde Ukrayinanıñ bütün toprağında olmağan mikroklimat yaratıla edi. Qırımnıñ diger toprağı ise — bu çöl zonası, ve bu, şarapçılıq içün pek elverişli olğan orta iklimimizdir", — dep Pançuk ayta.
Qırımnıñ eñ eski ve eñ büyük sanayı "Massandra" zavodı edi. Mında bir milliondan ziyade şişe şarap toplanılğan edi, 1998 senesi Guinness Rekordlar Kitabına kirsetilgen edi. 2014 senesine qadar "Massandra" 60 çeşit şarap çıqarğan edi. Boğdan Pançuk 1090-ıncı yıllarnıñ soñunda anda çalışqanını hatırlay ve o vaqıt ne çeşit şaraplar yapılğanını tarif ete.
"Şimdi olğan şaraplarnı pek az adam hatırlay — "Qızıl taşnıñ beyaz muskatı" ya da "Beyaz muskat". Eger men bu adnı 20 yıl evel aytsa edim, siz bunı añlar ediñiz, çünki bu Sovetler Birliginiñ birinci şarabı edi. Eñ populâr edi. Men "Qızıl taşnıñ beyaz muskatı", "Massandra beyaz muskatı", "Magarâça", "Kokur Bilıy Suroj" ve bir çoq digerini yaptım, yani efsaneviy port şarapları — "Qızıl Cenübiy yalı boyu", "Massandra"port şarapları", — dep şarapçı ayta.
Umumen, müessisenıñ 9 şarap bağçası, 4 biñ gektarlıq bağı ve yılda 10 million şarap şişesi bar edi. Boğdan Pançuknıñ aytqanına köre, Massandra şarapları dünyanıñ çeşit memleketlerinden satın alındı.
"Yaponiya, Amerika Qoşma Ştatları, dünyanıñ bir çoq memleketi satın aldı. "Massandra", menimce, bütün ukrayin brendleri arasında ve belki de bütün sabıq Sovet Birliginiñ brendleri arasında — bu şaraplarnıñ birinci brendidir", — dep şarapçı ayttı.
Agroekolog Petro Volvaçnıñ aytqanına köre, Kremldeki sovet firqasınıñ reberlerine Qırım şarabı berilgen edi.
"Bu Aluştada mahsus bir şarap edi. "Aluşta qırmızı şarabı" dep adlandırılğan edi. O qadar populâr edi ki, memleket içinde satılmay edi — çetelge ve Kremlge yollanıla edi. Bazı partiyalar keyfiyetsiz olsa, olarnı umumiy istimalcığa sata ediler, ve bu bir sensatsiya edi", — dep Petro Volvaç ayta.
2014 senesi ruslar Qırımnıñ şarap gigantı "Massandra"nı, çoqusı işhaneler kibi, devletleştirdiler. 2020 senesiniñ soñunda ise 5 milliard rubleden biraz ziyade, yani şimdiki fiyatı 72 million dollarğa satıldı. Böyle bir istisal içün aman-aman bedava. Prezidentniñ QMCdeki daimiy temsilcisi dey ki, onı "Rossiya" bankınıñ yanındaki şirket satın aldı.
"Biz bilemiz ki, "Massandra"nıñ küçü Putin ile bağlı olğan insanlar tarafından satın alındı", — dep o ayta.
Bundan da ğayrı, bu teşkilât diger zavodlarnı satın alıp, olarnı birleştirdi, dep Olğa Kurışko ayta.
"Massandra", "Magaraç" ve "Yañı Dünya" — bu şaraplarnı bir şirketke birleştirdiler. Soñra ise, bu yerlerniñ bir qısmı yaqında auktsionda satıldı. Ve şimdi bu zavodlarda istisal etilgen şaraplar tek Rusiye Federatsiyasınıñ toprağında tarqatıla bile, çünki episi sanktsiyalarğa oğray", — dep Kurışko añlata.
Qırımdaki şarap saası daa 2014 senesinden berli Avropa Birligi, AQŞ, Büyük Britaniya ve bir sıra diger memleketniñ sanktsiyaları altında buluna, — dep Temsilcilik qayd ete. Ğarbiy bazar ihracat içün qapatıldı. Rusiye — Qırım şaraplarına muhtac degil.
"Rusiye defalarca, işğalli memuriyetler defalarca bunı özleri içün qayd etmege tırıştılar, böyle etip, bağ olarğa qayd etilgen edi, ayrı bir üzüm çeşiti olarğa qayd etilgen edi. Amma Avropa ortaqları iqtisadiy ceetten buña qarşı sanktsiyalar kirsettiler. Şunıñ içün bu faaliyet saası Rusiye Federatsiyası ve işğalli memuriyetler içün kârlı olmağanını tüşünemiz — daa ziyade simvolik bir ikâye", — dep Olğa Kurışko ayta.
2014 senesine qadar Qırım bütün ukrayin şaraplarınıñ tahminen 60%-ini temin ete edi. İhracat çalışqan edi. Bundan ğayrı, mında "İnkerman", "Köktebel", "Yañı Dünya", "Küneş vadiyi", "Dionis", "Altın çubuq", Feodosiya (Kefe) ve Bağçasaray zavodları, em de "Magaraç" üzüm şarapları institutı bar edi. Qırım işğal etilgen soñ, dep agroekolog Petr Volvaç ayta, bağlarnıñ meydanlığı üç qat — 30 biñ gektarğa — eksildi.
"İşğalcilerge şaraplarımıznı bermeycekmiz, amma Qırım azat etilecek soñ, bağcılıqnı kerekli miqyasta ğayrıdan tiklemek kerek olacaq. Şübesiz ki, eñ büyük zararnı zavodlar özüne aldı, çünki bu vaqıt içinde olarnı ya şahsiyleştirdiler, ya da, "Mağaraç"nıñ eski yerastılarında olğanı kibi, Medvedçuk ve Yanukoviç yapqanları kibi yazlıq evleri quruldı", — dep Petro Volvaç ayttı.
Şarap çıqaruv sayısı da — aynı vaqıtta tahminen üçte birine — eksildi, dep Prezidentniñ CMDdeki temsilciligi ayta. Petro Volvaç bunıñ bir sebebi olaraq Qırımda suv qıtlığını ketire.
"Aslında, biz em bağçacılıqnı, em yüzümcilikni, em de şarapçılıqnı coydıq. Ve Kahovka GES patlatılğan soñ, Qırım suvsuz qaldı. Yüzümge daima suvaruv kerek — ve böyle neticeler bar. Dnipro suvu olmasa, yüzümcilik ve şarapçılıq olmaz. Rusiye akmiyeti buña diqqat ayırmay, çünki olarnıñ esas vazifesi Qırımnı arbiyleştirmek ve ordunı teminlemektir", — dep agroekolog qayd etę.
Temsilcilik bazı istisallar öz brendini VİE Qırımdan köçürip olğanlarını aytalar. Olarnıñ arasında Boğdan Pançuk işğal vaqtında çalışqan "Bağçasaray" şarap zavodı da bar.
"Başta şişelerdeki şaraplar çıqarıldı, soñra şarap materialları çıqarıldı. Başta adiy şeyler çıqarıldı, soñra eñ mürekkepleri — mümkün olğan er şey çıqarıldı. Olar Taman yolunen paromlarnen çıqarıldı, tek soñra şarap materialları şimalden Harkiv vilâyetinden ketirildi. Şişege qoyulması maqsadınen bu şaraplarnı saqlamaq içün ne yapmaq kerekligini tasavur etiñiz”, — dep Boğdan Pançuk añlattı.
Şarapçı Boğdan Pançuknıñ fikirince, on yıldan ziyade devam etken işğal ve iqtisadiy zararlarğa baqmadan, Qırım azat etilecek soñ, şarapçılıqnı ğayrıdan tiklemek mümkün olacaq — atta bir qaç yıl içinde.
Telegram, WhatsApp, Facebook, TikTok ve YouTubede Suspilne Qırım haberlerine abune oluñız
