İşğal etilgen Qırımnıñ tükânlarında bir kilo alma 150 ruble (81 ğrıvnâ), süt — litr içün 110 ruble (60 ğrıvnâ) ola. Er şey Rusiyeden ve Belorusiyeden ketirile.
Yerli istisal eksilmekte: köylerde sığırlarnıñ sayısı eksile, süt zavodları toz qullana, fermacılar ise suv qıtlığı, yem ve qabarcılıqtan şikâyet eteler. Qırım jurnalistleri tafsilâtlıca bunı ögrendiler.
Qırımğa mahsulatnıñ çoqusı Ukrayinanıñ vaqtınca işğal etilgen diger topraqlarından ketirile. Hususan, sebze — Herson vilâyetiniñ VİETdan, dep Ukrayina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilcisiniñ muavini Denıs Çıstikov bildirdi.
"Yañı işğal etilgen topraqlardan kelgen mahsulat yerli sakinlerniñ talabını qarşılay. Yani yañı işğal etilgen topraqlarnıñ sakinleri Qırımğa barğanda olarnı ne beklegenini aytalar, ve olarnıñ mahsulatı — onı bekleyler ve şartlı olaraq memnünler, ve oña talap bar", — dep qayd etti o.
Qırım işğal etilmeden evel yerli süt mahsulatı keyfiyet içün qıymetlene edi, dep yarımadadaki menbamız ayttı.
"Şimdi süt zavodları süt pudrası ve yağ mahsulatınıñ istisalına keçtiler. Bu süt bir qaç afta devamında buzdolapta qala ve ekşimey. Yerli süt istisalınıñ eksilmesi şaraitinde Qırımda yañı süt zavodları qurulmay. Bu kibi saalar keçmişte qala", — dep subetdeşimiz ayttı.
Diger bir mesele — aşayt mahsulatı. Rusiyeden olarnı ketirmek paalı, Qırımda östürmek ise iqtisadiy ceetten kârlı degil, dep Qırımnıñ reintegratsiyası birliginiñ mütehassısı Borıs Babin qayd etti.
"İşğalden evel Qırım işhaneleri esasen qıtaiy Ukrayinadan aşayt mallarını alğan edi. Çünki logistika — bu uzaq degil, bu raat bir omuz. Rusiyeden ya da işğal etilgen cenübiy qıta ya da Keriç boğazından tuvar içün yem ketirmek — miqdarını tasavur etiñiz — kârlı degil, kelirsiz. Şunıñ içün et, süt mahsulatını ketirmek daa qolay", — dep o añlattı.
Aynı zamanda, yarımadanıñ işğalli akimiyeti "muvafaqiyetler" aqqında bildire. Hususan, o, Qırım agrarcıları 2026 senesiniñ bereketi içün qış mahsullarını saçuv planını "aşırıp keçkeni"ni bildire.
"Uyğun olmağan ava şaraitine baqmadan, ububatçılıq ve ububat-baqlacılıqnıñ umumiy ğayrı saf toplamı 1 million 177 biñ tonna oldı", — dep bu yılnıñ mahsulını qıymetlendirgende işğalli ükümetniñ yolbaşçısı Yuriy Gotsanük ayttı.
Denıs Çıstikov qayd etti ki, işğalciler "artqanı"nı bildirseler de, yılnıñ soñunda, Rusiye istilâsı başlağanından berli er yıl 8-10% bereketlilik tüşkenini añlatqan statistik malümatnı derc eteler.
"2025 senesine dair bir malümat yoq, amma 2024 senesine dair, köy hocalığınıñ çeşit "kâr"larınıñ artması aqqında aytılğanda statistika bam-başqa şey köstere. Yani, umumen alğanda, sistemada 10%-ge qadar eksildi", — dep qoştı o.
Bundan evel işğalli Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov aytqan edi ki, Qırımda agrarcılar Qırım ububatını ihracatqa satacaqlar. Aksine, yarımadağa Sibirniñ Rusiye bölgelerinden ketireler.
11 yıllıq işğali vaqtında Qırım, agrarcılar içün esas menba olğan topraq bereketini de yavaş-yavaş coyalar.
"Onlarca yıl devamında topraqnı bozuv. İşğalciler de bunı qabul eteler. Qırım qara topraqlarınıñ doğuv seviyesi bayağı eksildi. Şübesiz, bütün bu obyektiv faktorlar 2025 senesine qadar, eñ yahşı taqdirde, Qırım köy hocalığınıñ toqtatılmasına tesir ete", — dep Borıs Babin qayd etti.
Bu sene de Qırımda ava bozulğanı sebebinden bereket zarar kördi. Qırımnıñ Reintegratsiyası birliginiñ mütehassısı qoştı ki, uzun baar suvuqları yaz qurğaqlığını quvetleştirdi.
"Bütün zarar körgen bağçacılıq zararlarından ğayrı, olar er şeyge tesir etti... Atta ububatçılıq saasında da Qırım sakinleriniñ bir yıl içinde aşaycaqları miqdarından az östürildi", — dep Babin qayd etti.
Fermacı Mıkola Havhun işğalden evel Qırımda agrarcılar nasıl yaşağanlarını tarif etti. O, on yıldan ziyade Pervomayskede çalıştı. Adamnıñ qayd etkenine köre, onıñ şirketi "borşç taqımı"na — qartop, qapısta, çükündir östürüvinen oğraştı. 700-1000 tonnağa qadar mahsulatnı teşkil ete edi.
"Men bu mevzuğa 1999-2000 seneleri keldim. Men toplaştım, tahminen 30 topraq damartısını aldım, umumiy topraq bankı 150 gektarğa yaqın edi. Ve bu ösütürecegim toprağım çoq edi", — dep Havhun bildirdi.
O, Qırım köy hocalığınıñ Şimaliy Qırım kanalına bağlı olğanını añlattı. Suvnıñ aman-aman 90%-i köy hocalığı içün qullanıla.
"Misal olaraq, men bir vaqıtları, bir mevsimde suvaruv içün qullanğan suvnıñ miqdarını esapladım, men yaşağan köy içün 15 yılğa yetecek edi. Qırımğa tahminen 2 milliard kubometr suv kirgenini ve eñ az 1,5 milliardı suvaruvğa ketkenini añlamaq kerek", — dep fermacı qayd etti.
Qırım işğal etilgen soñ Havhun yarımadada qalğan fermacı olğan zenaatdaşlarınen daa bir qaç yıl bağ tuta edi. Olar ayttılar ki, hocalıqlarınen oğraşmağa devam ettirmege tırışa ediler. Hususan, suvnıñ alternativ menbalarını qıdırdılar, deñevler yaptılar, soñki resurslarnı qoştılar. Amma bunıñ faydası yoq edi, dep Mıkola añlattı.
"2014 senesi, birinci quyu qazılğan soñ, men anda barıp, suv numayışını aldım... Elektron poçtama alınğan malümatqa köre, anda natriy hlorniñ yüksek seviyesi bar, tuznen pişirilgen, az tatlılaştırılğan deñiz suvu edi. Yani, tahmin etilgen bereket keyfiyeti, bereketnin 50%-den 90%-ğa qadar tüşmesi", — dep qayd etti o.
2023 senesi ilk yaz ayıniñ 6-nda işğalciler tarafından Kahovka suv elektrik stantsiyası patlatılğan soñ, Qırımnıñ suv vaziyeti daa beter oldı. Simferopoldaki (AqmescitRusiye imperiyası ve Şuralar Birligi tarafından Qırımnıñ meskün yerleriniñ adlarını deñiştirüv islâatından evelki adteki) uquq qorçalayıcı, fermacılarğa suvaruv içün suv berilmey, dep ayttı, çünki resurs yoq.
"Qırımnıñ daa çoq köyü cedvelge köre suv teminatına keçe, ve endi 70-ten ziyade köyge suv ketirile. Rusiye akimiyeti quyularnı qullanuv qaidelerini quvetleştirdi, şimdi şahsiy şahıslar içün quyu qazmaq içün ruhsetname almaq imkânsız", — dep qayd etti o.
Tabiiy faktorlarğa, şu cümleden qurğaqlıq, suvuqlıq ve suv qıtlığına daa bir faktor qoşula — bürokratiya. Borıs Babinniñ aytqanına köre, işğalli memuriyet ruhsetname, razılıq ve nezaretniñ çoq qatlamlı sistemasını qurdı. Neticesinde, sezbecilikniñ fiyatı "altın"ğa çevirile, fermacılıq ise iqtisadiy ceetten elverişsiz ola.
"Qırımdaki fermacı parağa saip ola bile, qabarcılıq vertikali tiklengen olsa. İşğalcilerniñ Qırımğa kirsetkenleri iqtisadiyat modeli özü öyle qurulğan ki, nezaret ve yuqarıdan maliye etilmese, er şeyni yapıp olamazsıñ", — dep Qırımnıñ reintegratsiyası birliginiñ mütehassısı qayd etti.
Fermacılıq saasında olğan mürekkep qabarcılıqnı Qırımdaki menbalarımız da tasdıqlay.
"Yerli fermacılar şikâyet eteler: Qırım köy hocalığı teşebbüslerine destek içün berilgen bütün yardımlar ve grantlar "kerekli insanlar"ğa berile", — dep subetdeşimiz bildirdi.
İşğalli akimiyet 2014 senesinden berli Qırımnıñ suv meselesini çezmege vade ete. 11 yıl devamında yarımadağa tatlı suvnı Qara deñiz tübünden keçip ketirmek, onı deñiz tübünden çıqarmaq, Qırımda deñiz suvunı tatlılaştıruv stantsiyasını qurmaq ve suniy yağanaqlar yaratmaq teklifleri seslendirile edi. Amma bu leyhalarnıñ iç biri amelge keçirilmedi.
Kerçek — ketirilgen sebze, et ve süt mahsulatı, bölgeniñ bir çoq köy ve şeerinde suv cedveli, bazı yerlerde ise, ketirilgen suv, em de aman-aman quruğan özenler ve yapma gölleri. Böyle şaraitte köy hocalığınıñ inkişafı aqqında laf yürsetilmey, dep Suspilne Qırımğa mütehassıslar ayttılar.
Telegram, WhatsApp, Facebook, TikTok ve YouTubede Suspilne Qırım haberlerine abune oluñız
