Boş aynıñ 16-nda Halqara dünya miras künü qayd etile. Qırımnıñ işğali vaqtından berli rusiyeliler yarımadanıñ unikal tarihiy ve medeniy mirasını defalarca yoq ettiler. İşğalci akimiyet medeniy etnosid siyasetini alıp bara — tarihiy abideler ya fizikiy ceetten yoq etile, ya da tanılmaycaq derecede deñiştirile.
Ukrayina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi bu aqqında qayd ete.
"Dünyada bu künü keçmişniñ qıymeti aqqında laf yürsetile, Ukrayinada ise — bu tarihiy müim mirasnıñ ruslar tarafından yoq etilmesi aqqında laf yürsetile", — dep Ukrayina prezidentiniñ QMC temsilciliginde añlatalar.
Misal olaraq, Hersones Tavriyasınıñ qadimiy şeeri ve onıñ horası — UNESCO Dünya mirası obyektleri cedveline kirgen qadimiy yunan müstemlekesi abidesi. İşğal yılları devamında ruslar onıñ tarihiy şeklini deñiştirdiler.
"Rusiye abideniñ territoriyasında arheologik qalımtılarnı divarlar ve turistler içün köpürlernen sarıp aldı. Soñra anda "açıq teatr" qurdılar, onı qadimiy yıqıntılarnıñ üstüne qoydılar, ve bir qaç tonna ağırlıqnen yüklediler. Bütün bularnı, qadimiy şeerniñ qalımtılarını, yani qadimiy caminiñ qalımtılarını ve şeerniñ nekropolisini unikal mezarlıqlarınen beraber yoq etip, 10 metr qalınlıqta olğan medeniy qatlamnı çıqarğan ağır tehnika yardımınen qurdılar. Bu "rekonstruktsiya"nıñ açıq-aydın ideologik maqsadı bar. Rusiye teşviqatında Hersones artıq "Rusiyeniñ Pompeyası" ve "Rusiyeniñ Troyası" olaraq adlandırıla, bu ise, knyaz Volodımırnıñ vaftizi mında olıp keçkeni aqqında efsane yaratmaq içün qullanıla", — dep müessisede aytıla.
Şimdiki vaqıtta "Hersones Tavriya" müzey-qoruğı Avropa Birliginiñ sanktsiya cedveline kirsetildi, Rusiye ükümeti içün qoşma masraflar maddesi oldı. Bu aqta Qırım.Realiyi bildire. Yaqında Rusiye ükümeti kompleksniñ çalışması içün qoşma para ayırdı.
"Qararğa binaen, Rusiye federal bücetinden tahminen 700 million ruble (tahminen 230 million grivna — muar.) ayırıldı. Bu paralar 2025 senesine kompleksniñ masraflarını, şu cümleden faaliyetniñ teminlevi, yañı sergilerniñ azırlanması ve yaratılması ve telükesizlikniñ teminlevi ile bağlı masraflarnı temin etecek. İlk yaz ayında rusiyeliler öz yedek fondundan kompleks içün 2 milliard rubleden ziyade ayırğan edi. Para 2024 senesinde kompleks masraflarını qapatmaq ve 2025 senesinde onı inkişaf ettirmek içün ayırıldı", — dep neşir yaza.
Qabaatlavğa baqmadan, boş aynıñ 22-nden başlap komplekske kiriş ücretli olacaq (500 ruble: 160 ğrıvna - muarrir), dep RİA "Novosti Qırım" haber ete. 2024 senesi oraq ayında açılğanından berli, parknıñ donatılğan ve Heron özeniniñ yüzüne çıqarılğan topraqqa kiriş bedava edi. Biletni yalıñız müzeylerge barmaq ya da kompleks territoriyasındaki tedbirlerge barmaq içün almaq kerek edi.
Yarımadanıñ daa bir müim abidesi — Bağçasaraydaki Han sarayınıñ taqdiri de aynı derecede köstergiçtir, o, XVI—XVIII asırlarda Qırım hanlarınıñ baş rezidentsiyasıdır ve dünyada qırımtatar saray mimarlığınıñ bugünge qadar saqlanıp qalğan yekâne örnegidir.
2013 senesinde bu kompleks UNESCOnıñ Keçici cedveline kirsetildi, Dünya mirası statusını almaq içün ariza azırlanıla edi. Lâkin işğalden soñ Rusiye abideni ğayrıdan qurmağa başladı.
"Amma işğalcilerniñ areketlerinden eñ çoq Büyük Han camisi (Büyük Han Cami) zarar kördi, o, 1532 senesi qurulğan edi — kompleksniñ eñ eski binası. 2016 senesi küzde rusiyeliler caminiñ qadimiy damını alıp taşladılar, qozğalıqtan yapılğan tahta tavanını yırttılar, altın ile örtülgen qadimiy buzağı terisinden tavanını yıqtılar, XVIII asırnıñ unikal ağaç şamırı ise izsiz ğayıp oldı. Bütün bular caminiñ asıl körünişini coydı. 2018 senesi saray binalarında caminiñ şarqiy minaresi yıqıldı, camiler yıqıldı, caminiñ fasadlarında keñ çatlar oldı", — dep temsilcilikte tarif ettiler.
Aynı yıl, mütehassıslarnıñ aytqanına köre, topraq tedqiqleri yapılmayıp, saraynıñ esas binası ögüne büyük çelik çerçivesi qoyuldı. 2022 senesiniñ başında ise, "bir korpusnıñ köşesiniñ arqanları ağır yüklenilgeni sebebinden, divar kompleksden ayırıldı, sarmal çatlar çıqtı".
"Rusiye Federatsiyasınıñ bu kibi areketleri — sadece tarihiy mirasnıñ yoq etilmesi degil, Qırımnıñ çoq milletli unikal medeniyetiniñ hatırasını yoq etmek ıntıluvıdır. İşğalci memuriyet bütün halqnı tarihtan silmege ve yarımadanıñ yüzüni öz imperator uydurmaları ile deñiştirmege tırışa", — dep prezident temsilciliginde qoşalar.
Telegram, WhatsApp, Facebook, TikTok ve YouTubede Suspilne Qırım haberlerine abune oluñız
