Sekiz sene evel 2016 senesi mayıs ayınıñ 24. künü işğal etilgen Qırımnıñ Bağçasaray şeerinde Cian qırımtatar kongressiniñ icra şurasınıñ azası, bölge Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Ervin İbrahimov ğayıp oldı. Onıñ bulunğan yeri alâ daa belli olmay. Uquq qorçalayıcılar bu zoraki ğayıpqa işğalcilerniñ cenk cinayeti deyler.
Suspilne Qırım jurnalistleri, İbrahimovnı nasıl hatırlağanları, onıñ ğayıp oluvına kim ait ola bilgeni, aqiqatını nasıl ögrenmek ve qabaatlılarnı mesüliyetke çekmek mümkün olğanı aqqında Meclisniñ başınıñ muavini İlmi Umerov ve "QırımSOS" CTnıñ uquq qorçalayıcısı yevheniy Yaroşenkonen laf ettiler.
"Onı faal ve istiqballi olaraq hatırlayım"
Ervin İbrahimov Qırımda doğdı. Eki kere Bağçasaray şeer şurasınıñ mebusı, bölge Meclisiniñ başınıñ muavini edi. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ başınıñ muavini, eski siyasiy mabüs, Qırım Nazirler Şurasınıñ başınıñ eaki muavini İlmi Umerov onı faal ve istiqballi olaraq hatırladı. Ğayıp olğan qırımtatar adamı, onıñ yardımcısı olıp çalışqan edi.
"Pek körünilgen, çoq sorağan edi. Rayın devlet memuriyetinde köy hocalığı idaresiniñ uquqçısı olıp çalışmağa keldi. Şeer şurasınıñ mebusı edi ve konkursqa köre saylandı, men ise memuriyetniñ başı edim. O zaman biz tanıştıq ve er kesnen til qolayca tapqan olağnından onı begendim", — Umerov hatırlay.
Onıñ sözlerine köre, farqlı nesillerine baqmadan, olar tek iş aqqında degil, qırımtatarlarnıñ milliy areketi, qırımtatar halqınıñ vaziyetinen bağlı meseleler aqqında da laf etmege başladılar, çünki Ervin bunı yahşı añlağan edi. Meclisniñ başınıñ muavini qoştı ki, İbrahimov er bir işke "fayda ketirgen" edi.
2014 senesi Qırım işğal etilgen sıñ Umerov, rayon devlet memuriyetiniñ başı vazifesinden çıqtı. Onıñ yardımcısı da işten çıqtı, devlet hızmetinde çalışmağa bitirdi.
"O, Qırımnıñ işğali ve Rusiyeniñ Qırımda qanunlığını tanımağan qırımtatarlar kini yaptı. O tüşünip turmayıp ketti ve milliy areketnen oğraşqan edi", - Qırım Nazirler Şurasınıñ başınıñ eski muavini qayd etti.
İbrahimovnıñ faal ukrain taraflı nazar noqtası bar edi. 2014 senesi kiçik aynıñ 26. künü Aqmescitteki Qırım MCniñ Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligini destek etken mitingde iştirak etti. Birazdan qırımtatarlar üzerinde qanunsız makeme oturışlarına ketmege başladı.
Ğayıp olmadan evel o, Cian qırımtatar kongressiniñ icra akimiyetiniñ azası saylandı. Umerov añlattı ki, çoq seyaat etecek ve ecnebiy ülkelerdeki diasporasınen bağ quracaq edi.
"Onı taqip etkenlerini kördi, amma vaziyetni soñunace qıymetlendirmedik"
Meclisniñ başınıñ muavini hatırladı ki, ğayıp olmadan evel İbrahimov onı taqip etkenlerini añlattı.
"Er kün onı "nezaret etken" nasıldır Skoda maşnasnıñ nomerasını bile ayttı. Şimdi men nomerasını hatırlayamam, amma o zaman o, nomerasını yazıp qoyğan. Amma biz vaziyetni soñunace qıymetlendirmedik", — Umerov qayd etti.
Onıñ sözlerine köre, 2016 senesi mayıs ayınıñ 24. kününden evel saba maalinde olar Sudaqqa "makeme oturışına" ketmege añlaştılar. İşğalciler, mayıs ayınıñ 18. künü qırımtatarlarnıñ sürgünliginiñ seneliginde milliy timsallerinen maşna numayışınen bağlı "dava"nı baqqan ediler. rus quvetçileri, bu tedbirge "qanunsız" dediler. Lâkin saba maalinde Umerov Ervinge telefon açqanda adam cevap bermedi.
"Telefon sesi çıqa. Yuqlamağa ketti ve cep telefonını qapattı, dep tüşündim. Öz başıma kettim. Bundan soñ saat 10da onıñ babası telefon aça ve: "Ervin siznenmi?", dep soray. Men ise "Yoq, saba maalinde o telefon açmadı, men öz başıma kettim", dep cevap berdim. O ise: "Gece saat 11de teelfon açtı, maşandaki vesiqalar qayda olğanını soradı", dep ayttı. Babası onı polis toqtatqanını añladı. Kerçekten olar, aydutlar ediler. Onen ne yapqanları alâ daa belli olmay”, — añlattı o.
Şu aqşam İbrahimov, başqa rayonda qız aqradaşını evge alıp ketirgen soñ evge qaytqan edi. Amma qaytmadı. Meclisniñ başınıñ muavini emindir ki, bu cinayetke ait olğanlar faalciniñ bütün marşrutlarını ögrengenler ve onı taqip etkenler.
Ğayıp olğan birinci künlerde dostları, tanışları ve qomşuları evniñ qapısı ögünde toplaşıp, onı qıdırğan ediler.
"Er kün Bağçasarayda ve etrafında insanlar onı qıdırğan ediler. Em bunı aylar devamında yapqan ediler. Faqat iç bir "iz" tapmadılar", — Umerov hatırladı.
Yerli tükânnıñ binasındaki nezaret kamerası qayd etti ki, adam hısızlandı. Qırımtatar adamınıñ maşnasını toqtatqan videodaki insanlar, rus Devlet maşna hızmetiniñ (DMH) urbasını kiygenlet.
"Şu aydutlar öz mikroavtobusını toqtatqanları yer yanında. DMHniñ urbasını kiyip, maşnaları toqtatqan ediler. Belki de onı toqtatqanlar. Anda kiçik tükânçıq ve nezaret kamerası bar. Bu videoda pek yahşı körmek mümkün ki, onı "tutmağa" ve avtobusqa mindirmege tırışalar. O azat ola ve qoşa. Bundan soñ olar, videonıñ kadrlarından kettiler. Añlağanıma köre, oña qoşıp yettiler, tutıp bağladılar ve avtobusqa mindirdiler. Bundan soñ men ne olğanını tüşünip çıqaramam", — Umerov qayd etti.
Aynı zamanda "QırımSOS" cemaat teşkilâtınıñ analitikacısı Yevheniy Yaroşenko añlattı ki, uquq qorçalayıcılar 2016 senesi mayıs ayınıñ 24-25. gecesi vaqialarnı tüşünip añlamağa tırıştılar.
"Oña qoşıp yettiler ve küçnen Ford Transit mikroavtobusına mindirdiler. Bun maşna Bağçasaray yapma gölü tarafına ketti. Bundan bir qaç kün soñ Ervinniñ açılğan ve anahtarlarınen maşnasını taptılar", — ayttı o.
"Belki, milliy areketniñ istiqballi faalcisi olıp, olarğa bir şey yaptı"
Meclisniñ başınıñ muavini tüşüne ki, qırımtatarlarnıñ milliy areketiniñ faalcisi olğanı ve olarnen çalışqanı sebebinden adamnı tuttılar.
"Olarğa ne yaptı? Belki, milliy areketniñ istiqballi faalcisi olıp, olarğa bir şey yaptı. Aynı zamanda pek istiqalli edi. Men bellesem, mennen bağlı olğanı sebebinden de. Çünki soñ zamanlarda men onı tüm seyaatlarıma almağa başladım. Er bir yerge onen kete edim. O bahtnen qatılğan ve yardım etken edi", — Umerov añlattı.
O hatırladı ki, 2015 senesi mayıs ayınıñ 18. künü qırımtatarlarnıñ sürgünliginiñ seneliginde Bağçasaay vokzalındaki hatıra tahtasına çiçek alıp ketirdik. Bundan bir afta evel işğalciler Umerovnıñ evini tinttiler ve oña qarşı cinaiy dava açtılar. İbrahimov er vaqıt yanında edi.
"Kerçekten de şu kün, mayıs ayınıñ 12. künü, Bağçasarayda "armagedon" edi — aynı zamanda saba maalinde beş evni tinttiler, üylede ise menim evimni tinttiler. Bir kün altı ev tinttiler. Ervin başından soñuna qadar yanımda edi. Bundan ğayrı da şaat oldı", — qayd etti o.
Umerov añlattı ki, çoqusı allarda rus quvetçileri öz şaatlarını alıp ketirgen ediler, amma o ve advokatı episilerinden red ettiler.
"Eki dostumdan biri Ervin edi. Eki saat devamında evimni tinttiler, tintüv vaqtında yanımda edi. Maqsadı — qorqutmaq ve yani faalci olsañız, siyasiy meseleler üzerinde çalışsañız, bunı yaparmız, dep başqalarına köstermektir", — Meclisniñ başınıñ muavini qayd etti.
Yevheniy Yaroşenko da tüşüne ki, Meclisniñ faaliyetinde iştirak etkeni ve qırımtatar halqınıñ aqları içün küreşkeni sebebinden faalcini tuttılar.
"Qırım işğal etilgen soñ Ervin İbrahimov, Bağçasarayda yerli mebus edi. İşğalli memuriyetnen çalışmağa red etti. Meclis çerçivesinde faalca çalışmağa başladı. Tutulmadan bir ay evel Ervin İbrahimob Vilnüske Cian qırımtatar kongressiniñ körüşüvine ketti. Ervin Qırımdan qıtaviy Ukrainağa ketken soñ seyaatnıñ maqsadı aqqında pek çoq sual berdiler", — uquq qorçalayıcı añlattı.
İşğalciler, faalciniñ ğayıp oluvı aqqında dava açtılar, amma birazdan "şübelengenlerni tesbit etmek imkânsızlığı" sebebinden taqiqat işlerini keçirmege biridiler. O zamaki işğalli Qırım prokurorı Nataliya Poklonska, ğayıp oluvınıñ üç versiyasını bildirdi: komertsiya faaliyeti sebebinden, bedel almaq ya da yarımadadaki vaziyetni "bozmaq" maqsadınen. Yaroşenko ise tüşüne ki, bu versilardan iç birinde işğalli quvetçilerniñ İbrahimovnı tutqanlarını qayd etmedi.
"İşğalciler, taqiqat işlerini yapqanlar kibi areket eteler. Ervinniñ ailesi ve advokatına taqiqatnıñ neticelerini bildirmediler. Deyerli bir buçuq sene soñ şübelengenlerni sanki tesbit etmek imkânsızlığı sebebinden taqiqat etmege bitirdiler. Faqat Ervin İbrahimovnıñ advokatı işğalli "uquq qorçalayıcı organlar"nıñ faaliyetsizligine şikâyet etmege tırışqanda bir buçuq sene soñ ailesi bunı ögrendi", — analitikacı añlattı.
Aynı zamanda Umerov emindir ki, cinayetçilerni qıdırmaq yerine "taqiqatçılar" olarnı gizleyler. Qırımda zoraki ğayıpnıñ daa bir vaqiasını misal olaraq ketire.
"Daa bir böyle vaqiamız bar edi — Reşat Ametovnen bağlı. "Qırım mudafaası", üç insan onı tutıp, maşnağa mindirdiler. Jurnalistlerniñ ala bilgenleri vdeoda yüzlerini pek yahşı körmek mümkün. Yani kim olğanlarını ögrenmek mümkün. Em de biz tüşündik ki, olarnı endi taptılar. Faqat "taqiqatçılar" çözüm tapamadılar. İç bir şey taqiq etmediler, neticesini ögrenmediler, belki de davanı qapatqanlar, men bilmeyim. Onı hırsızlağanlarını tasadıqlağan bir video bar", — qayd etti o.
Yaroşenko bildirdi ki, Qırım MC ve Aqyar şeeriniñ prokurorlığı, ğayıp olğan İbrahimovnen bağlı dava açtı. Faqat taqiqatçılarnıñ işğal etilgen Qırımğa irişimi yoq edi ve bu, taqiqatnı zorlaştırdy.
Meclisniñ azası Eskender Bariiev de Bağçasaray doğdı ve hırsızlanğan qırımtatar adamınen tanış oldı. Onıñ sözlerine köre, Ervin vatanperver edi, Qırım işğak etilgen soñ ise adamğa Kıyivde çalışmağa tekilf ettiler, amma yarımadadan ketmege red etti.
"Qırımtatarlarnıñ aqları içün küreşmek maqsadınen añlayışlı tarzda anda qaldı. Men bellesem, telükeli olğanını añlağan edi. Çünki işğalciler tüm faalcilerni taqip etkende işğal etilgen Qırımda bulunmaq, Kongresste olğanda körünmegen qalmaq olmaz", — Bariiev qayd etti.
"Ervin İbrhinovnıñ hırsızlanması, eñ az cenk cinayetidir"
İbrahimovnıñ ailesinden ruhset alıp, ğayıp olğan faalcini qıdırmağa yardım etmek içün QırımSOS BMTnıñ zoraki ğayıplar iş gruppasını hitap etti.
"Bu iş gruppası, onıñ mandatına köre, ğayıp olğan insannıñ bulunğan yerini ögrenmek içün devlet organları ve fedalarnıñ aileleri arasındaki bağdır. RF, bu iş gruppasınıñ hitaplarına cevap berdi. Faqat cevap pek resmiy, tintüvler aqqında edi. Yani bunıñ faydası yoq. Ervinniñ dostları ve ailesi, öz taqiqatı çerçivesinde işğalli memuriyetten daa çoq yaptılar", — Yaroşenko qayd etti.
O qoştı ki, uquq qorçalayıcılar, zoraki ğayıp olğan faalcini tapmaq içün Avropa insan aqları makemesine (AİAM) hitap ettiler. Davanı alâ daa baqalar.
"AİAM, Rusiyeni devlet olaraq mesüliyetke çekici aletlerden biridir. Eger makeme, Rusiye ya da devlet organları ve işğalli memuriyeti zoraki ğayıpqa ait olğanını tanısa, makeme Rusiyeni İbrahimovnıñ ailesine tazminat ödemege mecbu ete bilir. Daa bir mesüliyetke çekici alet, Halqara cinaiy makemedir, çünki Ervin İbrahimovnıñ ğayıp vaqiası eñ az cenk cinayetidir", — analitikacı añlattı.
Tolu miqyaslı tecavuzdan evelki devirde QırımSOS, RF elçiligi yanında tahminen 50 "Ervin qayda?" aktsiyasını keçirdi. Böylece faalicler, işğal etilgen yarımadadaki zoraki ğayıplar mevzusına diqqat celp etmege tırıştılar.
2024 senesi bu cemaat teşkilâtınıñ uquq qorçalayıcıları qayd ettiler ki, Qırımda eñ az 61 insan zoraki ğayıp oldı.
"Soñ altı ay devrinde biz qayd ettik ki, eñ az üç insannıñ zoraki ğayıbına rus işğalli müessiseleri aittir", — Yaroşenko qoştı.
Şu anda Ervin İbrahimovnıñ ailesi onı beklemege deam ete, dep İlmi Umerov qayd etti.
"Aytmağa istemeyim ki, belki onı öldürgenler. Belki de şu kün. Aqrabaları ve ayrıca ana-babası oğlunıñ qaytacağını alâ daa bekleyler, sağ-sağlam olğanına ümüt eteler. Ölüm aqqında haber olmağance, oğlunı öldürgenlerini tanımaylar", — ayttı o.
Telegram ve Facebookta Suspilne Qırım haberlerine abune oluñız
