İlk qış ayında Çehiya Cumhuriyeti 1944 senesi qırımtatar halqınıñ sürgünligini genotsid olaraq tanığan devletlerge qoşuldı. Eñ azından eki devlet kelecek sene sürgünlikni tanıy bilir.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov netice matbuat konferentsiyası vaqtında Suspilne Qırım jurnalistiniñ suallerine cevap berip bildirdi.
"Diger devletlernen çalışamız ve 2025 senesi daa eki devletniñ böyle bir qarar almasını bekleymiz. Bu tarihiy adaletni añlamaq içün müim bir ceryandır", — dep bildirdi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi.
Onıñ aytqanına köre, Çehiya tarafından 1944 senesi qırımtatar halqınıñ sürgünliginiñ genotsid olaraq tanılmasına qadar bir qaç yıl devam etken ve siyasetçiler, cemaat ve halqara ortaqlarnen işbirlik etken bir ceryan oldı.
"Çehiya siyasetçilerinen 2021 senesinden berli çalışamız. Biz mektüplernen muracaat ettik, amma bu pek semereli olmadı. Daa soñra Qırım platformasında, em de Kıyivge kelgen yañı saylanğan Çehiya prezidenti Petr Pavelnen körüştik. Bu devamlı iş edi, bayağı ğayret talap ete edi", — dep qayd etti Çubarov.
Onıñ qayd etkenine köre, böyle qararlar qırımtatar halqına ve Ukrainağa halqara seviyede qol tutmağa yardım ete.
"Diger devletlerniñ parlamentleri böyle qararlarnı qabul etkende, olarnıñ cemiyetleri Qırımğa, qırımtatarlarğa ve umumen Ukrainağa daa açıq ola. Bu bizim içün pek müim", — dep qoştı Çubarov.
Qırımtatar halqınıñ sürgünligi aqqında ne bilemiz
1944 senesi mayıs ayınıñ 18-20 künleri qırımtatarlarnıñ sürgünligi, Ekinci cian cenki vaqtında sovet rejiminiñ cinayetleriniñ eñ parlaq misallerinden biri oldı, dep tarif etti Suspilne Qırımğa tarihçı ve Qırım ukrainleri bölge şurasınıñ azası Andriy İvanets.
Onıñ aytqanına köre, çarlıq rejimi vaqtında qırımtatarlarnıñ vatanından çıqışınıñ bir qaç büyük dalğası oldı. Hususan küçlü dalğa XVIII asırnıñ soñunda ve XIX asırnıñ ortasında Qırım hanlığınıñ ilhâqından soñ oldı. O vaqıt aman-aman 200 biñ qırımtatar ketti. Olar XIX asırnıñ soñunda milliy canlandıruvnı başlattılar.
Kommunist rejimi Qırımnı arbiy baza ve Türkiyenen cenkte cebe bölgesine çevirmege planlaştıra edi. Tarihçı qayd etti ki, Stalin reberligini İstabul ve Çanakkale boğazlarını zapt etüv imperiya arzusı raatsızlay edi, şunıñ içün olar bütün qırımtatar halqını yarımadadan zorbalıqnen sürgün etmege qarar aldılar.
Zorbalıqnen yapılğan köçüvniñ eñ yüksek seviyesi üç kün içinde oldı: 1944 senesi mayıs ayınıñ 18-nde gece başlap, mayıs ayınıñ 20-nde saat 16:00da bitti. O vaqıt Qırımdan aman-aman bütün qırımtatar ealisi, tahminen 180 biñ insan, sürgün etildi. Bunı yapmaq içün 32 biñden çoq quvetçi celp etildi.
Mayıs ayınıñ 18-i — Qırımtatar halqınıñ genotsid fedalarını añma künü. Ukraina, genotsid cinayetiniñ ögüni aluv ve cezasını berüv şartnamesine binaen, mecburiy sürgünlik cinayetini qırımtatar halqınıñ genotsidi olaraq tanıdı.
Ukraina akimiyeti totalitar rejimniñ Ukraina tamır halqınıñ basqısına qarşı siyasetini takbih etti: añlayışlı öldürüvler, ciddiy beden zararları, qırımtatarlar içün suniy yaratılğan yaşayış şaraiti.
Kanada, Latviya, Litvaniya sürgünlikni qırımtatar halqınıñ genotsidi olaraq tanıy. Ukraina, genotsidniñ başqa memleketler tarafından tanılması içün çalışa.
Telegram, WhatsApp ve Facebookta Suspilne Qırım haberlerine abune oluñız
