"Rusiye halqara mesuliyetke çekmek". AİAM, Ukrainanıñ Qırımnıñ işğaline dair davasını baqmağa başladı

"Rusiye halqara mesuliyetke çekmek". AİAM, Ukrainanıñ Qırımnıñ işğaline dair davasını baqmağa başladı

"Rusiye halqara mesuliyetke çekmek". AİAM, Ukrainanıñ Qırımnıñ işğaline dair davasını baqmağa başladı
Qırım yarımadası. Фото: wikipedia.org

İlk qış ayınıñ 13-ünde Avropa insan aqları makemesinde Qırımnıñ işğaline dair "Ukrainanıñ Rusiyege qarşı" davasını baqmağa başlaycaqlar. Bu, ilk makeme oturası olacaq. Ukraina, Rusiye yarımadanı işğal etilgen soñ anda yapılğan insan aqlarınıñ çoq bozmasınıñ delillerini kösterecek.

Suspilne Qırım, Avropa insan aqları makemesi meseleleri vekili Marğarıta Sokorenkonen bu makeme ceryanı, Avropa Şurasından çıqarılğan soñ Rusiyeniñ anda iştirak etip-etmegeni, AİAMniñ 2014 senesinden insan aqları bozmalarınıñ tanınmasınıñ bir şey deñiştirip-deñiştirmeycegi aqqında laf etti.

İlk qış ayınıñ 13-ünde Avropa insan aqları makemesi, İlk qış ayınıñ 13-ünde Avropa insan aqları makemesinde Qırımnıñ işğaline dair "Ukrainanıñ Rusiyege qarşı" davasını baqmağa başlaycaq. Bu oturşta neni baqacaqlar?

Bu, davanıñ basılması basamağı olacaq. 2019 senesi davanıñ maqbülligine dair ilk oturışlar keçirildi. Bizim tarafımız tasdıqladı ki, bu dava maqbül ve Ukrainannıñ Avropa makemesinde bildirgeni şikâyetlerge köre Rusiye Federatsiyası mesüliyet çekmeli. İlk qış ayınıñ 13-ünde Rusiye Federatsiyasınıñ işğal etilgen topraqlarda qaysı insan aqları bozmalarını yapqanını Avropa makemesine delil etecekmiz. Yani tek bazı insan aqları bozma vaqiaları aqqında degil, Rusiye Federatsiyasınıñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeriniñ işğalden berli muntazam bir memuriy insan aqları bozması ameliyatınıñ mevcudiyeti aqqında da laf etecekmiz. Evelki oturışlarda Rusiye Federatsiyasınıñ Qırım yarımadasında kontrolini qurğanı tarihınıñ 2014 senesi kiçik aynıñ 27-si olğanını ve o tarihtan berli anda olğan bozmalar içün Rusiye Federatsiyasınıñ mesüliyet çekecegini tasdıqladıq ve Avropa makemesi qayd etti.

Rus işğaliniñ başlanğıcınıñ bu tarihını tanımaq ne berir?

Rusiyeniñ nazar noqtası qaysı edi? Anda imzalağanları iddia etilgen añlaşmağa esaslanaraq Qırımnıñ Rusiye Federatsıyasına bağlanmasından itibaren Qırım yarımadasınıñ kontrolini alğanına inana edi. Saban ayınıñ 21-inde edi. Qırımnıñ qanuniy olaraq Rusiyeniñ bir parçası olğanını ayttılar. Biz de "Yoq" ayttıq. Kiçik aydan evel bile Rusiye Federatsiyası, Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ ve Aqyar şeeriniñ zornen zatp etilmesini temin etmek maqsadınen gizli tedbirler keçirdi. Meydanda vaqialar yaşanğanında kiçik aynıñ ekinci yarısında ruslar zaten Qırımda faalca areket etmege başlağan edi. Ve aslında yarımadanıñ işğali kiçik aynıñ 27-sinde başladı. Hatırlasañız, kiçik aynıñ 26-27 arasındaki gecesi Qırım parlamenti zapt etildi. Kütleviy haber vastalarında bile video nezaret kameralarından alınğan kadrlar, kimlik işraterleri olmağan askerlerniñ bu binağa ve soñ Qırımdaki başqa memuriy binalarğa nasıl kirip zapt etkenlerini kösterdi. Ukraina quvetleriniñ tecze içeri kirip qarşılıq köstermemeleri içün kökten, deñizden, qaradan irişim qapattılar. Arbiy obyektler, arbiy qısımlar zapt etildi. Bizim Arbiy-deñiz flotumıznıñ gemilerini nasıl bloklanğanını ve zapt etilgenini hatırlaymız. Televizor ve radio stantsiyalarını zapt ettiler, çünki birinciden olar, malümatqa irişimni kestiler. Ve kiçik aynıñ 27-sinde bütün vaqialarnıñ zorla kerçekleşkenini delil ettik. Rusiyeniñ, bizim anda yaramay bir şey yapmağanını, tek Qaradeñiz flotundan kelgen ordusınıñ Ukrainanıñ tınç yaşağan halqına qarşı küç qullanmaması içün kenarda turıp nezaret etkenini iddia etkenini pek yahşı hatırlayım. Amma olarnıñ nezaretçi olmağanlarını delil ettik. O devirde aqqına saip olğan añlaşmalarğa köre Qaradeñiz flotu bizim qayd etkenimiz yerlerde bulunmamalı edi, bunı Avropa makemesine kösterdik. Rusiyeniñ bizim halqara ortaqlarımız arasında ögge çıqarğanı laflarnı tamamınen yoq ettik.

Bu "Ukrainanıñ Rusiyege qarşı" devletlerarası davası tamam insan aqları bozmalarınamı aktsent yapa? AİAMde ne tür vaqialarnı kösteresiñiz?

Avropa İnsan aqları makemesi em şahsiy, em de devletlerarası iddialarnı baqmaqtadır. Baqılacaq "Ukriananıñ Rusiyege qarşı" davası, tam olaraq, Rusiye Federatsiyasınıñ işğal astındaki Qırım topraqlarında memuriy bozmalar ameliyatını bildirgenimiz devletlerarası bir davadır. İnsan aqları bozmalarına qarşı tam bir tolerant sisteması mevcuttır. Ve biz de canlı parlaq misallerni kösterecekmiz. Amma bu, bu ceryanıñ şahsiy davalarnıñ basılmasınıñ yerini alğanı manasına kelmez. Olar da Avropa makemesinde mevcbuttır. Qırım işğal etilgen soñ saban ayınıñ 14-ünden berli bizim vatandaşlarımız Avropa insan aqları makemesine hitap ettiler. Bu şahsiy davalarda biz, üçüncü taraf olaraq iştirak etemiz. Yani eki muvaziy ceryanımız bar: devletlerarası dava, Ukrainanıñ Avropa makemesinde iştirak etkeni büyük dava ve şahsiy davalar. Halqara davada, bir bozma türüniñ degil, uzun işğal devrinde bütün bozma sistemasınıñ bar olğanını bildiremiz. Davamıznen işğalniñ nasıl kerçekleşkenini, buna Rusiye Federatsiyasınıñ insan aqlarını nasıl bozğanını qayd etip vesiqalaştırmağa yardım ettik. Vatandaşlarımız, olarnıñ davaları ise ne tür insan aqları bozmalarınıñ misallerini köstere.

Ukrainanıñ Rusiyege qarşı devletlerarası davadaki bozmalar neler?

İnsanlarnıñ qanunsız tutulmasınıñ kerçeklerini bildiremiz, anda uzun zamandır bu ameliyatnıñ qorunğanını ve bugüngece bar olğanını kösteremiz, ve misallerni ketiremiz. Yani bütün bu bozmalarğa, bütün tutuv vaqialarına, ya qanunsız tintüvler ya da numayışlarnı dağıtuv vaqialarına diqqat celp etmeymiz. Bir insan aqları bozma sisteması aqqında laf etemiz ve parlaq misallerni kösteremiz. Vatandaşlarımıznıñ hitapları üzerinde Avropa insan aqları makemesinde baqılğan dava sayısı aqqında laf etsek, şu anda işğal devrindeki bozmalarnen bağlı biñden çoq şahsiy dava bar. Amma samimiy olayıq, bozmaların sayısı açıqça daa çoq, çünki bütün kerçeklerge irişimiz yoq. İşğal sebebinden areketlerimiz sıñırlı, cinayeniñ yapılğanı yerde aman bulunamamız, qayd etememiz ve vesiqalaştıramamız. Amma böyle çağıruvğa baqmadan bizim uquq qorçalayıcı organlarımız cinayetlerni qayd etmek usullarını tapalar ve taqiqat eteler.

AİAMniñ Rusiyeniñ muntazam olaraq insan aqlarını bozğanını tanıması nege tesir etecek?

Bu, Rusiyeniñ işğal astında topraqlarda insan aqlarını bozğanınıñ ve tolerant etkeniniñ daa bir uquqiy delili olacaktır. Bu da Rusiyeniñ er vaqıt ögge çıqarğanı laflarnıñ yañlış olğanını isbatlaycaq. Çünki oña köre, 2014 senesi Qırım MC ve Aqyar şeeri göñülli olaraq Rusiye Federatsiyasına qatıldı. Olar şunı ayttılar: "Çünki Ukraina, "kıyiv rejimi" bu topraqlarda yaşağan insanlarnı taqip ete ve insanlarını boza edi". Bunıñ içün Rusiyeniñ insan aqları bozmalarını añlatamız ve onıñ propaganda etkeni laflarnı yoq etemiz.

Rusiye, Avropa Şurasından çıqarılıp, AİAMdeki makeme ceryanına qatılamı?

Ebet, 2022 senesi saban ayında o, Avropa Şurasından çıqarıldı. Rusiyeniñ özü göñülli olaraq çıqqanını delil etmege tırıştı. Kerçekten de Ukrainağa tolu miqyaslı tecavuzı sebebinden çıqarıldı. O zamandan berli Rusiye Federatsiyası, Avropa Şurasınıñ bütün organlarınen tüm kontaktlarını kesti. Buna baqmadan Avropa makemesi, dava baqmağa devam etmeğe qarar berdi. Eger bir ülke Avropa Şurasından çıqarıldı ya da göñülli olaraq çıqsa, İnsan aqlarını ve temel qoyucı azatlıqlarını qorçalav şartnamesiniñ bozulmasınen bağlı bir protsedura bar. Yani daa altı ay devamında bu ülkede mezkür şartnameniñ aqqı bar. Ve Avropa Şurası Rusiyeni çıqarğan soñ Avropa makemesi qarar berdi ki, bu protsedurağa köre daa altı ay devamında mezkür şartnamenin aqqı bar. Böylece, AİAM 2022 senesi saban ayında baqılğan ve daa altı ay içinde kelecek bütün davalarnı baqacaq. Soñ tarih 2022 senesi berim ayınıñ 16-sı edi. Bunıñ içün Avropa makemesi, Rusiye Federatsiyasınıñ davalarda iştirak etmese kerekligini añlayaraq, davalarnı baqmaq içün mahsus bir protsedura azırladı. Şimdi o, davalarda iştirak etmek ve tefsir etmey. Amma 2022 senesi kiçik aynıñ 28-inde bozmalar sebebinden teklifimizni berdik ve pek şaşırıp qaldıq, çünki tolu miqyaslı tecavuznıñ faal basamağında olğan Rusiye Federatsiyası da kiçik aynıñ 28-inde Qırımnıñ işğalinen bağlı "Ukrainanıñ Rusiyege qarşı" davasına dair öz teklifini berdi ve iç bir şey bozmağanını bildirdi. Bundan ğayrı, Rusiye Federatsiyasınıñ tefsirlerimiz bar, olarnı yazılı olaraq tefsir ettik ve şimdi ilk qış ayınıñ 13-ünde sözlü oturışlarda olarnıñ yañlış olğanını aynı şekilde isbatlaycaqmız. Fakat Rusiy bu oturışlarda iştirak etmese kerek. Amma kimse olarğa iştirak etmege yasaqlamadı. BU dava çerçivesinde Ukrainanıñ Avropa makemesine yollağanı bütün vesiqalarnı bileler, olar yarış ceryanında çıqarılmadılar. İştirak etmegenleri sebebinden 2022 senesi saban ayından soñ makemede ne olğanını bilmegenlerini aytsalar, bu da bir sahtekârlıq olur.

AİAMniñ qaysı qararını bekleysiñiz ve ne zaman onı bildire bilir?

Bildirici taraf olaraq biz tek pozitiv qararlarnı bekleymiz. Esas maksadımız, Rusiyeni halqara mesuliyetle çekmetir. Halqara makeme organınıñ bu bozmalarnıñ kerçekten yapılğanını tesbit etmesini işteymiz. Bunıñ delil etilgen bir kerçek olasını işteymiz. Umumen tek Avropa makemesi içün degil, şu anda Rusiye Federatsiyasına qarşı halqara uquq çatışma cebesinde ve mucadele olğan bütün ceryanlar içün de soñ derecede zor bir vaqiadır. Çünki AİAMniñ qararı, Ukrainanıñ çeşitli halaara müessiselerge yollaycağı başqa davalar içün de neticeler doğuracaq.

AİAMniñ bu qararı, Rusiyeniñ Qırımnı işğal etmesinden zarar körgen insanlar içün nasıldır bir tazminat usulını esapqa alamı?

Kerçekten de devletlerarası davalar, tazminat mehanizmlerini esapqa alır. Bizim davamız, memuriy bozmalar aqqındadır. Ve bu oturışlardan soñ Avropa makemesi qarar bermeli, amma bu soñ degil. Soñki adım, adaletli temin içün şikâyet bermek olacaqtır. Ve qararnıñ ne olacağına köre adaletli temin ve tazminat talaplarını bildirecekmiz. Başqa ülkelerniñ, devletlerarası davalar mehanizmi vastasınen Rusiye Federatsiyasına da şikâyet tecribesini diqqatqa alınaraq, meraqlı bir ceryan olacaq. Memuriy bozmalar aqqında dava olsa da, ülke Avropa makemesine fedalar cedvelini bermege ıntıla edi. Olar tazminat bermesi içün. Avropa makemesi, böyle talaplarnı qanaatlendirdi. Gürcistannıñ Rusiyege qarşı davaları bar. Faqat eñ büyük mesele ödeme basamağında peyda oldı, çünki bu qarar, İnsan aqları ve temel qoyucı azatlıqlarını qorçalav şartnamesiniñ 46. maddesine mücibi mecburiy olsa da, devletniñ göñüllilikgi meselesidir. Avropa makemesi Rusiyege bu tazminat ödemek kereliğine üküm berdi, amma alâ daa Avropa Şurasınıñ azası olğanda bile ödeme basamağında Rusiye bu makeme qararlarını yapmadı. Bunıñ içün şu anda Gürcistannıñ AİAMnıñ pozitiv qararı bar, amma Rusiye tarafından tazminat mevzusında yapılmadı. Bu sebebinden soñki iş adımı olacaq. Yani Ukraina içün Rusiyege qarşı dava, makeme qararınen bitmeycek. Yapuv üzerinde çalışmağa devam etecekmiz, usullarnı qıdıracaqmız. Çünki bir üküm olsa, bir insannıñ onı yapmağa mecbur ete bilecegi manasına kelmez. İç devlet sistemaları bu şekilde çalışa, amma halqara seviyede kelip bir devlerni bu qarar yapmağa mecbur etecek bit nezaretçi yoq. Bunıñ içün bu, bizim bir soñki çağıruvımız olacaq, amma eminim ki, bunı aşacaqmız.

AİHM, Ukrainanıñ Rusiyege qarşı başqa qaysı davalarnı baqa?

Avropa makemesinde 2014 senesinden devam etken dört devletlerarası davamız bar. Qırımğa dair "Ukrainanıñ Rusiyege qarşı" davasından ğayrı, Rusiyeniñ tecavuzınıñ soñki bir adımına dair bizim "Ukraina ve Felemenkniñ Rusiyege qarşı" davası bar. O zaman Qırım işğal etilgen soñ onıñ tecavuzı Ukrainanın şarqiy vilâyetlerinde de devam etti. Qabul etile bilirlik mevzusında da bir qarar bar: Avropa makemesi, Rusiyeniñ 2014 senesi baar mevsiminden berli Qırımdaki areketleriniñ devamı olaraq Ukrainanıñ şarqiy bölgelerini de zapt etkenini qabul etti. Anda insan aqları bozmaları, Rusiye Federatsiyasınıñ cevapkârlığı olaraq baqılır. Bu davağa keçken sene bergenimiz tolu miqyaslı tecavuzğa dair dava qatıldı. Bu pozitiv bir an, çünki Avropa makemesi devletlerarası davalarnı bir qaç basamaqta baqa: qabul etile bilirlik basamağı, baquv basamağı ve qanaatlendirüv basamağı. Tamam halqara davalar ceetinde bu, davanıñ pek tez baqılması olacaq. Üçüncü dava, 2018 senesi boş ayda Keriç boğazındaki vaqiağa bağlıdır. O zaman Rusiye, bizim üç gemimiz ve taqımıznı ücüm etip zapt etti. Mında da bir areket başlandı, yani Avropa makemesi bu davanı baqmağa başladı. Ve soñ dava, Avropa makemesi içün de pek unikaldır. 2019 senesi onı berdik. O, em Rusiye topraqlarında em de Avropa Şurasınıñ azası olğan ülkelerde, Ukrainada rus rejimi tarafından yoq etici siyaset ve duşmanlarnıñ öldürilüvinen bağlıdır. Bu davanıñ baqılmasını da bekleymiz.

Telegram, Viber ve Facebookta Suspilne Qırım haberlerine abune oluñız

На початок