2022 senesi saban ayınıñ 4-nde Rusiye "Rusiye ordusını itibardan tüşürüvmemuriy madde (birinci bozuv) — RF Memuriy cinayetler qanunnamesiniñ 20.3.3 maddesi, tekrar bozğanı içün RF Ceza qanunnamesiniñ 280:3 maddesi" maddesine köre memuriy ve cinaiy mesüliyetni kirsetti. İnsan aqları bölge merkeziniñ adliyecileri ve mütehassısları "Mecburen sadıqlıq" adlı tedqiqatnı keçirip, Rusiyeniñ Qırımdaki vatandaşlarnıñ narazılığını ne sebepten ve nasıl etip toqtatqanını, insanlarnıñ fikirlerini ifade etüv serbestligini ve adaletli mahkeme aqqını coyğanını ögrendi.
Onıñ taqdim merasimini Suspilne Qırım mühbiri ziyaret etti.
Maruzanıñ müelliflerinden biri Kseniya Korniyenko dedi ki, Rusiye qanunlarında "itibardan tüşürüv" añlamı yoq — onı ne mahkeme, ne de qanun çıqarıcılar añlata, bu ise işğalcilerge bu qabaatlav altında bulunğan insannıñ er angi areketlerini serbest añlamağa imkân bere.
"Rusiye Federatsiyası bu maddeni 2022 senesi sabna ayınıñ 4-nde, yani tam bir istilâdan 10 kün keçken soñ qabul etti ve ordusınıñ namusını qorçalamaq degil de, cemiyet üzerinde kontrolni tesis etmege tırışa edi. Biz mahkeme oturışlarını da bütünley tedqiq ettik, Qırım işğali mahkemeleriniñ 1529 qararını tedqiq ettik. Menimce, işğalli mahkemeniñ bu kibi qararından eñ şaşılacaq şey, çarşıda yataq urbası satqan esli başlı qadınnıñ, sarı ve mavı renkli urbanı satqanı içün mesüliyetke çekilmesidir. (...) Rusiye Federatsiyası itibardan tüşürüvni tek Rusiye akimiyetini ya da Rusiye silâlı quvetlerini tenqit etken bazı ifadeler kibi degil, o, vatanperverlikniñ er angi numayışlarını ve atta işğalli ordunı itibardan tüşürmek maqsadınen yapılmağan areketlerni de añlata bile", — dep añlattı mütehassıs.
Tedqiqat müellifleri qayd eteler ki, Qırım toprağında Rusiye internette insanlarnıñ areketlerini diqqatnen nezaret ete. İşğalli uquq qorçalayıcı organlarında bunıñ içün mahsus qurulışlar bar. Tedqiqatçılarnıñ aytqanına köre, "itirbardan tüşürüv" davalarınıñ tahminen 80%-i uquq qorçalayıcı organları tarafından açılğan.
"Qırım toprağında bu itibardan tüşürüv qanunlarınıñ daa repressiv şekilde qullanılğanını köremiz. Ve bunı içtimaiy ayatnıñ kontroli ve nezaretiniñ umumiy sisteması köstere. Bu internette olğan areketlerge aittir — uquq qorçalayıcı organları içtimaiy ağlarnı, er türlü yazılarnı, fotoresimlerniñ yayınlavlarını, atta başqalarnıñ yayınlavları altında olğan tefsirlerni ve "bayramlar"nı nezaret ete, ve doğrudan-doğru online areketlerde sözde itibardan tüşürüvniñ delillerini tapalar. Polis bölüklerinde, FSB bölüklerinde içtimaiy ağlarnı nezaret etmek içün ayrı bölükler bar", — dep tarif etti Kseniya Korniyenko.
"Rusiye Federatsiyasınıñ ordusını itibardan tüşürüv" maddesi boyunca eñ çoq qanunsız ükümni Ermeni Bazar şeer mahkemesi çıqardı — yarımadada olğanlarnıñ üçte biri.
"Ermeni Bazar şeer mahkemesi örnek ola bile. Bu, kerçekten de, mahkeme rekordçısı. O, tahminen 500 qabaatlayıcı qarar çıqardı. Yani bütün qararlarnıñ üçte biri bu mahkemede qabul etildi. Ve bu mahkemede uquq qorçalayıcı organları tarafından qanunsız adiseniñ teşkerüv köstergiçleri 98%-ni teşkil ete. Yani, köremiz ki, itibardan tüşürüv muracaatları tesadüfiy degil, sistematik degil, olar devlet tarafından doğrudan-doğru teşebbüs etile", — dep qoştı maruzanıñ müellifi.
İnsan aqları bölge merkeziniñ adliyecisi, maruzanıñ müellifi Volodımır Vâzovtsev qayd etti ki, uquqiy ceetten, işğalciler bu davalarda Qırım sakinleriniñ adaletli mahkeme aqqını ve qanunnıñ qaytarıluvı olmağanınormativ-uquqiy aktlar öz tesirini yalıñız olar quvetini alğan soñ peyda olğan munasebetlerge kenişlete. Bu, vatandaşlarnıñ aqlarını qorçalağan ve cemiyette istiqrarnı temin etken esas anayasa kefaletidirnı bozalar.
"Menimce, eñ büyük mesele şunda ki, davalarnıñ çoqusında mesüliyetke çeküv müddeti qaçırıldı (Rusiye qanunlarında bu müddet 90 künge belgilengen). Amma, 2023 senesi içtimaiy ağlarda 2013 senesi derc etilgen yazı içün insanlarnı mesüliyetke çektiler. Yani 10 yıl keçti, ve olar bunı baqalar, qanuniylik yanılsamasını yaratmağa tırışalar, öz qanunlarına zıt keleler, qanunlılıq printsipine zıt keleler, bu ise, bir kimse, o vaqıt cinayet sayılmağan ya da yasaq etilmegen areket içün cezalana bilmez", — dep añlattı mütehassıs.
Tetqiqatçılar, işğalciler tarafından sözde "bozuvlar"nıñ tarihı ve kerçekligi 50%-inden ziyade gizlengenini, "mahkemeler"niñ bazı qararlarnı ise bir daqqada alınğanını kördi. İşğalciler, insanlarnı "cezalandıruv" sebebi olğan areketlerini de gizleyler.
"Davalarnıñ 50%-inde cinayet tarihı gizlengen — böyle yazılğan, malümat silingen. Yani bu, bu cinayetlerniñ bir qısmını gizlemege tırışqanlarını köstere. İç bir cemaat nezareti ve adaletniñ açıqlığı aqqında söz yürsetilmey. Çoqusı allarda insanlarnıñ yapqanları aqqında malümat gizlengen edi. Böyle mahkeme esnasları pek tez keçe edi — bir daqqada 13 dava baqıla edi. Bu meselede nasıl bir bütünley ve tarafsız baqıluv aqqında söz yürsetile bile? Ukrayina ve halqara toplulıqnı bu taqiplerge daa keñ manada baqmağa çağıramız, işğal etilgen topraqlarda ukrayinalılarnıñ ayırım taqip etilüviniñ umumiy siyasetiniñ bir parçası olaraq", — dep qayd etti Vâzovtsev.
Qırım uquq qorçalayıcı gruppasınıñ idare reisi Olğa Skrıpnık añlattı ki, "Rusiye ordusın itibardan tüşürgeni" içün cinaiy mesüliyetke çeküv, Rusiye Ukrayina ealisiniñ Rusiye Federatsiyasınıñ areketlerine qarşılıq köstermesine azırlanğanını köstere.
"Bizim körgenimiz — Rusiyeniñ eñ yaramay areketleridir. "Rusiye ordusını itibardan tüşürüv" maddesi, anda kimse Rusiyeni körmege istemegenine Rusiyeniñ cevabı kibi peyda oldı. Rusiye anda sadıq eali olmaycağını añlap ketti ve bu madde 2022 senesi saban ayınıñ 4-nde peyda oldı. Bizim içün sır degil ki, Rusiye 2014 senesinden berli toprağımızğa daa bir ücümge azırlana edi, bir çoq ameliyatını işğal etilgen Qırımda işlep çıqqan edi. Ve bu maqale de muhalifetni bastırmaq içün evelden azırlanğan edi", — dep añlattı Olğa Skrıpnık.
Onıñ aytqanına köre, işğal etilgen topraqlarda "Rusiye Federatsiyasınıñ ordusını itibardan tüşürüv" maddesi boyunca sahte davalarnıñ 4 yıldan ziyade nezareti devamında memuriy davalarnıñ sayısı eksilmey.
"2025 senesi Qırım uquq qorçalayıcı gruppası eñ az 517 böyle memuriy davanı qayd etti. Bu 2022 senesi degil, o vaqıt bile insanlar memuriy madde bar olğanını bilmey ediler. İşğal altındaki insanlarımız, ceza alacaqlarını bilseler de, Ukrayinağa qoltutmağa devam eteler. Bu farqlı qarşılıqlar — insanlarımız Ukrayina Silâlı quvetlerine yardım etkende daa zorbalıq çeke bileler, amma farqlı şekillerde daa çoq adiy, er künlik narazılıq bar. Ukrayin yırını yırlamaq, "Ukrayinağa şan-şerefler!" dep aytmaq, sükünet daqqası devamında turmaq, bir de bir munaqaşalarda Putin kim olğanını aytmaq", — dep añlattı uquq qorçalayıcı.
Telegram, WhatsApp, Facebook, TikTok ve YouTubede Suspilne Qırım haberlerine abune oluñız
