2014 senesi işğalli akimiyet Qırımda barışıq toplaşuvlarnı, şu cümleden mayısnıñ 18-de qırımtatar halqınıñ sürgünliginiñ 70 yıllığına bağışlanğan ananeviy matem mitinglerini yasaqlap başladı. Resmiy sebep olaraq "içtimaiy tertipniñ temin etilmesi" ve "Ukrayinanıñ şarqında cenk areketleri sebebinden ihtimal etilgen provokatsiyalarnıñ ögüni almaq" dep adlandırıldı. Bu sıñırlav 2014 senesi ilk yaz ayınıñ 6-na qadar devam etecek edi.
Buña baqmadan, qırımtatarlar 2014 senesi mayısnıñ 18-de Simferopoldaki (AqmescitRusiye imperiyası ve Şuralar Birligi tarafından Qırımnıñ meskün yerleriniñ adlarını deñiştirüv islâatından evelki adteki) Aq Meçit mikrorayonınıñ caminiñ ögündeki meydanda ve öz köylerinde, qasabalarında ve camilerinde hatıra yerlerinde toplanmağa qarar aldılar. Bu yerli aktsiyalar vaqtında Rusiye arbiy vertolötları insanlarnıñ başları üstünde kösterile edi, bu da ruhiy basqı yarata edi. O vaqıttan berli er yıl işğalci akimiyet qırımtatarlarğa mustaqil kütleviy tedbirlerni keçirmekni yasaq ete.
2014 senesine qadar Qırımda qırımtatar sürgünliginiñ yıllığına Simferopoldaki (Aqmescitteki) merkeziy meydanda ve yarımadanıñ diger meşur yerlerinde çoq mitingler toplanıla edi, dep Qırım cemaat tarihçısı Gülnara Abdulayeva tarif etti.
"Eñ büyükleri Simferopolda (Aqmescitte — terciman) edi — 10-20 biñden ziyade, 2013 senesi ise, yañlışmasam, tahminen 40 biñ, işğalden evel. Ve o vaqıtları bu pek büyük mitingler edi. 2014 senesi olarnı yasaq ettiler. O yıl işğalciler Simferopolnıñ (Aqmescitniñ — terciman) merkeziy meydanınıñ bütün meydanını insanlar kirmesin dep, parkanlarnen qapattılar. O vaqıt kütleviy toplaşuv endi qırımtatarlarnıñ ekseriyeti yaşağan Simferopolnıñ (Aqmescitniñ — terciman) bir qasabasında olıp keçti. Bu Simferopol civarıdır, amma insanlar anda kütleviy şekilde kele edi ve anda 2014 senesi baarde öyle bir narazılıq mitingi olıp keçti ki, onı azırlamay bileler", — dep tarihçı hatırlay.
Onıñ aytqanına köre, o vaqıttan berli işğal etilgen Qırımda sürgünlik fedalarınıñ hatırasına bağışlanğan büyük barışıq toplaşuvları yasaq etile.
"Rusiye akimiyeti bu kibi tedbirler yalıñız hatıra hatırası degil de, milliy birdemlik ve birlik, qırımtatarlarnıñ birligi olğanını yahşı añlay. Bu sebepten işğalciler bu künniñ kerçek manasını bügünki künde bastırmağa tırışalar. Olar matem kününi resmiy, nezaret etilgen bir tedbirge çevirmege tırışalar, lâkin iç bir halq iştiraki yoq. Teatrda toplaşuvlar ola, misal içün, anda rekvium ötkerile, amma miting degil, bu sadece insanlarnı toplağan bir vaqia. Bazıda saçma bir fikir peyda ola. Soñki yılları qırımtatarlarğa keçmişni unutmaq ve onıñ kollektiv hatıralarından vazgeçmek kerek, dep aytıla edi. Olarğa bütün bularnı unutıp, başqaca yaşamaq kerek olğanını ayttılar. Rusiye keldi ve yañı bir şekilde qayd etmek kerek. "Yeter endi keder, bayram eteyik" degenleri pek tsinik edi. Yani, bu bile mecbur etüv edi", — dep tedqiqatçı ayttı.
Böyle teşviqat Qırımda qırımtatarlarnıñ açuvını doğurdı, dep Gülnara Abdulayeva añlattı.
"Çünki sürgünlik unutılamaz. Qırımtatarlar içün bu abstrakt tarih degil, bu er bir qorantanıñ şahsiy faciasıdır. Mayısnıñ 18 kününiñ hatıraları nesillerge berile ve milliy kimlikniñ müim qısmı olıp qala. Ve bunı yasaq etmek mümkün degil. Amma işğalli akimiyet bugün yalıñız kütleviy mitinglerden qorqmay, aqiqattan qorqa, sürgünlik aqqında aytmağa qorqa, çünki bu aqiqat hatırlata ki, qırımtatarlar repressiyalarnı başından keçken, Vatanına qaytqan ve öz toprağında yaşamaq aqqı içün küreşmege devam etken Qırımnıñ tamır halqıdır", — dep tarihçı tarif etti.
Hatırlatamız ki, bu sene Qırımdaki işğalli polis hadimleri qırımtatar uquq qorçalayıcısı Abdureşit Cepparovğa 1944 senesi sürgünligi neticesinde qırımtatar halqınıñ fedalarını añma kününde qanun bozuluvına yol berilmeycegine dair tenbi oqudı.
Qırımtatar faalcisi Muslim Zevriyevge de mayısnıñ 1-de işğalli quvetçiler uquq bozuvı aqqında tenbiyelemege tırıştılar. "Qırım birdemligi"niñ haber etkenine köre, er yıl mayısnıñ 18-i arfesinde polis hadimleri qırımtatar cemaat erbapları, faalciler ve uquq qorçalayıcılarğa tenbi vesiqalarını bere.
Telegram, WhatsApp, Facebook, TikTok ve YouTubede Suspilne Qırım haberlerine abune oluñız
