2025 senesi ilk küz ayınıñ 10-nda Ukrayina ilk sefer Qırımtatar tili kününi qayd etecek. Bu künniñ maqsadı, Qırım tamır halqınıñ kimliginiñ saqlanmasınıñ temeli olğan qırımtatar tiliniñ populârlaşması ve inkişafıdır.
Qırımtatar resurs merkezi bunı bildirdi.
Bayram resmen qanun ya da prezident fermanı seviyesinde tasdıqlanmadı. Ukrayina Nazirler Kabinetiniñ 2022 senesi kiçik aynıñ 23-nde 224-r buyruğınen qabul etilgen 2022-2032 seneleri qırımtatar tiliniñ inkişaf strategiyasınen Ukrayinada qırımtatar tili ve edebiyatı künü belgilenecek.
2024 senesi mayıs ayında Qırımtatar Milliy Meclisi Ukrayina Medeniyet ve malümat siyaseti nazirligine muracaat etip, bu bayramnı ilk küz ayınıñ 10-ncı kününe belgilemege teklif etti. Bu kün 1927 senesi ilk küz ayınıñ 10-nda Birinci Bütünqırım imlâ konferentsiyasınıñ keçirilgeniniñ yıllığına bağışlana.
Yıl devamında Ukrayina Nazirler Kabineti Qırımtatar Milliy Meclisiniñ bu teklifini esasen baqmağanına ve Ukrayina Prezidentine "Qırımtatar tili ve edebiyatı kününi belgilev aqqında" buyruq leyhasını taqdim etmegenine baqmadan, Qırımtatar Milliy Meclisi ve qırımtatar cemaat teşkilâtları Ukrayina devlet akimiyet organları ve tasil müessiselerinen işbirlikte 2025 senesi illk küz ayınıñ 10-da ilk sefer qırımtatar tili ve edebiyatı kününe bağışlanğan tedbirler keçire.
Bu künge qadar Qırımtatar tiliniñ inkişafı institutı ilk küz ayınıñ 10-nda saat 14:00-da Birlik Schoolda olacaq tematik tedbirni ilân etti.
Programmada Noman Çelebicihannıñ "Qarılğaçlar duası" ikâyesine köre sergi; belli cemaat erbapları tarafından qırımtatar edebiyatı eserlerinden alıntılar oqutuvı; tilşınaslar, ocalar ve faalcilerniñ iştirakinen qırımtatar tili ve tasdıqlanğan imlâ inkişafına bağışlanğan tögerek masa; qırımtatar tilinde balalar içün faaliyetler — halq oyunları, yarışlar, icadiy vazifeler ve musafirlerni ananeviy qırımtatar qave ile taqdirlev.
QRMniñ aytqanına köre, qırımtatar tili işğal etilgen Qırımda üç "devlet tili"nden biri olaraq resmen tanılsa da, onıñ qullanuv saası sıq-sıq sıñırlana. İşğalli akimiyet işni ana tilinde alıp barmağa imkân bermey, resmiy saytlarda qırımtatar tilinde yazılar yoq, "mahkemeler"de ise qırımtatar tilinde çıqışlar yasaq etilgeni qayd etile.
QRM, Qırım siyasiy mabüsleriniñ "mahkeme oturış"larında ana tilini qullanmaq aqqından marum etilgenine dair eñ az 16 adiseni bildirdi. Remzi Bekirov, Riza İzetov, Raim Ayvazov, Şaban Umerov, Farhod Bazarov, Ruslan Süleymanov, Osman Arifmemetov, Rustem Şeyhaliyev, Yaşar Muedinov, Servet Gaziyev, Erfan Osmanov, Lenur Halilov, Raif Fevziyev böyle munasebetke oğradı. Bazılarını qırımtatar tilini qullanğanları içün toplaşuv salonından çıqarğanlar.
Tasil sisteması da deñişken. Çoqusı allarda ana tilinde tasil tek 9-ıncı sınıfqa qadar ve tek ana-babalarnıñ arizasınen berile.
"İşğalden evel Qırımda 15 mektep ve 384 sınıf qırımtatar tilinde oqutıla edi. İşğalli akimiyetniñ malümatına köre, şimdilik qırımtatar tilinde tasil bergen 7 mektep, rus ve qırımtatar tillerinde tasil bergen 3 mektep, "umumiy tasil" statusını alğan 6 mektep qaldı. Qırımtatar tilinde tasil bergen 384 sınıfnıñ 119-ı qaldı", — dep QRM qayd etti.
Mütehassıslarnıñ qayd etkenlerine köre, tamır halqlarınıñ tillerini saqlap qalmaq ve inkişaf ettirmek tek devlet yardımınen mümkün. Bu, tasil programmalarınıñ desteklenmesi, ocalarnıñ azırlanması, oquv materiallarınıñ yaratılması, qırımtatar tilinde matbuat vastalarınıñ ve medeniy leyhalarnıñ inkişafı ola.
Telegram, WhatsApp, Facebook, TikTok ve YouTubede Suspilne Qırım haberlerine abune oluñız
