Tolu miqyaslı istilânıñ ilk künlerinden başlap alman stilisti ve dizayneri Frank Vilde içtimaiy ağlarda Ukrayinağa qol tutmaq içün liftte öz urbasınıñ fotoresimlerini derc etmege başladı. Şimdi o para toplay ve Kıyivge tahliye maşinalarını ketire.
Almanlarnıñ Ukrayina-Rusiye cenkine munasebeti deñişip-deñişmegeni, onıñ Qırım ressamı Boğdan Zizağa nasıl yardım etkeni ve ukrayin tilini ögrenüvde nasıl muvafaqiyetler qazanğanını Frank Vilde Suspilne Qırım intervyusında tarif etti.
Er kün içtimaiy ağlarda Ukrayinağa qoltutmaq içün video ve fotoresimlerni derc etesiñiz. Bunı yapmağa siziñ ilhamıñız ne edi ve er şey nasıl başlandı?
Bu uzun bir ikâye. Menim liftte öz urbamnıñ fotoresimlerim 30 ya da 40 yıldan berli bar. Bu menim içün bir kündelik kibi: er kün men özüm içün müim olğan bir şeyniñ, emiyetli olğan bir şeyniñ fotosını çekem.
Rusiyeniñ Ukrayinağa istilâsından eki kün ögüne men Putinniñ maska ve natsizlerge oşağan qara teri paltonen fotoresimini derc ettim. Adını "Don't Look Now" dep qoydım — eski bir qorqunç film kibi. Buña azır olmasañız, baqmañız.
Ve 2022 senesi kiçik aynıñ 24-nde tolu miqyaslı istilâ başlağanda, özüme dedim: "Bu seriyanı Ukrayinağa bağışlaycağım". Cenk devam etkenine qadar men Ukrayinağa qol tutacağım. Men inatlı bir insanım, şunıñ içün sözümni tutam: Ukrayina ile qaldım ve qalacğım. Çünki dünyanıñ diqqatı eksilmekte, men ise Ukrayinanıñ ğalebe qazanmasını isteyim. Eminim ki, öyle de olur.
Yaqın vaqıtta Qırım siyasiy mabüsi Boğdan Zizanıñ mentorı oldıñız. Ne içün böyle qarar aldıñız? Ne içün Boğdan Zizanı sayladıñız?
Sanki men birden Boğdan Zizanıñ mentorı oldım. "Vay, vay" kibi bir şey olğan kibi. Amma böyle olmadı. Men onıñ işi aqqında 2022 senesiniñ soñunda ögrendim. 2022 senesi mayısnıñ 16-nda işğal etilgen Qırımda o, aktsiya keçirdi — memuriy binanı mavı ve sarı boya ile boyaladı. Bütün bu vaqialar kütleviy haber vastalarında çoq yer aldı, çünki bu kerçekten de sensatsiya edi.
Bu işni taqip ettim ve apishanege oña mektüp yazdım. Advokat tarafından berilgen cevabını aldım. Bu 2023 senesiniñ başı edi. Boğdan Zizanı mentor olaraq saylağanımnıñ bir sebebi, onıñ işini çoqtan közeteyatmamdır. Eñ az yarım yıl devamında Berlinde Qırım cemiyetimnen mentorlıq aqqında laf ettik. Bu uzun bir esnas. Bugün qarar alıp, yarın ise mentor olacaqsıñ kibi bir şey degil. Cevaplanması kerek olğan sualler çoq. Resmen ariza yazmalısıñ ve ne içün bunı yapqanıñnı añlatmalısıñ.
Boğdannı saylağanımnıñ sebebi, onıñ ikâyesi menim içün pek şahsiy. O, bir ressam. O, serbest bir insandır. Ve bu menim içün pek müimdir. Men de ressamım. Men azatlıqnı sevem. Özümni nasıl ifade etecegimni saylamaq aqqını sevem. İsteseñ kibi yaşamaq. Saña lâyıq olğan insannı sevmek. Menim içün yapqan işimde kerçek olmaq müimdir. Men bir şeyni yapmağa ya da numayış etmege istemeyim, çünki bu müim ola bile. Onıñ içün Boğdan menim içün tabiiy bir saylav edi.
Soñra onıñ qardaşınen körüştim — em Berlinde, em de yaqında mında. Onıñ davası aqqında ve siyasiy mabüsler içün mentorlarnıñ olması ne qadar müim olğanı aqqında laf ettik. Çünki insanlar olarnı sıq unutalar. Siyasetçiler de unutalar. Bunı şimdi pek açıq köremiz. Meselâ, Amerika memuriyeti Trump içün açıqtan-açıq ayta: "Qırım ğayıp etildi, Ukrayinanıñ vaqtınca işğal etilgen bütün topraqları Rusiyege berilmeli". Bu topraqlarnıñ bir qısmı Rusiye tarafından işğal etilmese de, Ukrayina olarnı qaytarıp ala. Bu sebepten mentorlıq müimdir — bu insanlarnıñ diqqatını celp ete ve olarnıñ küreşi unutılmağanını köstere.
Qırım aqqında ne bilesiñiz?
Qırım aqqında bilgim, kerçekten aytsam, biraz sıñırlı, çünki anda iç bir vaqıt bulunmadım. Ve bu pek, pek kederli bir şey. Men er vaqıt aytam: "Ölmezden evel, azat etilgen Qırımda Qırım toprağına bir kere ayaq basmağa isteyim". Bu menim içün ayat maqsadı kibidir. Qırım aqqında er şeyni maña aytqan insanlardan bilem.
Yaqında Harkivde olğanda, anda bir qaç baharat aldım. Ve olarnıñ arasında "Qırım" adlı biri de bar edi. Qırımdaki qarşılıq areketiniñ hadimleri olarğa malzeme ketire, dep ayttılar. Qırımnı böyle etip tanıdım — böyle küçük şeyler sayesinde
Qırımnıñ qaysı yerlerini ziyaret etmege ister ediñiz?
Men sadece Qırımğa barmağa isteyim. İnsanlardan eşitkenim, ve şimdi çoq ukrayinlernen — kerçekten biñlernen — laf etem, Qırımda bulunğan er kes, ukrayinler içün bu bir yara kibi olğanını ayta. Çünki Qırım pek güzel, çeşit manzaralar bar, inanılmaz. Ve, elbette, bu Ukrayinadır. Amma unutılğanı kibi, bu büyük bir ağrı, büyük bir travma.
Bazı insanlarnıñ tuvğanları alâ daa Qırımda yaşay, özleri ise Kıyivde yaşay, ve olarnıñ bazılarına şahsiy aile faciaları oldı, çünki bazı vaqıtları olar bir-birinen laf etmeyler, bu, elbette, qorqunçlı bir şey.
Siz ara-sıra Ukrayinağa kelesiñiz. Siziñ esas maqsadıñız ne?
Ukrayinağa kelgende, esas sebebi — para toplağanım tahliye maşinalarınıñ ketirilmesidir. Men "69 sniffing brigade/NAFO" teşkilâtınen çalışam. Men endi sekizinci kampaniyamnı keçirem, imkân olsa, siz de qoşulıñız. Ve men, esasen, maşnalar ketirgen vaqıt ketem. Bu, menim kelmemniñ esas sebebi. Ve soñra başqa şeyler yapa bilem.
Amma menim içün eñ esası arbiy hızmetçilernen laf etmektir. Çünki men inanam ki, eger insanlar ukrayin mudafaacılarına yardım etmege ciddiy yanaşsalar ve olarnıñ maşnaları içün para toplasalar, bu kerçekten de yardım eter ve 50 insannıñ ayatını qurtarır.
Kerçekten de, insanlarğa şahsen kelip, olarnen subetleşip: "Merhaba, men mındam. Men bir teşkilât degilim, siyasiy firqa degilim, gizli bir maqsadım yoq. Men bir insanım, ve bunı yapam, çünki bunı doğru dep sayam".
"Ordu — erkekler işidir, anda homofobiya ve ilâhre bar", dep aytalar. Ve, ebet, bunıñ bir aqiqat tarafı bar. Amma men bunı sıq-sıq tüşünem, insanlar maña: "Frank, sen ne yapasıñ?" dep sorasalar. Men cevap berem: siz insanlarğa barıp, olarnen laf etmeseñiz, cemiyet nasıl deñişir, dep ümüt etesiñiz? Ebet, olar pek heteroseksuallar, pek cesürler. Bu menim içün bir mania olmay.
Men bundan qorqmayım. Men bilem ki, olarnen laf etip, şunı köstere bilem: men gey olam, mında bu adam mında ne yapqanını tüşüne bilesiñiz. Amma men sizge yapqanlarımnı kösterecegim, ve sizge ğalebeniñizge yardım etkenimni ve insanlarıñızğa qol tutqanımnı kösterecegim. Em de ne qadar adamnı işandıra bilecegini tasavur bile etmeysiñiz. Çünki, eger de bizler deñişmege tırışmasaq, bu yanaşmalar bizde qalır.
Bu er kesniñ işi. İnsanlarnı, fikirleri farqlı olğanları içün, blok etmek ya da red etmek kerek degil. Aksine, olarnı subetke celp etiñiz. Olarnıñ mantığını añlamağa tırışıñız, amma öz printsipleriñizni bozmañız. Menimce, bu fikir paylaşuvı eñ müim şeydir.
Ve bu, içtimaiy ağlarnen beraber, ve umumen Ukrayinağa barıp, men pek yahşı qarşılıq alam. İnsanlar menden bir şeyler ögrene, men olardan bir şeyler ögrenem. Cenkniñ nasıl yapılğanını, ne kerekli olğanını ve yardım ete bilecegim yerlerni añlap başladım. Ve kerçekten aytsam, bu daa müim, çünki anda bir çoq foto, video ve diger içtimaiy şeyni yapamız.
Soñra, men maşinalarnıñ ketirilüvi aqqında yazğanda, bu, donorlarğa paraları qayda ketkenini, yardımnıñ manası ne olğanını, kimge qol tutqanlarını ve bu ne içün müim olğanını köstere. Bu da kelecek toplaşuvnıñ temelini qoya. İnsanlarnıñ maña işanması içün, er vaqıt er keske aqiqatnı aytmağa tırışam.
Bir intervyuda siz ukrayin tilini ögrenmege başlağanıñıznı ayttıñız. Ukrayin tilinde bir şey ayta bilesiñizmi?
Bu pek qıyın. Amma mümkün olğanı qadar samimiy olmağa isteyim. Keçken sene ukrayin televideniyesinde bergen intervyuda ukrayin tilini ögrenmege söz berdim. İlk qış ayınıñ soñunda men bunı hatırladım ve tüşündim: "Men söz berdim, ve sözümni tutmamaqtan nefret etem". Bu sebepten acayip ukrayin tili ocasını taptım.
Biz çalışıp başladıq, amma anda Kıyivniñ blokadası başlandı, ve bir çoq şey tüşti... Birinciden, o, Zoom vastasınen keçirilecek dersni lâğu etti. Soñra dersini toqtattım, ve er şey dağıldı. "Ya Rabbim, bu dünya nasıl bir yerge ketmekte?" dep tüşündim. İnsanlar, adet üzre, menden bunı beklemeyler, çünki meni küçlü ve işançlı körmege alışqanlar — er vaqıt böyle areketlim. Amma kerçekten öyle degil. Menim şahsiy tarafım bar, onı köstermeyim.
Men alâ daa laf etip olamayım. Er kün öz-özüme aytam: "Frank, devam et. Sen başlağansıñ. Ukrayin tilini sevesiñ. Ukrayin muzıkasını sevesiñ, ukrayin edebiyatını sevesiñ, ukrayin tilinde ve ukrayinlernen subetleşip olsañ, bu başqa bir şeydir, çünki tercime etkende çoq şey ğayıp ola, hususan, mizah ve diger incelikler, ve bu inceliklerni kerçekten añlamaq içün beş yıl kerek olacaq, lâkin bu, kerçekten de müimdir, ve men alâ da bunı isbatlayım.
Telegram, WhatsApp, Facebook, TikTok ve YouTubede Suspilne Qırım haberlerine abune oluñız
