İnsan aqları Avropa mahkemesi (İAAM) Qırım işğal etilgen soñ Rusiye tarafından öz vatandaşları olaraq tanılğan ve evlâtlıqqa alğan on Qırımlı öksüz bala davasını baqmağa azırlana. Bugün bu gençler 13-17 yaşlarındadır. Uquq qorçalayıcılarnıñ fikrince, olarnıñ bir qısmı öz tamırlarını, adlarını ve Ukrayina vatandaşları olğanını bilmey.
İşğal vaqtında Qırımda devlet imayesi altında aman-aman 5 biñ bala bulunsa da, dava içün tek on bala qayd etildi. Uquq qorçalayıcılarnıñ aytqanlarına köre, Rusiye olarnıñ taqdirleri aqqında malümatnı gizley, evlâtlıqqa alğanlar ise balalarnıñ şahsiy malümatını deñiştirgen ediler. Ukrayina tarafı İnsan aqları Avropa mahkemesiniñ bala aqlarınıñ bozulğanını tanımasını ve kelecekte olarnıñ kerçek kimligini ğayrıdan tiklemek içün uquqiy sebepler yaratmasını bekley. Tafsilâtlıca — Suspilne Qırım muarririyeti ögrendi.
«Bu balalardan onunıñ adını ve bulunğan yerini ögrenmege imkânımız oldı. Olarnı qayd etken soñ Avropa mahkemesine şikâyet yolladılar. Biz bilgen ve aqlarınıñ bozuluvı ile bağlı malümatımız olğan balalarnıñ menfaatlarını qoruymız», — dep bildirdi advokat Serğiy Zayets.
Bu balalar kim olğanları aqqında malümat açıqlanmay. Qırım işğali vaqtında yaşları aqqında, olarnıñ em Simferopolda (AqmescitRusiye imperiyası ve Şuralar Birligi tarafından Qırımnıñ meskün yerleriniñ adlarını deñiştirüv islâatından evelki adte), em de Sevastopolda (AqyarRusiye imperiyası ve Şuralar Birligi tarafından Qırımnıñ meskün yerleriniñ adlarını deñiştirüv islâatından evelki adda) öksüz qalğanları ve şimdi bu balalar Rusiyede bulunğanları belli, dep ayttı uquq qorçalayıcı Katerına Raşevska.
«Olar aqqında iç bir şey aytıp olamayım, kim olğanlarını ve cinsiyetlerini, mahkeme tarafından yasaq etilgeni sebebinden. Olarnı telükege oğratmamaq içün bu, pek yahşı bir qarar edi», — dep añlattı İnsan aqları bölge merkeziniñ mütehassısı, halqara uquq saasında felsefe doktorı Katerına Raşevska.
Onıñ aytqanına köre, diger balalarnı belgilemek qıyın, çünki Rusiye olarnı gizley.
«Rusiye qanunlarına binaen, bu yañı "evlatlıq ana-babalar"ğa, birinciden, evlâtlıq sırını saqlamaq ve saqlamağa devam etmek, ekinciden ise, bütün şahsiy malümatnı, şu cümleden doğğan künü ve yerini deñiştirmek tam aqqı bar edi», — dep qoştı Raşevska.
Zayetsniñ añlatqanına köre, balalar özleri aqqında kerçekni bilmeyler. Ve bu olarnıñ aqlarını boza.
«Bunıñ episi Avropa konventsiyasınıñ 8-inci maddesinde, bir taraftan, şahsiyetniñ mecburiy deñiştirilüvi aqqında aytıla. Bu şahsiy ayatnıñ bir qısmıdır, şahsiyetniñ esas qısmıdır: kim olğanım, ne içün olğanım, kim olğanımnı tüşünem. Daa bir madde, Avropa insan aqları konventsiyasınıñ 5-inci maddesi — istemeden azatlıqtan alınmasıdır. O, mecburiy ğayıp oluv ile bağlı meselelerni ayrı bir şekilde qaplap ala», — dep qayd etti advokat.
İnsan aqları Avropa mahkemesiniñ vekâletlisi Marğarıta Sokorenko bu mahkeme esnasında Ukrayina devletini temsil ete. Onıñ aytqanına köre, bunıñ sebebi balalar devlet tarafından yetim olaraq tanılğan ediler.
Şimdilik bu dava Avropa mahkemesinde ukrayin balalarınıñ hırsızlanmasınen bağlı yekâne dava. Onıñ Ukrayina Helsinki birligi Rusiyeniñ Avropa Şurasından çıqarılmasını istedi, onıñ mahkeme organı ise İnsan aqları Avropa mahkemesi ola.
«Davanıñ Avropa mahkemesi tarafından qabul etilmesi içün, o, malümat ve delillerniñ eñ azı cedvelinden ibaret olmalı, ve mahkeme onı başından sebepsiz dep red etmemesini temin etmeli. Bu malümat muracaatçılarğa berilgen soñ, bermege imkân olğan soñ, olar muracaat ettiler. Amma daa bir kere añlamaq kerek ki, devamlı bozuvlar bar. Dava qayd etilgen on balanıñ taqdiri, diger balalarnıñ taqdiri kibi, devamlı bozuvlarnıñ taqdiri ola. Rusiye, 2022 senesine qadar davalarda iştirak etkeni içün, iç bir vaqıt tafsilâtlı malümat bermegen edi. 2022 senesinden soñ, davalarda iştirak etmek mecburiyetine baqmadan, o bu esnaslarnı körmemezlikke ura», — dep bildirdi Sokorenko.
Şunıñ içün İnsan aqları Avropa mahkemesinde yañı davalar açılmaycaq kimse yoq. Rusiyeniñ on Qırımlı balanı hırsızlağanına dair mahkeme davası aman-aman 4 yıldan berli devam ete. Serğiy Zayets, bu mahkeme içün bu daa tez olğanını añlattı. Bir qaç aydan soñ üküm çıqarıla bilir.
«Bizler bu davanıñ müsbet qararını bekleymiz, ve men aytqan bütün noqtalarda bala aqlarınıñ bozuluvı tanılacaqtır. Bu dava balalarnıñ aqlarını qorçalamağa imkân bere, olar içün ukrayin kimligini ğayrıdan tiklemege, kim olğanlarını — müim olğan er şeyni — hatırlamağa imkân bere. Rusiye medeniy dünyağa qaytıp, bütün dünya ile medeniy munasebetler qurğanda, bu balalarnı tapmaq imkânı aqqında laf kete», — dep qayd etti advokat.
Zayets qayd etti ki, tapılğan balalar arasında Zabaykalye ülkesi, Krasnoyarsk ülkesi, Rostov vilâyeti, Adıgeya Cumhuriyeti ve Rusiye Federatsiyasınıñ diger bölgelerine çıqarılğanlar bar.
«Böyle balalarnıñ ukrayin kimligi şekillenip yetiştirilmedi, onıñ içün onı yoq etmek kerek degil edi, aksine, sade, temiz beyaz kâğıt kibi, RF özü tüşüngen kibi, rus kimligini aşılamaq mümkün edi, bu balalardan ideal rus vatanperverleri, rus arbiy hızmetçileri yetiştirmek mümkün edi. Şunı qayd etmek isteyim ki, bu balalardan iç biri daa büyük degil. Yani bizler Rusiye nezareti altında qalmaq ihtimalinen ösmürler aqqında laf etemiz. Biz bilemiz ki, bu balalar Zabaykalye ülkesi, Nenetsk, Rostov, Krasnoyarsk vilâyetlerine alıp ketirildi. Bizim balalarnıñ Adıgeya Cumhuriyetine bile alıp ketilüvi aqqında malümatımız bar. Ve kerçekten de, bazı balalar içün sürgünlikniñ kerçekligini ve kim olğanını belgilemek mümkün olğanı yahşı bir şey, amma çoqusınıñ kerçek adını bile qaytarmaq kerek olacaq», — dep tarif etti Zayets.
Amma Rusiyeni halqara mahkemeniñ qararına köre cezalamaq mümkünmi ve o, İnsan aqları Avropa mahkemesiniñ qararını yerine ketirecekmi? Mütehassısnıñ aytqanına köre, cezanıñ müddeti uzatılacaq. Kelecekte, rejim deñişecek soñ, Rusiye Avropa organlarına qaytmaq isteycek, buña cevap bermek kerek olacaq.
«Onıñ çıqarğan neticeleri ve tasdıqlağan adiseleri, halqara cinaiy mahkemesi kibi diger halqara mahkemelerniñ baqılması içün qoşma delil olaraq pek müim ola bilir. Şimdi çeşit meydançıqlarda — em milliy, em halqara — olıp keçken bütün bu esnaslar bir-birini tamamlay ve yardım ete», — dedi Sokorenko.
Balalarnıñ taqdirine dair İnsan aqları bölge merkeziniñ mütehassısı Katerına Raşevska böyle bir stsenariyni tahmin ete:
«Böyle bir vaziyet ola bilir ki, bütün ihtimallı esnaslar keçkenine qadar, bu balalar çağına yetip, olarnı qaytarmaq qıyın olacaq, Rusiye qoşma manialar yaratacaq. Ve bu vaziyette biz daa çoq şey yapmaq kerekmiz — balalarnıñ kerçek adlarını qaytarmaq, olarğa özleriniñ tamırları aqqında malümatnı ve olar aqqında cinayetler aqqında malümatnı bermege imkân bermek, eger olar 20, 30, 50, 60 yaşında Ukrayinağa qaytıp, özlerini tanımaları içün isteseler».
Uquq qorçalayıcınıñ qayd etkenine köre, Ukrayinanıñ işğal etilgen topraqlarında alâ daa 1,6 million bala qala. Olardan 20 biñden ziyadesi Qırım ya da Rusiye topraqlarına çıqarıldı.
Telegram, WhatsApp, Facebook, TikTok ve YouTubede Suspilne Qırım haberlerine abune oluñız
Bizni Google Haberlerinde oqumaq içün Suspilne Qırımnı saylanğan mevzularda saylañız
