Oraq ayınıñ 10-11 künleri Romada ötkerilecek Ukrayinanı yañıdan tiklev konferentsiyası (URC2025) arfesinde ukrayin uquq qorçalayıcı ve gumanitar teşkilâtları, Ukrayina ükümeti ve halqara ortaqlarını milliy yañıdan quruvğa yanaşuvlarını ğayrıdan baqmağa çağırğan umumiy beyanatnı derc ettiler. Diqqatnıñ ortasında vaqtınca işğal etilgen topraqlarda (VİET), şu cümleden Qırımda yaşağan millionlarca Ukrayina vatandaşınıñ aqları ve ihtiyacları tura.
Oraq ayınıñ 1-nde "QırımSOS" uquq qorçalayıcı teşebbüsi bu beyanatnı derc etti.
Onı "Qoruv aqqı", "Stabilization Support Services" hayriye fondları, "GRUPA VPLIVU" cemaat holdingi, "DonbasSOS", "ShidSOS", "QırımSOS", ZMINA, Qırım uquq qorçalayıcı gruppası kibi cemaat uquq qorçalayıcı teşkilâtları imzaladılar.
Uquq qorçalayıcılar qayd eteler ki, Ukrayinanı yañıdan tiklev — bu tek fizikiy ğayrıdan tiklev degil, ilk evelâ insan itibarı, aqiqat ve adaletniñ ğayrıdan tiklenüvi. Adaletsizlik, keçici adalet ve zarar körgen ealiniñ tolu reintegratsiyası olmasa, devamlı barışıq ve devletniñ inkişafı imkânsızdır, dep beyanatta qayd etildi.
Tahminen 3-5 million insan VİETda yaşay, olarnıñ arasında bir milliondan ziyade bala. Rusiye bu insanlarnıñ aqlarını muntazam sürette boza: mecburiy pasportlaştıruv, sürgün etüv, filtr tedbirleri, qanunsız tutuv, mülkniñ alınması. Bütün bular, demografik müendislik ve medeniy silüv strategiyasınıñ bir qısmıdır.
Aynı zamanda, VİETda yaşağan gençler, ileride reintegratsiyanı qıyınlaştıracaq arbiyleştirüv ve mefküreviy indokrinatsiyağa oğraylar. Aynı zamanda, bu insanlar — strategik insan kapitalı. O olmadan devletniñ devamlı inkişafı imkânsızdır, dep qoştı uquq qorçalayıcılar.
Teşkilâtlar, devlet siyaseti olaraq keçici adaletniñ qurulmasına çağıralar. Olar, VİETğa dair siyaset, reintegratsiya ve strategik planlaştıruv içün mesüliyetli daimiy, uquqiy ve resurslarnen teminlengen devlet organınıñ meydanğa ketirilmesini teklif eteler.
"Bugün yaşağan yerine baqmadan, er bir Ukrayina vatandaşınıñ aqları, ihtiyacları ve kelecegini temin etmek içün açıq-aydın mecburiyet olmasa, ğayrıdan tiklev yol haritası işke tüşürilmez", — dep muracaatta aytıla.
Uquq qorçalayıcılarnıñ halqara ortaqlarına tevsiyeleri:
- VİETda yaşağanlarnıñ ihtiyaclarını ğayrıdan tiklenüvniñ bütün saalarına qoşmaq — astyapıdan ruhiy ve içtimaiy destekke qadar.
- Bozuluvlarnı qayd etüv, reintegratsiya hızmetleriniñ inkişafı ve telükesiz tahliye tedbirleriniñ maliye etilmesini prioritet yapmaq.
- Gumanitar koridorlarnıñ ve mustaqil nezaret mehanizmleriniñ meydanğa ketirilmesini temin etmek.
- DAK Şuralarını ğayrıdan tiklev ortaqları olaraq tanımaq ve olarnıñ qabiliyetlerine yatırım yapmaq.
Uquq qorçalayıcılarnıñ Ukrayina ükümetine tevsiyeleri:
- Keçici adaletni devlet siyaseti olaraq müessiselerştirmek.
- İşğal vaqtında berilgen vesiqalarnı tanımaq içün sadeleştirilgen uquqiy protseduralarnı kirsetmek.
- Ukrayina vatandaşlığınıñ saqlanuvı ve vatandaşsızlıqtan qorçalavnı kefalet etmek.
- VİETda yaşağan gençler içün tasil ve ihtisas imkânlarını keñleştirmek.
- İçtimaiy qoruv, pensiyalar, mesken ve işke musaviy irişimni temin etmek.
- Mal-mülkiy ve mülkiy olmağan zararlar içün tazminat mehanizmlerine irişimni temin etmek.
"Ukrayinanı ğayrıdan tiklev meseleleri boyunca 2025 konferentsiyası "yañıdan tiklev" añlamını yañıdan añlamaq içün bir noqta olmalı — onıñ ölçüsi tek yañı yollarnıñ kilometrlerinde ya da ğayrıdan tiklenilgen energiyanıñ megavatlarında degil, eñ evelâ insanlarnıñ ikâyelerinde: tamirlengen er bir evde, saqlanılğan er bir mektepte, VİETda qalğan ya da evini terk etmege mecbur olğan er bir qorantada", — dep beyanatta qayd etildi.
Uquq qorçalayıcılar insanlarnıñ İnternet aqqını qorçalamaq içün ariza imzalamağa çağıralar. Bunıñ içün ariza imzalamaq içün formanı toldurmaq kerek.
Telegram, WhatsApp, Facebook, TikTok ve YouTubede Suspilne Qırım haberlerine abune oluñız