Dünyada ilk sefer Ukrayina Qara deñiz üzerinde Novorossiysk limanından uzaq olmağan yerlerde Magura V7 deñiz dronlarından atılğan raketalar yardımınen eki Rusiye Su-27/Su-30 uçağını yoq etti. Mayısnıñ 2-sindeki ameliyatnıñ tafsilâtları, tehnologiyalar ve olarnıñ Qırımnı azat etüvde nasıl yardım etecegi aqqında Suspilne Qırımğa Defence Express közeticisi, I derece sabıq kapitan Volodımır Zablotskıy tarif etti.
Gizli ameliyat: ameliyat nasıl keçti
"Bu er şey evelden azırlanğan edi. Ukrayina mudafaa quvetleri bu uçaqlarnıñ uçuş marşrutlarını diqqatnen ögrene edi, ve olar cedvelge köre uçalar. Ve belli bir marşrut boyunca belli bir müddetke çıqalar, bir rayonnı zapt eteler, onı devriye yapalar, soñra da belli bir marşrut boyunca qaytalar", — dep közetici añlattı.
Zablotskıy, üç Magura V7 deñiz dronı pusuğa tüşti, dep bildirdi. Olardan biri açıq deñizde manevr yapıp, tuzaq rolüni oynadı, daa ekisi Rusiye uçağınıñ yoluna yerleşti.
"Bu uçaqlar belli bir vaqıtta peyda oldılar, olar bir çiftnen uçıp başladılar, ve belli bir yükseklikte uçıp başladılar, çünki olar qayıqnı avlaycaqlarını bile ediler. Olarnıñ yarıqları aydınlatıla, çünki gece edi. Ve az yükseklikte olar açıq deñizde olarnı beklegen qayığa doğru yol aldılar. Añlaşılır ki, keleyatqan uçaqnı raketanen urmaq pek qıyın. Yani, ateş etmek mümkün, lâkin oña doğru ateş etmek imkânsız", — dep analitik añlattı.
Kapitan qayd etti ki, uçaq endi uçqan soñ, adetince yuqarıdan ateş açalar. Katerler bunı yaptı. Biri birinci uçaqnı, digeri ekinci uçaqnı urdı.
"Bir uçaq deñizge tüşti ve ekipajı elâk oldı, diger uçaqnıñ ekipajı ise ya atılıp tüşti, ya da batqan maşinadan çıqtı. Büyük ihtimalnen, atladı, amma yükseklik pek yüksek degil edi. Olarnı yanlarından keçken deñizciler qurtarıp aldı. Ve ruslar bir şey olğanını bildirdiler", — dedi o.
Tehnologiyalar: R-73den AIM-9 Sidewinderge qadar
Zablotskıynıñ aytqanına köre, soñki vaqıtları Rusiye liman ve gemiler yanındaki suvlarnı nezaret etmek içün aviatsiya qullanuvını quvetleştirdi:
"O (duşman — muar.), uçqan er şeyni qullana. Yani qalğan çeşit türlü helikopterler, uçaqlar, şu cüleden gidrouçaqlar ve, elbette, ordu ve flot vertolotları, uçqan ve köre, üzerine ateş aça bilgen er şeyni. Şu cümleden yoq etici uçaqlar — olar bunıñ içün qullanılmaz, bu olarnıñ maqsadı degil, olar ava ücümi içün qullanılır", — dep mütehassıs qayd etti.
Zablotskıynıñ qayd etkenine köre, yoq etici uçaqlarnı da ruslar Ukrayin deñiz uçucısız vastalarını qıdıruvğa yollaylar. O, aşağı tüşe ve dronğa tüfek ya da topnen ücüm etmege başlay — böyle vaqialar endi olğan edi.
Bundan soñ Ukrayin arbiyleri, deñiz dronlarını ava maqsadlarından qorumaq içün "bir şey yapmaq" kerek, dep qarar aldılar.
Başta Ukrayina 2022 senesine qadar Kıyivde istisal etilgen R-73 sovet-Ukrayin raketalarını sınavdan keçirdi.
"Tahqiqat aman-aman muvafaqiyetli oldı. Başta meseleler bar edi, soñra keçken sene Mi-2, eki Mi-8 vertolötı bu kibi raketalarnen urulıp tüşürilgen edi, biri ise Qırım yalısında zarar körgen edi", — dep közetici qayd etti.
Aynı operatsiyada arbiy yardım çerçivesinde berilgen Amerika AIM-9 Sidewinder raketaları qullanıldı. Tahlilcilerniñ aytqanlarına köre, olarnı Argentina ve Büyük Britaniya arasındaki cenk vaqtında qullanğan ediler.
"Onı F-16 uçağından, başqa ğarbiy yapılğan uçaqlardan ava uruşı içün uçurmaq mümkün. Amma zemaneviy şaraitte böyle mesafelerde ava cenki endi yapılmay. Ava uruşları şimdi 150-200 km mesafede keçe — bu orta ve uzun mesafe. Soñki sefer yoq etici uçaqlarımıznıñ ğayıpları büyük mesafelerde oldı", — dep Zablotskıy qoştı.
Onıñ aytqanına köre, bu raketa semereli, amma yaqın uruş içün. Suv platformasından qullanılsa, onıñ mesafesi daa az olur, amma özüni qorçalav maqsadına, hususan suv platformasına, ücüm etmek içün yeterlidir.
"Şunıñ içün, qıyaslağanda, Sidewinder uçaqnen qullanğanda 40-50 km, mında ise 10 km, belki de daa az olur. Çünki o, aman-aman suv yüzünden ateş yapa. İdareci çıqaruv noqtasından yüzlernen kilometr uzaqta buluna. Belki de anda suniy zekâ qullanıla, elbette. Amma o katerde stabilletirici yoq ve onı er tarafa atalar, maqsatqa yetmek ve raketanı çıqarmaq — bir sanattır", — dep Zablotskıy qayd etti.
Bu ameliyat Qırımdaki Rusiye obyektlerine ücüm etmek içün imkânlar açacaqmı
Mütehassısnıñ qayd etkenine köre, şimdi Rusiye arbiyleri Ukrayinler qorumasız olmağanını bilecek ve Ukrayina arbiyleri Qırım civarında qullanğan katerlerge qarşı aviatsiya qullanuvını eksiltecek.
Bundan da ğayrı, bu Ukrayina "Moskva flotu"nıñ imkânlarını quvetleştirecek, dep kapitan qoştı.
"Bu, bizde olğan uzaqtan idare etilgen sistemalar. Biz ise mında endi çoqtan, 2022 senesi orta küz-boş aylarından berli, arqa baqmaymız, o vaqıt Sevastopolğa (AqyarRusiye imperiyası ve Şuralar Birligi tarafından Qırımnıñ meskün yerleriniñ adlarını deñiştirüv islâatından evelki adğa — terciman) deñiz ve aviatsiya uçucısız sistemalarınen uzaqtan ücüm etildi. Soñ Qırım ve Qara deñizden duşmanlarnı quvıp çıqtıq. Çünki bizim taqımsız gemilerimiz, birinciden, açıq deñizde bir qaç gemini yoq ettiler, cenkte, duşman areket etip, çekilgende, amma oña yaramadı... Duşman, yañı silânen oğraşqanını añladı", — dep Zablotskıy qayd etti.
O, zemaneviy deñiz dronlarını yelkenli gemilerniñ devirine, yani duşman flotunı ateşke tutqan gemilerge teñeştirdi. Hususan, Kopenhagende inglizler Felemenk flotunı yaqtılar.
"Ğaye aynı, amma yañı tehnologiya esasında. Berüv vastaları qullanıla, yani körünmegen gemiler, hızıq katerleri, uzaqtan idare etilgen, idare etüv sisteması olğan. Ve idareci telükesiz bir yerde buluna... Bu qısımnıñ quvetleştirilmesi Qırım qamaçavını quvetleştirmege, teminlev, logistika toqtatılmasına, Qırımnıñ azat etilmesinde quruda bulunğan ordumıznıñ vazifesini qolaylaştırmağa imkân berecek", — dep közetici bildirdi.
Telegram, WhatsApp, Facebook, TikTok ve YouTubede Suspilne Qırım haberlerine abune oluñız
