25 yaşındaki qırımtatar Leniye Umerova onkologiya hastalığını çekken babasını ziyaret etmek içün işğal etilgen Qırımğa ketkende rus quvetçileri tarafından cürci-rus sıñırında tutulğan soñ bir sene keçti. Moskvadaki Lefortovskıy makemesi, onıñ tevqif müddetini 2024 senesi qara qış ayınıñ 4-üne qadar uzattı.
Suspilne Qırım qardaşı Aziz Umerovnen laf etti. O, qardaşınıñ tutulması, SİZOda bulunması, ailesinen laf etmesi ve tutulğan soñ ayatını añlattı.
Tutulmadan evelki ayatı
— Leniye, öz sevgisi ve baqımı, ketirgeni pozitiv duyğularınen bizni quvandırğan küçük nezaketli qız qardaşı er vaqıt edi. İnsan olaraq pek icadiy, optimistik ve maqsadına irişken, yañı bilgiler, alışqanlıqlarğa öge ketken ve öz qabiliyetlerini ömürge keçirmege tırışqandır.
2005 senesine qadar biz Canköyde yaşağan edik, bundan soñ Kezlevge köçtik. Bu ayat devrinen pek hoş ve issi hatıra qaldı: beraber deñizge ketüv, balalıqta birlikte yaz "cıyınları". Birinciden tamam böyle yaz qırım müsbetini hatırlayım.
Ailede o, ana-babasınıñ pek qayğırılı, mismil, itaalı qızı edi. O, ana-babasınıñ baqımı ve sevgisinen öse edi.
O, er vaqıt medeniy ve sanat alışqanlıqları, bilgilerine mail edi. Onıñ muntazam hobbisi, muzıka, oyunlat, beauty-saanen bağlı bir şey edi. O, er vaqıt icadiy bir insan edi. Bunen de öz ayatını ve işini bağladı.
Tutulmadan evel o yoganen oğraşa, meditatsiya yapa edi. Men tüşünem ki, bu, ruhiy sağlığını yahşı alda tutmağa yardım etken alışqanlıqlarıdır.
Qırım işğal etilgen vaqıt o mektepte oquy edi ve mektepniñ soñ eki sınıfını bitirmek üzere edi. Kerçekten de Qırım işğal etilgen soñ mektepni bitirgen ve yüksek oquv yurtlarına kirmege istegen insanlar içün pek şiddetli şarait oldı. Rusiye vatandaşlığını almadan olarğa orta tasil attestatını bermey ediler. Birinciden olar, vatandaşlıqqa kirecek ediler. Leniye bunı begenmedi ve mında Kıyiv vilâyetinde mektepniñ soñ eki sınıfını bitirdi. Bundan soñ RF vatandaşlığını almayıp, yüksek oquv yurtına kirdi. O, himiyacı tehnolog olıp, universitet bitirdi. O tehnikiy ilimlerin pek yahşı añlay, amma olarğa avesligi alsa yoq edi ve olarnen ayatını bağlamağa istemedi.
Çoq vaqıt iş qıdıra edi. Farqlı yerlerde em garson olıp çalıştı, em öz işini başlatmağa tırıştı, marketing kurslarını bitirgen soñ marketing ve SMMnen ayatını bağladı. O tüşüne edi ki, bu saada yaratıcılıqqa avesligini qullana bilir edi.
O, belli ukrain brendiniñ SMM-meneceri olıp çalıştı. Acele vazife olğanda mında ve şu anda bir şey yapqan kerek olğanda işini, icadiy koletivini pek begene edi. O, zor ve tipik olmağan vazifelerni pek begene edi.
Bir ikâye añlatmağa isteyim. Yaz kollektsiyasınıñ taqdini edi ve gece Leniye telefon ete. Saat tahminen 23:30 edi. Men endi yuqlay edim, o maña telefon ete ve şunı ayta: "Ağam, yarınğace pek çoq künaylan kerek". Men onıñ yanına kelip, beraber Kıyiv vilâyetine ketemiz ve gece ortasında şo künaylanlarnı kestirmege başlaymız. Olarnı maşnağa qoyamız, dairege alıp kettik, bütün balkon şu künaylanlarnen tolu edi. Amma ertesi kün çıqaruv becereli şekilde keçti ve er şey yahşı edi.
2022 senesi ilk qış ayınıñ 4-ündeki onıñ tutulması
— Biz böylece teviqif olunğanını ögrendik. O, saat 10da kelecek edi. Halqara ketirici haber berdi ki, saat 10da Aqmescitke ketecek edi. Amma böyle olmadı ve ana-babasına telefon etmedi. üyelik vaqtında pek eyecanlanmağa başladıq ve o zaman Leniye anasına telefon ete bildi ve haber berdi ki, onı tuttılar. Oña yardım etmege ve advokat çağırmağa rica etti, çünki makeme oturışı advokatsız keçirildi ve bizim tarafımızdan meraqlanğan insanlar anda iştirak etemedi.
Bu, 2022 senesi ilk qış ayınıñ 3-ü ve 4-ü arasındaki gece oldı. Babamnıñ hastalığı müşkülleşkeninden sebep o Qırımğa ketmege ve ameliyattan soñ onı baqmağa qarar berdi. Böyle oldı ki, sıñır keçkende avtobusta oturan insanlardan rus pasportına saip olmağan tek biri edi. 2014 senesinden onı almadı. Bu, onıñ ümde nazar noqtası edi. Pasportında qayd etildi ki, o Qırımda doğdı, 2014 senesi ise aneksiya vaqtında pasport almadı. Uquq qorçalayıcı organlar ve mahsus hızmetlerniñ işçileri oña ilişmege ve teşkermege başladılar.
Uzun soratuvlardan soñ gece ortasında olar, onı tutacaqlarını añlay ediler, amma uquqiy sebep tapmaq kerek edi. O zaman bu shema tüşünip çıqardılar, onı taksige mindirdiler ve musafirhanege yolladılar. Anda geceleycek ve ertesi saba subet etmege devam etecek edi.
Yolunda politsiya işçileri taksini toqtattılar ve bildirdiler ki, mahsus izin almadan ecnebiyler içün bu zonada bulunmaq yasaqtır. Ve gece saat 4te makeme oturası keçirildi. Bizim ülkemiz ve Rusiye arasında diplomatik munasebetler olmağanı ve onı quvıp çıqaramağanları sebebinden RF topraqlarından onı quvıp çıqaramadılar. Ecnebiyler ve vatandaşlıqqa saip olmağan insanlarnı tutuv izolâtorına müddetsiz oturrılar.
Tevqif olunğan 3 ay soñ biz, advokatlar Yuqarı makemeniñ qararını almağa becerdik. Birinci müessiseniñ evelki qararı lâğu etildi ve tamam gece ortasında ne advokatlarğa, ne aqrabalarına telefon etip haber bermege imkân berip, onı quvıp çıqardılar.
Ve onıñ aqrasında qapı qapatılğan soñ yerine adiy urba kiygen dört adamken maşna keldi. Onıñ başına çuval taqtılar ve şeerniñ başqa yerine alıp kettiler. Gece ortasında onı quvıp çıqardılar ve o, iç bir şey bilmeyip, nasıldır yardım qıdıra edi. Amma sanki riayet etmegeni, kişilik vesiqalarını köstermege red etekeni sebebinden politsiya işçileri oña qarşı bir protokol tizdi.
O zamandan berli böyle degen memuriy altı qarınca başlandı. Onı er vaqıt memuriy tevqif astında tuta ediler. Yani er 15 kün tevqif müddetini uzata ediler. Ana-babasınen laf etip, vaqtında telefon qaytarmağanı sebebinden oña daa 15 kün berdiler. Bunıñ sebebinden daa bir kere 15 kün berdiler. Beslan ve Vladikavkaz arasında etap vaqtında konvoy maşnasından enmege red etkeni sebebinden daa eki kere 15 kün berdiler. Bütün bu vaqıt devamında Kavkaz cumhuriyetlerinde buluna edi. Anda onı bir izolâtordan başqasına ketire ediler.
Söz kelimi, onıñ Beslâm izolâtorında tek tutulğan insan olğanına dair malümat bar. Kamerada degil, izolâtorda tek insan.
SİZO ve sağlıq alı
— Kelecekte, eki aydır Vladikavkazda yaşağan ana-babam, qızı yanında bulunmaq içün ev kiraladılar, oña eşyaları berdiler ve bu 15 kün bitkende er vaqıt onen körüşmege tırıştılar.
İzolâtor yanına keldiler, olarğa ise bildirdiler ki, izolâtorda o bulunmay. Bundan soñ qorçalayıcılarnen uzun laflar başladılar, yerine advokat kelgen soñ bildirdiler ki, Federal telükesizlik hızmetiniñ işçileri onı alıp kettiler. Ne yerge ketkenlerini bildirmediler. Ayttılar ki, bu "yuqarı" organ edi ve olarğa esabat bermey.
O zaman ertesi kün KHVda malümat tarqattı ki, Leniye Moskvada buluna. Onıñ içün onı etap etken mahsus bort ayırıldı. O zaman FSB işçileri oña şübe bildirdiler. Casuslıq sebebinden qabaatladılar ve makeme oña qorçalayıcı tedir berdi, bugünge qadar uzatılğan tevqif müddetine maküm etti.
Bütün bu vaqıt devamında o tek başında edi. Yani kamera bir qaç kişilik edi, amma Leniye anda tek edi. Boş aynıñ ortasında yollağanı soñ mektübinde bildirdi ki, onıñ kamerasına qomşu oturttılar, tafsilâtlarnı bermedi. Bildirdi ki, insan mismildir, olarnı beraber yañı kamerada oturttılar. Orası ava pek quru, o da batareya yanında yata.
Sağlıq alı normal. O pek yalñız ve anda ögrene bilecegi malümat miqdarı pek sıñırlıdır. Televizyondan bütün malmat, sahte rus propagandasıdır.
Boş vaqıt ve turmuş aqqında laf etsek, oña nasıldır küçük eşyalarnı bermege izin bereler, çoq şey yasaqtır.
Ailesine mektüpleri
— Soñ mektübinde küldürici bir vaqia tasvirledi. Küldürici degil, amma bizge qol tutmağa tırışa ve qorqunç şeyler aqqında küldürici şekilde yaza. Kezinti vaqtında olarğa kezmege izin bereler, anda tahminen 10 metr asfalt yolu parmaqlıqnen örtülgen. O anda çapmağa tırışqan edi. Ayttı ki, uzunlıq normal bir şekilde çapmağa imkân bermey, amma qayıq şeklinde çapmaq imkânı bar. Böylece anda o, bir taraftan başqa tarafqa çapa ve Sport meşguliyetlerini yapa.
Soñ mektüpleri bir buçuq ay devamında tsenzura keçe ve olarnı çoq vaqıt devamında teşkereler. Mektüplerni ukrain tilinde yazmamağa aytıp tevsiye ettiler, amma ukrain tilinde yazıp tura. Böylece, apishanede bulunaraq nasıldır içeri narazılığını bildirmege tırışa.
Birinciden aqrabañnıñ apishanede bulunması, oña yardım etmek içün sen mında ve şu anda iç bir şey yapamamañ pek qorqunçtır.
Leniye Umerova aqqında ne bilemiz
- 2022 senesi ilk qış ayından berli Rf akimiyeti, 25 yaşındaki qırımtatar Leniye Umerovanı qanunsız olaraq tuta edi. Oña qarşı bir qaç memuriy protokol tizdi. Birinci kere sanki vesiqalarını bermegen, bundan soñ sanki telefonını bermegen, bundan soñ da sanki "masadan çıqmağan ve qarşılıq köstergen".
- Bozarğan aynıñ 30-ında Moskvadaki Lefortov makemesi, Ukraina vatandaşı Leniye Umerovanıñ tevkif müddetini 2023 senesi ekim ayınıñ 4-üne qadar uzattı.
- Suspilne Qırım, Leniyeniñ ağası – Aziz Umerovnen laf etti. O, RF tarafından tek ukrain pasportına saip olğanı ve rusiye pasportını almağa red etkeni içün maküm etilgen qız qardaşınıñ ikâyesini añlattı.
- Qırım uquq qorçalayıcı gruppasınıñ başı Olha Skrıpnık, qırımtatar Leniye Umerovanıñ RFdaki izolâtorda tevqif müddetleriniñ uzatılması içün sebeplerni añlattı. Bundan ğayrı, uquq qorçalayıcı qıznı işğalcilerni azat etmege ve evine qaytarmağa yardım etecek yollarnı añlattı.
- Quralaynıñ 5-inde Moskvadaki Lefortov rayon makemesi, ruslarnıñ Şimaliy Osetiyada 5 ayğa qanunsız olaraq tevqif etkeni qırımtatar Leniye Umerovanı epis etti. Leniye Umerovanıñ qorçalayıcıları, qorçalayıcı tedbirniñ miqdarını iddialaşmağa planlaştıralar.
Telegram, Viber ve Facebookta Suspilne Qırım haberlerine abune oluñız
