Tamır halqlar içün barışıq yalıñız silâlı zıddiyetniñ toqtatılmasını degil de, olarnıñ aqları, menligi ve öz muqadderatını tayin etüv aqqınıñ kerçekleştirilmesini de közde tutmalı.
Berim ayınıñ 24-nde Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ Temel halqlarnıñ aqları boyunca ekspert mehanizminiñ azası Şeryl Laytfut BMTnıñ 63-ünci sessiyası çerçivesinde «Ukrayinanıñ tamır halqları Rusiye tecavuzı şaraitinde: aqları, dayanıqlığı ve halqara qoruvı» adlı yan tedbirde bildirdi.
Laytfut çıqışta bulunıp, Ekspert mehanizminiñ işi ve zıddiyet ve zıddiyetten soñ vaziyetlerde tamır halqlarnıñ aqlarına dair soñki tedqiqatlar aqqında tarif etti. Bu, hususan, 2023 senesiniñ arbiyleştirüvniñ tamır halqlarnıñ aqlarına tesiri boyunca tedqiqatına esaslana.
Men Anşinabe halqınıñ vekili olam, Ana tilimden Yuqarı göl regionında yaşağan soylardanım. Babam Ekinci Cian cenkinden evel Ukrayinada doğdı, qorantası ise Şimaliy Amerikağa sürgün etilip yerleştirildi: bir qısmı Kanadağa, bir qısmı AQŞqa. Bu unikal tecribe sayesinde men tamır halqlarnıñ aqlarınıñ bozuluvınıñ aqibetlerini, em de Avropada cenkniñ tesirini yahşı bilem, — dep Laytfut qayd etti.
Onıñ aytqanına köre, 2025 senesi ilk qış ayında çatışmalar vaqtında ve soñra tamır halqlarnıñ aqları boyunca ekspertler seminarı keçirildi. O vaqıt ilerideki tedqiqatlar içün teklifler toplanıla edi. Neticede işke tamır halqlar, aza devletler, milliy uquq qoruyıcı müessiseler, ükümetke bağlı olmağan teşkilâtlar, vatandaş cemiyeti ve ilmiy toplulıqnıñ vekillerinden 80-den ziyade malümat kirsetildi.
Tetqiqat halqara uquqiy temelni, hususan Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ tamır halqları aqları beyannamesini, halqara insan aqları, halqara gumanitar ve ekologik uquqnı, em de keçici adalet standartlarını talil etti. Ayrı-ayrı bu qaidelerniñ tamır halqlarnı qorçalamaq içün qullanıluvı muzakere etildi, çatışmalardan evel, çatışma vaqtında ve çatışmalardan soñ.
Laytfut, Qara deñiz regionınıñ askeriyleştirilmesiniñ qırımtatarlar ayatına menfiy tesirini qayd etken 2023 senesiniñ tetqiqatını da hatırlattı. Onıñ aytqanına köre, vesiqada şunı da qayd eteler ki, Ukrayinada silâlı zıddiyet başlağan soñ, saami halqları arasında sıñırdan tış işbirlik ciddiy zarar kördi.
Hatırlatamız, Qırımnıñ işğalden azat etilmesi, havfsızlıqnıñ ğayrıdan tiklenmesi, insanlarnıñ qoruvı ve halqara uquqnıñ esas printsiplerine riayet etilmese, normal ayatqa tam qaytmaq imkânsızdır. Ukrayina prezidenti Volodımır Zelenskıy Halqara Qırım platformasınıñ altıncı sammitinde bu aqqında bildirdi.
Telegram, WhatsApp, Facebook, TikTok ve YouTubede Suspilne Qırım haberlerine abune oluñız
Bizni Google Haberlerinde oqumaq içün Suspilne Qırımnı saylanğan mevzularda saylañız
