Saban ayınıñ 15-17. künleri işğal etilgen Qırımda Rusiye, prezident "saylavları"nı keçire. Yarımadada bu saylavlar ilk degil: 2014 senesi sahte referendum, Rusiye Devlet Dumasına "saylavlar", yerli mebuslar saylavları ve 2018 senesi böyle degen Putin saylavları. 10 senelik işğal devrinde yarımadada sahte saylavlarnı keçirüv sisteması yahşıca idare etile.
OPORA içamiy ağı, Qırımtatar Maaliy Merkezi (QMM) ve "Sarı şerit" içtiamaiy qarşılıq areketi, işğal etilgen yarımadada bu "saylavlar"nıñ başqalarından nasıl farqlağanını ve Rusiyeniñ bu qanunsız areketlerine mania olmaq içün ne yapqanalarını Suspilne Qırımğa añlattılar.
Faal cenk vaziyetinde saylavlarnı keçirmek imkânsızdır, ve Rusiye istegine köre qanunlarını boza ve deñiştire. Qırımda daa qolaydır, çünki o uzun zamandır işğal astında buluna. Misal içün, anda "rey berme" ceryanını qolaylaştırğan elektron şekilde rey bermek mümkün. Anda yoq, Ukrainanıñ başqa işğal etilgen topraqlarında böyle saylavlardan evelki rey berüvni körmeyim", — dep OPORA içtimaiy ağınıñ analitigi Dmıtro Baştovıy qayd etti.
Baştovıy bildirdi ki, bizim ukrain qanunlarımızğa köre, rey bergenler mesüliyet çekmeycek. Tek sahte saylavlarnı teşkil etken insanlar mesüliyet çekecekler.
"Böyle allarda bu saylavlarnı mümkün olğance körmemezlikke urmağa ve öz telükesizligine diqqat ayırmağa tevsiye etemiz. Elbette, silâ ve basım vastasınen saylavlarda iştirak etmege mebcur etseler, yani böyle degen saylavlar bölüginiñ azası olmağa mecbur etseler, imkânıñız olsa, bizim uquq qorçalayıcı organlarımızğa bu aqqında haber beriñiz", — dep qoştı o.
Aynı zamanda Qırımtatar Maaliy Merkeziniñ idaresiniñ başı Eskender Bariiev de işğalcilerniñ demokratiya qaidelerine riayet etmegenleri ve memuriy resursnı qullanğanlarını isbatladı. 10 senelik işğal devrinde tecavuzcılarnıñ saylavlar iştirakçileri cedveli bar, bunıñ içün yañı işğal etilgen topraqlardakilerden farqına olar "saylavlar" ceryanını dos-doğru kontrol eteler.
Bundan ğayrı, bu sene "belediye" ve "devlet müessiseleri"nde, şu cümleden mekteplerde, çalışqan isanlarğa qarşı qullanılğan memuriy resurs çoqlaştı.
"Olar, nasıldır devlet müessisesiniñ nasıldır bölüginiñ reberine vazife bereler. Bundan soñ, bu reber, işçileriniñ rey berip-bermegenlerinen bağlı malümat toplamalı ya da olarnı kontrol etmeli. Ya da işçileriniñ bilgilerini alıp, olarnıñ yerine rey bere. Olar rey bermeseler, olarğa "Büyük meselelerim olacaq. Men de sizge bu meselelerni yaratacağım, çünki yapmalı olacağım bir plan bar", dep aytmağa başlar", — dep Bariiev añlattı.
Onıñ bilgilerine köre işğalciler, Qırımnıñ sakinlerine aytalar ki, olar rey bermeseler, kelecekte olarnıñ meseleleri olur, işten çıqara bilirler. Bundan ğayrı, aqrabalarınıñ bilgilerini bermege rica eteler: aqayı, apayı, rey bere bilgen 18 yaşına yetken balalar.
"Saylavlardan soñ daa çoq aytar edim, misal içün, o zaman cebege mobilizatsiya ete bileceklerini yaşını eksiltmege qararını muzakere eterler. Ya da umumiy mobilizatsiya ceryanını faalca keçirmege başlarlar. Men buña daa çoq diqqat celp eter edim, çünki bizim vatandaşlarımız bunı bizge aytalar. Bu saylavlarda iştirak etmemek içün bazıları Qırımdan ketmege tırışalar, çünki anda bu saylavlardan qaçmaq imkânı yoq. Er şey qayd etile. Başqa taraftan, saylavlardan soñ beklenilir umumiy mobilizatsiyadan qaçmaq içün de", — dep QMMNiñ idaresiniñ başı qayd etti.
Bariievniñ haber bergenine köre, işğalcilerden siyasiy imtiyazlarnı almaq içün çoqusı allarda Qırımğa qanunsız olaraq köçip keten ruslar, duşmannen işdeşlik yapqan insanlar böyle degen saylavlarğa keteler.
"Bu ceryanda qanunsız olaraq iştirak etken insanlar da bar, olar daima çoq. Olarnıñ arasında çoqusı, Qırımğa qanunsız olaraq köçip kelgen ruslar ve duşmannen işdeşlik yapqanlardır. Olar bu ceryanda faalca iştirak eteler, çünki böylece olar öz meselelerini al etmek içün nasıldır siyasiy imtiyazlarnı almağa tırışalar. Anda Ukraina ya da Rusiyeniñ episi bir olğanı insanlar da bar. Amma olarnı tiymemeleri içün rey bere bileler. Ukrain taraflı insanlar da bar, olar daa tez darılğandır ve reberleri, makemeciler, ocalar, mekteplerniñ müdürleri vastasınen olarnı kontrol etmege tırışalar", — dep añlattı o.
"Sarı şerit" içtimaiy qarşılıq areketiniñ nutuqçısı Yaroslav Bojko bildirdi ki, Rusiye Ukrainanıñ VİETnı "ucuz rey bericiler resursı" olaraq tanıy: insanlarnı rey bermege mecbur etmek mümkün ve nedir söz bermek ya da bir şey ediye etmek mümkün. Aynı zamanda RF topraqlarında böyle tedbir daima az.
"Anda RF akimiyetiniñ saylavlarda faal iştirakini gizlemeye tırışalar. Lâkin VİETda bu resmiy olmağan qaidelerniñ aqqı yoq ve rus işğal memuriyetleri insanlarnı mümkün olğan er vastanen saylavlarda iştirak etmege mecbur eteler. İşğal memuriyetinin temsilcisi içün böyle tedbirini keçirmek ve insanlarnı rey bermege mecbur etmek ya da saylavlarnı reklama etken teşviqat kampaniyasını teşkil etmek — reberleri ögünde esabat berecegi nasıldır bir testtir. Onıñ neticelerine köre o, iş merdiveniniñ üstüne keter ve öz işğal memeuriyetinde daa çoq para alır", — dep Bojko añlattı.
Onıñ sözlerine köre, sahte saylavlarda "rey bermege" mecbur etüvni, rus siyasiy sistemasınıñ umumiy kergin qısmı olaraq baqmaq kerek, çünkia Kreml işğal memuriyetlerinden nasıldır neticelerini köstermege talap ete. Bu sebebinden insanlarnı halq ögünde tevqif eteler.
"Keçenlerde uquq qorçalayıcılarnıñ bilgilerine köre yarımadanıñ işğali devrinde bu, üçünci eñ büyük tevqif dağlası keçe. Buña köre, işğalcilerniñ emri bar edi — FSB organları ve başqalarınıñ yarımadadaki vaziyetni kontrol etkenini köstermek, Putinniñ temsilcilerine esabat bermek ve repressiya sistemasınıñ içinde nasıldır semereligini köstermek", — dep Bojko qayd etti.
Aynı zamanda "Sarı şerit" areketi, malumat toplamağa ve qanunsız saylavlarnı teşkil etüvinen bağlı vaziyetni nezaret etmege yönelgen bir qaç teşebbüsni başlattı. Şu cümleden, VİETnıñ sakinlerine vaqtınca işğal etilgen topraqlarda qanunsız saylavlar ceryanını teşkil etkenlerden bağlı malümatnı areketniñ idarecilerine yollamağa imkân bergen "Baçımo AI" botu. Bu bot, bu insanlarnıñ yüzlerini tapıp tanıycaq, maqbul bazanı yaratacaq ve Ukrainanıñ areket etmesi içün şu bilgilerni ukrain devlet organlarına yollaycaq.
"Ekinciden, "Sarı şerit" ve başqa qarşılıq areketleriniñ faalcileri, çeşit-türlü rus timsallerini yoq etici ve saylavlarda iştirak etmege çağırğan teşviqat malümatını yoq etici tedbirlerini keçireler, işğal etilgen topraqlarda vatandaşlarğa memuriy basım tedbirleri, ekimler, ocalar ve başqalarnı rey bermege mecbur etüv aqqında çeşit malümat toplaylar", — dep Bojko añlattı.
İşğal etilgen Qırımnıñ saylav eyyetiniñ "başı" Mıhaylo Malışev, Qırımnıñ sakinleriniñ reylerini sayacaq. O, işğalcilerge keçken sahte saylavlarnı keçirmege yardım etti. Ukraina Malışevni devlet hainliginde qabaatlay. Bundan ğayrı, "nezaret etmek" içün Paragvay, İran, Lübnan ve Maldivler'in∫ temsilcileri Qırımğa keldiler. OPORAnıñ analitigi qayd etti ki, Rusiye ruslarnıñ ihtiyac duyanları şeylerni qayd eteceklerni davet etti.
"Ortaqları ya da Rusiyeniñ Ukrainağa tecavuzına bağlı ya da bitaraf olğan ülkelerni celp etmege tırışalar, dep aytayım. Böyle nezaretçilerni, bu absurd teatrına daa qolay celp etmek mümkün. Ne içün? Halqara seviyede bu ceryannı qanunlaştırmaq içün... Bunıñ içün olar, nezaretçilerniñ saylavlarnıñ qdemokratik olğanını qayd etmeleri ve kelecekte saylavlardan soñ bu bilgilerni yayınlamaq içün tırışalar. Nezaretçiler aytarlar ki, er şey qanunlarğa ve standartlarğa köre keçirildi. Olarnıñ fikrince bu, olarnıñ demokratik saylavlarnı keçirgenlerini isbatlamağa yardım etecek. Bu ülkelerni daa qolay celp etmek mümkün", — dep Baştovıy añlattı.
Aynı zamanda Ukraina Milliy Havfsızlıq ve mudafaa şurasınıñ kâtibi Oleksiy Danilov, Ukrainanıñ işğal etilgen topraqlarındaki saylavlarnı sahte tanıdı. Ukraina olarnı tanımaycaq.
"Çoqtan berli Rusiyede nasıldır saylavlar yoq. Ve bu bizim meselemiz degil, kerçekten de, elbette, biz onı tanımaycaqmız, çünki bu terrorcı bir devlettir. Medeniy dünyanın başqa ülkeleri de bunı yapmalılar", — dep bildirdi o.
Ukraina TİN de işğal etilgen topraqlardaki Kreml reberiniñ sahte saylavlarını sahte tanıdı. Ecnebiy ülkelerni saylavlarnıñ neticelerini tanımamağa çağırdı. Ukraina Yuqarı Şurası ise dünyanı "saylavlar"ğa ait olğanşarğa qarşı sanktsiyalarnı kirsetmege çağıra.
Telegram ve Facebookta Suspilne Qırım haberlerine abune oluñız
