İşğal etilgen Qırımda suv meselesi kerginleşip tura: yapma gölleri qurudı, quyularda suv bitmek üzere, yerli sakinler ise ketirilgen suv içün nevbetlerde turmağa mecbur oldılar. İşğalli akimiyet er şeyde qurğaqlıq içün qabaatlay, lâkin ukrayin mütehassısları kerçek sebebi Kremlniñ çoq yıllıq siyaseti olğanını qayd eteler.
Suspilne Qırım şaatlarnıñ şaatlıqlarını ve mütehassıslarınıñ tefsirlerini topladı ve vaziyetniñ kerginleşkenini añlattı.
Bu yaz Qırımnıñ on rayonında suv qıtlığı sebebinden fevqulâde vaziyet ilân etildi.
"Bu menim quyuım. Baqıñız. Tübünde suv bar, amma azca. Eger 20-30 santimetr olsa, yahşı olur", — dep yerli sakin tarif etti.
İşğalli akimiyet bu buhranı quru yaznen añlata. Ukrayina mütehassıslarınıñ fikirince, sebepleri daa teren.
"Qırımnıñ büyük yapma gölleriniñ çoqusında suv bir qaç ayğa qaldı, dep aytmaq mümkün", — dep geomalümat sistemaları laboratoriyasınıñ müdiri Serğiy Ğapon bildirdi.
O hatırlattı ki, 2014 senesine qadar yarımadanıñ tatlı suv ihtiyaclarını Şimaliy Qırım kanalı temin ete edi. Ukrayina onı qapatqan soñ, işğalciler quyularnı kütleviy şekilde qazmağa başladılar.
"Bu sebepten, ilk yılları suvnıñ keyfiyetiniñ fenalaşqanınen bazı quyularnıñ çoqraqları boşalğanını kördik", — dep Ğapon añlattı.
Ukrayina prezidentiniñ Qırımdaki sabıq temsilcisi, Qırım reintegratsiya assotsiatsiyasınıñ mütehassısı Borıs Babin qoştı ki, işğalli akimiyet suv berüv sistemasını tamir etmedi.
"Akimiyetniñ aytqanına baqmadan, zarar körgenlerniñ sayısı 50-90%-idir. Suvnıñ çoqusı bir yerge ketmey. Ne qadar çoq qazsañız ya da toplasañız da, o dağıtıcı sistemalarda ğayıp ola", — dep mütehassıs qayd etti.
Onıñ aytqanına köre, suv endi 77 meskün yerge ketirile, evel 32 meskün yer edi.
"Aksönov açıqtan-açıq dey ki, şimdi tatlılaştırıcı stantsiyanıñ qurucılığı aqqında qarar alınmay. Kreml, cenk bitecek soñ Özü suvı Şimaliy Qırım kanalına qaytacaq, dep ümüt ete", — dep Sinferopoldan (AqmescitRusiye imperiyası ve Şuralar Birligi tarafından Qırımnıñ meskün yerleriniñ adlarını deñiştirüv islâatından evelki adten) FrontLineDefenders cemaat uquq qorçalayıcısı anonim şeklinde tarif etti.
Babin şunı da qayd etti ki, Kahovka CESnı patlatıp, Rusiye orduları eñ az cenkniñ qızğın basamağı bitkenine qadar Qırımnıñ suv teminlevini toqtattı.
"Bunıñ neticesinde, suv yerli çoqraqlardan kelgen yerlerde, bu çoqraqlar qurudı. Yüzlernen yıl devamında qurulmağanlar bile qurudı", — dep mütehassıs añlattı.
Serğiy Ğaponnıñ aytqanına köre, Simferopol (Aqmescit) yapma gölü ve Çorğuna suv anbarı yarısından az tolu, Tayğan yapma gölü ise aman-aman boş.
"Yapma gölü 30-50 fayızına tolu olğanda, suvnıñ episini çıqarıp olamaymız. Belli bir seviyeden aşağı ise, o, pek çamurlanğan ve kirli", — dep Ğapon añlattı.
Aynı zamanda artesian suvlarınıñ faal çekilmesi topraqlarnıñ tuzlanmasına ketire.
"Aynı qartop aqqında bir şaqa peyda oldı, çünki Qırımğa Mısır qartobını ketireler. Urluqnen de vaziyet aynı", — dep Babin qayd etti.
Ukrayina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilcisi Olğa Kurışko qayd etti ki, Rusiye arbiy hızmetçileri suvnı ilk alalar.
"Bütün astyapı arbiy ihtiyaclarğa uyğunlaştırıldı. Arbiy hızmetçiler içün raatlıq şaraiti yaratıla, yerli sakinler ise suvnı qalğanlar printsipi boyunca alalar", — dep ayttı o.
Buña baqmadan, işğalciler suvnı işğal etilgen Donetsk vilâyetine "gumanitar yardım" olaraq alıp keteler.
"Olar bütün vaqtınca işğal etilgen topraqlarnıñ umumiy ikâyesini köstermege tırışalar. Bu olarnıñ siyasetiniñ devamıdır", — dep Kurışko qayd etti.
Borıs Babin qayd etti ki, suv meselesi bütün işğal etilgen topraqlarda bar.
"Donbassta artıq suv yoq. İşğalciler tarafından halqnıñ içine kirsetilgen gumanitar felâket, büyük ihtimalnen, ealiniñ yoq olmasına ketirecek", — dep qayd etti o.
Serğiy Ğaponnıñ fikirince, Qırımda suv qıtlığı devam etecek.
"Yazıq ki, Qırımnıñ suvu muntazam sürette yetmeycek. Halq zarar körecek, çünki borularda suv olmaycaq", — dep mütehassıs yekünledi.
Hatırlatamız ki, işğal etilgen Qırımda etraftaki müit vaziyeti fenalaşa. Uydu resimleri köstere ki, Qırım çölleriniñ yapma gölleriniñ bir qısmı qurudı ya da minerallaştı, bu da topraqnıñ bereketliligini coydı. Mütehassıslarnıñ qayd etkenlerine köre, Kahovka yapma gölü ğayrıdan tiklenilmese, Şimaliy Qırım kanalını açmaq imkânsız olur.
Aynı zamanda yapma göllerinde suv seviyesi tüşmege devam ete. Alimler, kelecek yıllarda suv aqımı ve yağanaqlar azlaşacağını tahmin eteler, bu ise büyük qurğaqlıqqa yol aça bile.
Qoşma ekologik telükelerni Rusiye Federatsiyasınıñ arbiy faaliyeti yarata: teren suv yaldamalarınıñ yoq etilmesi, deñizniñ kirlenüvi, Keriç köprü ve "Tavrida" qurucılığı. Qoruq zonalarınıñ qurulması ve abadanlaştıruvı ekosistemalarnı yoq ete, qırmızı cedvelge kirsetilgen türler ise ğayıp oluvğa oğray.
Telegram, WhatsApp, Facebook, TikTok ve YouTubede Suspilne Qırım haberlerine abune oluñız
