2022 senesinden başlap ukrayin prokurorları işğal etilgen Qırımdan 458 insannı duşmannen işbirlik, oña yardım etüv ve teşviqatta qabaatladı. 2014 senesinden berli ukrayin mahkemelerinde 1149 qabaatlav davası baqıldı. Faqat, büyük cenk şaraitinde prokurorlıq hususan cenk cinayetlerine, hususan, vatandaş ealisiniñ sürgün etilmesine, balalarnıñ arbiyleştirilmesine, ukrayin mülkiniñ "milliyleştirilmesi"ne ve Rusiye ordusına qanunsız çağırılmasına ayrıca diqqat ayıra.
"Prokurorlıqnıñ 5 yıllıq işi: milliy ve halqara ölçevleri. Kelecekke baqış" matbuat konferentsiyasında ukrayin prokurorları işğalciler ve işğal etilgen Qırımdan kelgen duşmannen işdeşlikçiler içün qabaatlavlarnı nasıl azırlağanları aqqında Qırım MC ve Sevastopol (AqyarRusiye imperiyası ve Şuralar Birligi tarafından Qırımnıñ meskün yerleriniñ adlarını deñiştirüv islâatından evelki ad) şeeri prokurorlığınıñ yolbaşçısınıñ vazifelerini eda etken Vitaliy Sekretar tarif etti, dep Suspilne Qırım jurnalistleri haber ettiler.
Onıñ aytqanına köre, taqiqatta eñ qıyını cenk cinayetleridir.
"Cenk cinayetleri, topraqlarğa kiriş yasağı sebebinden, eñ qıyın ve belki de eñ hassas sayıla. Çünki cenk cinayetleriniñ qurbanlarınıñ sayısı pek büyük", — dep Vitaliy Sekretar añlattı.
Sürgünlik
Resmiy olmağan malümatqa köre, işğal etilgen Qırımdan 11 memleketten tahminen 200 biñ insan sürgün etildi. Bular — Azerbaycan, Ermenistan, Yunanistan, Gürcistan, Qazahistan, Qırğızistan, Moldova, Tacikistan, Türkiye, Turkmenistan, Özbekistan.
Şimdi Qırımdan vatandaşlarnıñ sürgün etilmesi boyunca 18 insan mesüliyetke celp etildi. Birinci böyle üküm 2023 senesi çıqarıldı.
"Rusiye Federatsiyasınıñ qanunsız faaliyetiniñ esas qısımlarından biri yarımadanıñ ealisiniñ demografik terkibini deñiştirmektir. Rusiye Federatsiyası yarımadadan vatandaşlarnı nasıl sürgün etkenini ögrene edik. Ve biz, yalıñız Rusiye pasportları olmağanı, migratsiya qanunlarına riayet etmegeni, Qırım toprağına qanunsız sürette tarqalğan Rusiye qanunlarınıñ izinli emek qaidelerine riayet etmegeni aqqında mahkeme qararları sayesinde, 13,5 biñ mahkeme qararı çıqarılıp, vatandaşlarnıñ sürgün etilmesi aqqında qarar çıqarılğanını belgiley bilemiz", — dep prokurorlıqnıñ vekili añlattı.
Askerlikke qanunsız çağıruv ve askerlikke kütleviy çağıruv
İşğal etilgen Qırımda askerlikke qanunsız kütleviy çağıruv sebebinden Ukrayina prokurorlığı 11 işğalli arbiy komissarnı mesüliyetke çekti. Ukrayina Yuqarı mahkemesinde cenk cinayetleri boyunca baqılğan ilk üküm Qırımda Rusiye ordusına askerlikke aluvnen bağlı edi ve Feodosiyalı (KefeRusiye imperiyası ve Şuralar Birligi tarafından Qırımnıñ meskün yerleriniñ adlarını deñiştirüv islâatından evelki adli) arbiy komissarnen bağlı edi.
"Rusiye Federatsiyası Silâlı quvetlerine celp etilgen ya da başqa türlü celp etilgen 45 biñ insan aqqında raqamnı eşitken ediñiz. Bugün, ortaqlarımıznıñ tahminlerine köre, 1200-2000 kişi tolu miqyaslı istilâdan soñ elâk oldı. Cenk esirlerini deñiştirüv koordinatsiya ştabı, vaqtınca işğal etilgen topraqlardan esir alınğanlarnıñ 16%-i esir olğanını bildirdi. Bu, Rusiye Federatsiyasınıñ esas maqsadı ealiniñ demografik terkibini deñiştirmek olğanını daa bir kere tasdıqlay, çünki ukrayinlerniñ qollarınen ruslar Ukrayinağa qarşı cenkleşmege tırışalar", — dep Vitaliy Sekretar añlattı.
Balalarnıñ arbiyleştirilüvi
"Biz, Rusiyeniñ Ukrayinağa istilâsında iştirak etken arbiy-vatanperver klublarınıñ sabıq azaları olğan şahıslarnı tayin etemiz. "Yunarmiya"nıñ Sevastopol şeeri ştabınıñ yolbaşçısı, "Krımpatriottsentr"niñ müdiri, Qırım Cumhuriyetinde Rusiye ordusı, aviatsiyası ve flotuna yardım etüv göñülli cemiyetiniñ bölge bölüginiñ yolbaşçısı, "Varh" arbiy-vatanperver klubınıñ yolbaşçısı, "Yunarmiya"nıñ Qırım Cumhuriyetindeki daa bir yolbaşçısını mesüliyetke celp etip oldıq. Bu şahıslarnıñ episi balalarımızğa Ukrayinanı duşman dep saymaq içün tesir ete", — dep Sekretar qayd etti.
Avropa insan aqları mahkemesiniñ vekâletlisi Marğarita Sokorenko qoştı ki, halqara mahkemeler şimdi ukrayin balalarınıñ qanunsız sürette ruslar tarafından evlâtlıqqa aluv davalarını baqalar.
"Men bellesem, Qırımda Rusiye Federatsiyasınıñ vatandaşları tarafından ukrayin öksüz balalarınıñ qanunsız evlâtlıqqa aluvı boyunca davalar baqıla. Ve biz de qabaatlav organları tarafından açılğan cinaiy davalar ve deliller sayesinde öz noqta-i nazarımıznı bildirdik", — dep Sokorenko ayttı.
Mülkniñ milliyleştirüvi
İşğalciler tarafından mülkniñ zapt etilmesi de cenk cinayeti sayıla, dep Volodımır Sekretar añlattı. Prokurorlıqnıñ malümatına köre, işğal etilgen Qırımda eñ az 675 obyekt aqqında söz yürsetile. 2020 senesinden başlap, işğalciler vatandaşlarnıñ topraqlarını tutıp almağa başladılar.
"Şimdi vatandaşlarımıznıñ ğayıp etken tahminen 11,5 biñ topraq damartısını teşkerdik. Dört insannı mesüliyetke çektik: işğalli organlarnıñ reberleri, olarnıñ yardımcıları ve işğalli siyasetni ömürge keçirgen insanlarnı", — dep Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokurorlığınıñ vekili qoştı.
Prokurorlıqnıñ bildirgenine köre, işğal etilgen Qırımda qanunsız arheologik qazmalarda qabaatlanğan daa 7 insan mahküm etildi, olarnıñ arasında Rusiye devlet Ermitajınıñ arheologı bar edi.
Avropa insan aqları mahkemesiniñ vekâletlisi Marğarıta Sokorenko Rusiyege qarşı halqara davalarda mesüliyetke çeküvniñ qıyın olğanını añlattı. Onıñ aytqanına köre, Rusiye şimdi bu esnaslarda iştirak etmey.
"Avropa Şurasınıñ azası olğan devletniñ Avropa insan aqları mahkemesinen işbirlik yapmaq borcu bar. Olar namusnen işbirlik yapmadı, malümat bermedi, mahkemeniñ Ukrayina bergen şikâyetlerine qıymet kesmek içün bu malümatnı talap etkenine cevap bermedi, Rusiye Federatsiyası da Ukrayinanıñ bergen versiyasını bütünley red etmedi. Aksine, olarnıñ alternativ kerçekligini, vaqialarnıñ alternativ versiyasını tasdıqlağan delillerni köstermege tırıştılar", — dep Sokorenko tarif etti.
O şunı da añlattı ki, Ukrayinağa "skit altını" qaytqan vaqıt da aynı böyle edi.
"Qırım hazineleri" ya da "skit altını" içün Ukraina on sene devamında Felemenkte yarımadanıñ işğalli müzeylerinen dava etti, çünki 2014 senesi Rusiye Qırımnı zapt etkende eksponatlar Amsterdamda sergide buluna edi.
2023 senesi bozarğan aynıñ 9-nda, aman-aman 10 senelik makeme davalarından soñ, Felemenkniñ Yuqarı makemesi Allard Pierson müzeyini "Qırım - Qara deñizdeki altın ada" sergisinden eksponatlarnı Ukraina Milliy tarih müzeyine bermege mecbur etti.
"Skif altını" 2023 senesi boş ayda Felemenkten Ukrainağa qayttı. Kıyivge yarımadanıñ dört müzeyinde "Qırım: Qara deñizniñ altını ve sırları" sergisinde taqdim etilgen artefaktlar berildi.
2694 kilogramm qadimiy hazinelerni yük maşnasınen Kıyiv-Peçersk Lavrınıñ toprağına alıp ketirdiler. Degerliklerniñ teşkerüvini Kyiv gümrükçileri Ukraina Milliy müzeyi hazinesinde keçirmege kerek ediler.
2014 senesinden 2021 senesine qadar Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokurorlığı mahkemege 312 qabaatlav aktını yolladı. Kelecek beş yıl içinde 837-den ziyade. İşğalniñ birinci 5 yılı devamında mahkemeler tek 31 davanı baqıp, 30 üküm çıqarğan olsa, soñki 5 yıl devamında — Qırım işğalcilerine qarşı 371 üküm çıqarıldı. Olardan devlet hainligi içün 230 sabıq mahkemeci, prokuror, uquq qorçalayıcı, 51 "mebus" ve "nazir", Ukrayina İçki işler nazirliginiñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki baş idaresiniñ sabıq muavini mahküm etildi, dep Vitaliy Sekretar hulâsa çıqardı.
Telegram, WhatsApp, Facebook, TikTok ve YouTubede Suspilne Qırım haberlerine abune oluñız