2024 senesi uvut aynıñ 6-da işğal etilgen Sevastopolnıñ (Aqyar)Rusiye imperatorlığı ve Şuralar Birligi tarafından Qırımnıñ meskün yerleriniñ adlarını deñiştirüv islâatından evelki adı yüksek qatlı binalarından birinde patlav yañğıradı. Sakinler binadan evakuatsiya etildi, işğalciler ise ilk olaraq "gaz ballonı patlağanı" aqqında haber ettiler. Bir yıldan ziyade vaqıt keçken soñ, 2025 senesi çeçek ayında yerli matbuat bu içki vaqia degil de, "terakt" olğanını bildirdi. Soñra FTH, patlatıcı maddeler RF-nıñ Qara deñiz flotunıñ ofitseri icarağa alğan 13-nci dairede qoyulğanı aqqında malümatnı çıqardı. Şübeli adamnıñ adı daireniñ saibi Nadiya Grekova edi. Qadınnı bir yarım yıl devamında apiste tutalar, şimdi ise o, Rostov-na-Donudaki (RF) tahqiqat tevqifhanesindedir.
Şimdige qadar ukrain kütleviy haber vastaları, Sevastopolde (Aqyar)Rusiye imperatorlığı ve Şuralar Birligi tarafından Qırımnıñ meskün yerleriniñ adlarını deñiştirüv islâatından evelki adı belli sportçı ve fotoressam, şimdi ise devlet hızmetçisi olğan Nadiya Grekovanıñ ikâyesini aytmadılar. Bir dostınıñ sözlerinden tarif etemiz.
Kiraz aynıñ başında içtimaiy ağlarnıñ birinde bir qadın, Suspilne Qırım jurnalistine: "Hayırlaymız, sizden yardım soramaq keregim", dep yazdı. Biz oña Arina aytacağımız, bu bizim qaramanımıznıñ havfsızlığı içün deñiştirilgen adı. Arina da Sevastopolden (Aqyar)Rusiye imperatorlığı ve Şuralar Birligi tarafından Qırımnıñ meskün yerleriniñ adlarını deñiştirüv islâatından evelki adı ve bizge öz dostı Nadiya Grekovanıñ ikâyesini aytıp berdi.
Arina, Nadiyanen kelecek aqayınen beraber toy fotosessiyası içün fotoressam qıdırğanda tanış oldı. 2011 senesi edi ve Sevastopolde (Aqyar)Rusiye imperatorlığı ve Şuralar Birligi tarafından Qırımnıñ meskün yerleriniñ adlarını deñiştirüv islâatından evelki adı mütehassıs fotoresim saası tek inkişaf ete edi. Nadiya, şeerde birinci fotoressamlardan biri edi.
"O, çeşit adamlarnen umumiy til tapmağa bile edi, tanış olmağan adamlarnen qolaylıqnen laf ete edi, er vaqıt açıq ve dostcasına qaldı", — dey Arina Nadiya aqqında.
Fotosessiyadan soñ dostane alâqanı devam etti. Arina, olar yaqın dost olmağanlarını, amma yolları sıq-sıq kesişkenlerini – qave içkenlerini, balalar ve qoranta aqqında laf yürsetkenlerini ayta. Nadiya, 39 yaşında, o Moskva devlet universitetiniñ Sevastopol filialınıñ fizika fakültetini bitire. Evelde o, speleologiyaQobalarnıñ tedqiq etüvinen oğraşqan fen ve sanayı alpinizminen oğraşqan. O, krossfit, snoubord ve veykbordnen oğraşqan, şeer yarışlarında ğalebe qazanğan. Fotoresim yapuvnen mütehassıs şekilde oğraştı: fotosessiyalar üzerinde çalıştı ve fond platformaları içün çıqış yaptı.
2024 senesi uvut ayında 6-da Nadiyanıñ dairesinde patlav olğanda, onı tuttılar.
"Nadiya, qorantasınen edi, olarnı Mineralnıye Vodı ava limanında, Stavropol diyarında (RF) tuttılar. Bu epimiz içün şaşmalav oldı. Olar balalarınen seyaat ete ediler, ve tutuv pek tınç, çoq şamatasız olıp keçti. Amma biz, tam olaraq ne olğanını ve olarnı qayda alıp ketkenlerini añlamadıq", – tarif ete Arina.
Başta dostları, soy-sopları qorantanıñ qayda olğanı aqqında bir şey bilmey ediler.
"Biz raatsızlandıq, balalarğa bir şey oldı dep tüşündik, çünki haber yoq edi", — dep paylaşa Arina.
Tek bir qaç künden soñ qorantanıñ daa beraber olğanı, balalarnıñ ana-babaları yanında olğanı belli oldı. Soñ, bir aylıq sukünetten soñ, Arina Telegram kanallarında peyda olğan videonı kördi. Onıñ üstünde ağır cinayetler yapqanını itiraf etken, yüzü buzulğan qadın bar edi.
"Men onıñ sesini ve laf tarzını tanıdım. Bu Nadiya edi. Lâkin bu itiraf, sanki o, zorbalıq astında laf ete kibi körüne edi", – dey Arina.
İşğal havfsızlığı küçleri Nadiyanı, idda etilgenine köre, bir qadından kirağalanğan dairede yaşağan rus ofitserini öldürmege tırışqanında qabaatladılar. Dört maddesi boyunca onı qabaatlaylar: "satqınlıq", "patlayıcı maddelerni ya da patlayıcı aletlerni qanunsız aluv, berüv, satuv, saqlav, taşuv, yollav ya da taşuv", "terror areketi" ve "terror faaliyetini alıp barmaq maqsadınen oqutuv".
Arina qayd ete ki: onıñ içün, Nadiyanıñ dostu olaraq, allar qarışıq ve tasdıqlanmağan olıp qalmaqta.
"Biz bunı uydurma iş dep sayamız. Nadiya, terrorist degil, vatanperverligi ve sukünette qalmağa istemegeni sebebinden qorquzmaq ve cezalamaq istegen insandır", – dey dostum.
Grekovanıñ "işini" baqqan Rusiye Federatsiyasınıñ Cenübiy rayon arbiy mahkemesiniñ makemecisi Serğiy Obraztsov, bundan evel Ukraina Mudafaa Nazirliginiñ İBİ-niñ ukrain askeri Öleksandr Lübasnı vaqtınca işğal etilgen Qırım territoriyasında terraktnıñ azırlanmasında qabaatlap onı qattı nizamlı müstemlekesinde 20 yıllıq cezasına mahküm etti.
2024 senesi mayıs ayında Obraztsov, ukrain cenk esiri Vladıslav Plahotnikni, onıñ esir statusına ve Jeneva konventsiyası tarafından onıñ immunitet ve kefaletine baqmadan, qanunsız tarzda 18 yılğa mahküm etti.
Ukraina Baş prokuraturasında Obraztsovağa cenk qanunlarını ve adetlerini bozğanı şübesi aqqında ğayabiy sürette haber berildi.
Şimdi Nadiya, Rostovdaki tahqiqat tevqifhanesinde bulunmaqta, "mahkeme" daa devam ete. Grekova, Rusiyeniñ "ekstremistler ve terroristler" cedveline kirsetildi, anda o 4727 raqamında yazılğan.
Arinanıñ aytqanına köre, Qırımda olğanda, dostunen minimal yazışma alıp barmaq imkânı bar edi:
"Bu tek destek sözleri ve oña dayanmağa çağıruvlar edi. Kereksiz ve ayrıca şahsiy şey yoq, çünki bütün mektüplerni apishane teşkericileri oquylar".
Arina ve onıñ qorantası işğal etilgen Qırımnı terk etmege mecbur oldılar, dostunen atta minimal alâqalar kesildi.
2024 senesi mayıs ayında, Nadiyanıñ tutulğanından dört ay keçken soñ, işğalciler Arinanıñ evini de tinttiler.
"Saba saat yedide qapımıznı yıqtılar – bu MTCB (mahsus tez cevap bölügi - tarir) edi. Olar qurşun atıcılarnen, maskalar kiyip, betleri qapalı alda kirdiler. 12 adam edi, şu cümleden şaatlar da. Er şey qaba edi – aqayımnı yerge qoydılar, olar maña oturmağa ayttılar. Çağına yetmegen bala, qıçırıp ağlamağa başladı, pek qorqtı. Olar "Sus!" kibi sözlerni aytıp özüni qaba areket ettiler. Bir şey aytacaq olsañ, "sus, sen kimsiñ"", – tarif ete qadın.
Arinanıñ aytqanına köre, tintüv aqqında emir, mahsus onıñ içün çıqarılğan. Rusiye havfsızlıq küçleri añlatqanları kibi, bunıñ sebebi o, daa 2022 senesi başında derc etilgen Telegram kanallarındaki yazmalar edi. Olarda onıñ Rusiye askerleriniñ areketlerinen ve "mahsus arbiy areket" dep adlandırılğan şeynen razı olmağanını muzakere ettiler. Onıñ içtimaiy ağlardaki faaliyeti ekstremizmden şübelenmek içün esas olaraq tasnif etildi.
Araştıruvdan soñ onı aqayınen beraber milis bölügine alıp kettiler. Arina, aqşamğace sorğu yaptılar. Onıñ aytqanına köre, bütün ceryan maksimal havflılıq doğurmaq içün öyle teşkil etildi – olar suallerge cevap bermediler, cinaiy cevapkârlıqqa işaret ettiler.
"Men meni yibermezler dep tüşündim. Öyle laf ete ediler ki, seni alıp ketecekler, apiske alacaqlar dep tüşüneceksiñ. Öyle olğan kibi duyuldı. Ve aqşam meni yibergende bile, men daa inanmay edim", – dep hatırlay Arina.
Sorğudan soñ oña makemeni beklemege emir etildi. İş, memuriy maddege köre açıldı.
Arinanıñ aytqanına köre, onıñ yüzü, Rusiye tarafdarı Telegram kanallarında peyda olğan soñ vaziyet daa mürekkepleşken. Sorğu vaqtında o, öz sözleri içün açıqtan-açıq "tövbe etmege", şeerden ve rus askerlerinden afu soramağa mecbur ola. Video arhivde qalacaq dep söz berdiler. Lâkin çoqqa barmay, o, cemaatçılıqqa açıq oldı.
"Olar menim yüzümni açıqlamaycaqlarına söz berdiler. Amma, elbet de, açıqladılar. Er kes onı tanıdı. Atta yüzü bulunğan alda, çünki şeer kiçik. Adamlar menim kim olğanımnı bile ediler. Yazıp başladılar, Telegramda qıdırdılar, çeşit şeyler yazdılar. Menim aqayım qayda çalışqanını, onıñ aqayım kim olğanını taptılar.
Sistemalı zorbalıq başlandı. Arinağa qorqutuvlar keldi, şu cümleden tanışlarından da. Onıñ yüzü cemaatçılıqqa açıqlanğan soñ, o, asılında evden çıqıp olamadı, bala da mektepke kete bilmedi:
"Biz pencerelerden uzaq yuqlay edik — bir şeyler atacaqlarından qorqa edik"
Qoranta, Qırımda qalmaq mümkün olmağanını añladı. Olar oraq ayında kettiler. Arinanıñ aytqanına köre, ondan soñ o, çoq vaqıt devamında ruhiyat ceetten özüni tüzetmege mecbur oldı. Tanışlar vaziyetni bilip, selâmlaşmayıp, sessiz-soluqsız keçip ketkenlerini hatırlay. O, böyle dey: işğalden soñ Sevastopol (Aqyar)Rusiye imperatorlığı ve Şuralar Birligi tarafından Qırımnıñ meskün yerleriniñ adlarını deñiştirüv islâatından evelki adı qapalı bir sistemağa çevirildi, anda adamlar qasevetnen biri-birine itele, bütünley şübe müiti yaratıla.
Arina itiraf ete ki, o, bu subetni çoqtan cesaret etti ve bu tecribeden soñ telükelerni ölçedi, amma şimdi dostunıñ azat etilmesi içün er türlü yollarnen küreşmege qarar berdi.
O, bütün devlet müessiselerine muracaat ete ve Nadiya Grekovanıñ nasıl vaziyetke tüşkeni aqqında ikâye ete, onı tınç vatandaşlarnıñ cedvellerine kirsetmekni talap ete ve dostuna azat etilecegine işanmaqta.
"Ukrainler Rostov ve Simferopoldeki (Aqmescit)Rusiye imperatorlığı ve Şuralar Birligi tarafından Qırımnıñ meskün yerleriniñ adlarını deñiştirüv islâatından evelki adı tahqiqat tevqifhanelerinde qanunsız tutulmaqtalar, tek olar sukünette qalmağanları içün. Olar yıqılmadılar ve işğalni qabul etmediler. Ve şimdi olar kameralarda, apis, basım astında, adaletke aqqı olmadan. Şimdi de "akimiyet" dep adlandırılalar. Bu akimiyet degil. Bular qanunlarnı özleri uydurğan yerde bile bozğan işğalcilerdir. Halqımıznıñ er bir kün apiske alınğanı cinayettir. Ve bu aqta seslendirip laf etmek kerekmiz. Cinayetlerniñ adları bar. Ve mesüliet de. Nadiya, er vaqıt adalet içün küreşti, bizim de onıñ içün küreşmek vaqtı keldi", — dep öz ikâyesini yekünley Arina.
Telegram, WhatsApp, Facebook ve YouTube-ta Suspilne Qırım haberlerine abune oluñız
