2025 senesi saban ayında Rusiye işğalcileri siyasiy mabüslerni etap etip, evlerini yıqıp, vaqtınca işğal etilgen Qırımda muqaddes Ramadan ayında insanlarnıñ aqlarını bozmağa, «Volgoneft» tankerleriniñ aqibetlerini yoq etmege ve cinayet yapmağa devam eteler. Ukraina ise qırımtatar tili ve nedeniyetini saqlamağa çalışa.
Suspilne Qırım ise, bu ay devamında yüz bergen vaqialar neticelerini toplap yayınlay.
Ramadan ayı
Ukrainada musulmanlar kiçik aynıñ 28-nde küneş batqan soñ muqaddes Ramadan ayını qayd etmege başlaylar. Oraza saban ayınıñ 1-den 29-na qadar devam etecek. O, saban ayınıñ 30-nda, İd al-Fitr bayramınen yekünlenecek.
"Ramadan — Quran ayıdır, elâllıq ayıdır, sabır ayıdır, ümüt ayıdır, oraza ayıdır. Yani, bütün dünyanıñ musulmanları, Ramadan ayı yaqınlaşqanda ve mubarek Ramadan ayı kelgende — biz oraza tutamız", — dep keçken sene Suspilne Qırımğa Ukraina musulmanları diniy idaresiniñ baş müftisi Murat Süleymanov tarif etti.
Bundan ğayrı, muqaddes Ramadan ayında Mecliste ocalar içün iftar olıp keçti. Oña aliy oquv yurtlarınıñ ve "Birlik" qırımtatar litseyiniñ ocalarını davet ettiler.
Saban ayınıñ 21-nde Qırımtatar Milliy Meclisi Ukraina Tış işler nazirliginen beraber TİNi yanındaki Diplomatik akademiyada iftar keçirdi. Davet etilgen musafirler arasında Ukrainada akkreditatsiya etilgen musulman memleketleriniñ Elçileri, cemaat ve USQniñ askerleri bar edi.
Saban ayınıñ 22-nde Kıyivde Qırımtatar Milliy Meclisi ve "Qırım cebesi" Birleşken teşebbüsi qırımtatar qadınları içün ananeviy iftarnı keçirdiler. Bayramğa arbiy hadimlerniñ, elâk olğan Qaramanlar ve siyasiy mabüslerniñ anaları ve apayları, faalciler, ocalar, qadınlar, jurnalistler ve digerleri davet etildi.
Odesada saban ayınıñ 23-nde cenübiy Ukrainanıñ ekinci bölge iftarı alıp keçti — musulmanlar içün muqaddes Ramadan ayında aqşam yemegidir. Anda, hususan, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ve «Odesa vilâyetleri qırımtatarlar» cemaat teşkilâtınıñ reisi Fevzi Mamutov iştirak ettiler.
2025 senesi Oraza Bayramı (İd al-Fitr) saban ayınıñ 30-ı ve 31-inde aqşam olacaq. Arap-musulman memleketlerinde bu bayramğa ağız açuvı bayramı deyler. O, Ramadan ayınıñ muqaddes musulman ayınıñ ve orazanıñ soñunı belgiley. Bu sene sadaqa (fitr-sadaqa) kişi başına 180 ğrıvnâ teşkil ete.
Musulmanlarnıñ, hususan qırımtatarlarnıñ, bu bayramnıñ ananeleri ve Oraza bayramınıñ cenk şaraitinde keçkeni aqqında — Qırım Muhtar Cumhuriyeti musulmanları diniy idaresiniñ reisi, Qırım Müftisi Ayder Rustemov ve Qırımtatar maaliy merkeziniñ idarecisi Zarema Bariieva Suspilne Qırımğa tarif ettiler.
Remzi Bekirovnıñ musulman aqları bozula
Saban ayınıñ 7-nde belli oldı ki, 19 yılğa maküm etilgen jurnalist Remzi Bekirov, Hakasiyadaki 33 müstemlekede musulmanlarnıñ aqları bozulğanı aqqında tarif etti. Hususan, olarğa Ramazan ayında oraza tutmağa imkân bermeyler.
"Bu sene kiçik aynıñ 28-nden saban ayınıñ 30-na qadar musulmanlar Ramadan ayında oraza tutalar. Advokatnıñ aytqanına köre, TM-33de müminlerge tañğa qadar qave ve küneş batqan soñ aqşam yemegine imkân bermeyler — Ramadan ayında musulmanlar bu mahsus vaqıtlarda aşaylar. Remzinıñ apayı Halide Bekirovanıñ aytqanına köre, Abakanda saba saat beşte şafaq çıqa, müstemelekede ise, sabalıq eki-üç saatke keç berile. Onıñ içün Bekirovnıñ saba aş aşamaq imkânı yoq", — dep aytıla haberde.
Qırım siyasiy mabüsi Vadım Siruknıñ apayınen subeti
Kiçik ayda Qırım sakini Vadım Siruk tutulğanına 9 yıl oldı. 2016 senesi onı ve beş qırımtatarnı Rusiye tarafından Rusiyede yasaq etilgen, amma dünyanıñ çoqusı memleketinde serbest faaliyet köstergen İslâm teşkilâtı Hizb ut-Tahrirnen alâqası olğanında qabaatladılar. Suspilne Qırım siyasiy mabüsniñ apayı ve balalarınen subetleşti.
Vadım Siruknıñ apayı Anna Boğaçova 10 yaşında Amira ve eki yaş kiçik Hanifa adlı eki qızınen yaşay. Olar evniñ tek yardımcısı olalar.
"Onı ne qadar makemege, SİZOğa, müstemlekege ketsem de, o, er vaqıt yahşı keyfte. Bilmeyim, meni ya da qorantamnı körmege sevgeni, ya da özüni öyle körgeni. Bilmeyim, o pek quvançlı körüne. Bu yıllar devamında o deñişmedi, dep tüşünem, amma kiçik ayda apiste bulunğanına 9 yıl oldı", — dedi apayı Anna Boğaçova.
Vilnüste "Rusiye" Qırımınen atlaslarnıñ satıluvı
Litvaniy jurnalist ahlâğı boyunca inspektorı hızmeti Vilnüste satılğan Qırım ve vaqtınca işğal etilgen diger ukrain topraqları Rusiye qısmı olaraq qayd etilgen atlaslar sebebinden Litvanıñ Baş prokurorlığına muracaat etti.
Muracaatnıñ müellifleriniñ aytqanına köre, Litvaniya qanunları bozuldı: çünki bu mahsul dezinformatsiya, arbiy teşviqat ve cenkke çağıruvlarnı tarqata.
"Bölgemizde olğan geosiyasiy vaziyetke baqsaq, biz vatandaşlarımızğa Rusiye teşviqatınıñ kirmesine yol bermek imkânımız yoq — bu milliy havfsızlıq meselesidir", — dep ELTA şikâyetniñ müelliflerinden biri, Seym mebusı Dalâ Asanaviçüteniñ sözlerini bildirdi.
"Volgoneft" tankerleri
Saban ayınıñ 7-nde belli oldı ki, işğalciler Keriç boğazında yüz bergen qaza aqibetlerini baş etip olamaylar. "Volgoneft" tankerleri batqanından üç ay keçken soñ, Azaq deñiziniñ yalısı alâ daa mazutnen kirlenilgen.
"Kreml felâketniñ büyükligini gizlemek içün halqara yardımnı red etti. Neticelerni yoq etmek içün işğalciler studentlerni, şu cümleden VİETdan, iç bir qoruvsız alıp ketti", — dep aytıla haberde.
Saban ayınıñ 10-nda ise bildirildi ki, baar avası şarqiy Qırım plâjlarınıñ mazutnen kirlenüv meselesini kerginleştirdi. İşğal etilgen Sudaqta, hususan Kapsel körfezinde, yalıda yañı mazut lekeleri tapılmağa başladı.
Saban ayınıñ 14-nde işğal etilgen Qırımda 2024 senesi ilk qış ayınıñ 15-nde Keriç boğazında "Volgoneft" Rusiye tankerleriniñ qazasından soñ çıqqan mazuttan 226 kilometr temizlendi.
Siyasiy mabüslerniñ qanunsız etapları
Saban ayınıñ 10-nda haber berildi ki, ukrain siyasiy mabüsi Asan Ahtemov, onı Arhangelsk vilâyetiniñ Korâjma şeerindeki 5-nci müstemlekege etap etkenlerini bildirdi. O, karantinde buluna ve etap vaqtında hastalanğanını ayttı.
"Bugün, 2025 senesi saban ayınıñ 10-nda, Asan Zonatelekom hızmetinden telefon etip, onı Arkhangelsk vilâyetiniñ Korâjma şeeriniñ TM-5 binasına ketirgenlerini bildirdi. Şimdi karantinde, bir özü qala. Onıñ aytqanına köre, etap ağır edi, yolda hastalandı. Onıñ aqqında sorağan ve onıñ içün qasevetlengen er keske selâmlarını bildirmege rica etti", — dep yazdı o.
Saban ayınıñ 11-nde "Qırım birdemligi" cemaat teşkilâtına bergen izaatında qırımtatar faalcisiniñ qız qardaşı Svitlana Ablâmitova bildirdi ki, "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ ekinci Aqmescit gruppasınıñ iştirakçisi, qorantası eki ay devamında onıñ ne yerde olğanını bilmegeni 64 yaşındaki Servet Gaziyev, Petropavlovsk-Kamçatskiy şeerindeki 5-nci müstemlekege ketirildi. O, tuvğan Qırımından 12 biñ kilometrden ziyade uzaqlıqta buluna. Bu, Qırım siyasiy mabüsleriniñ evelki etaplarından eñ uzaq bir etaptır.
Kıyiv vilâyetinde eñ küçük qırımtatarlar içün litsey nasıl çalışa
Kıyiv vilâyetindeki Birlik mektebi dört yıl evelsi işğal sebebinden Qırımnı terk etmege mecbur olğan balalar içün qurulğan edi. Yarımadada ruslar qırımtatar mektepleri ve sınıflarını qapatqanda, mında tamır halqınıñ tili, medeniyeti ve tarihı saqlanıla.
Bu litseyde balalar ne içün ve nasıl oquğanları mektep müdiri Olğa Kıça ve qırımtatar tili ocası Saniye hanım Suspilne Qırımğa añlattılar.
Qırım siyasiy mabüsi olğan jurnalistlerniñ söz serbestligi içün küreşi aqqında kitap çıqtı
"Qırımnıñ serbest sesleri" cıyıntığı yarımadanıñ işğali aqqında aqiqatnı aytmağa qorqmağan 16 Qırım jurnalisti aqqında ikâye ete. Bu sebepten olar Rusiye apishanelerinde yıllar devamında oturalar. Kitap endi ukrain tilinde bar, ingliz tilindeki versiyası ise bu baar çıqacaq.
Kitap, siyasiy mabüslerniñ resimlerinden ve makemelerde çıqışlar, mektüpleri ve kündeliklerinden ibaret olğan vesiqalı qısımdan ibaret. Qırımtatar kontekstine ayrı diqqat ayırıla, çünki qaramanlarnıñ çoqusı Qırımnıñ tamır halqınıñ temsilcileri ola, olar ne sovet, ne de zemaneviy Rusiye repressiv sistemasına qarşılıq köstermege toqttılar.
İşğalciler Rustem Useinovnıñ yaşağanı vagonnı yıqıp çıqardılar
Saban ayınıñ 20-nde Qırımda işğalciler, evi yıqılğan soñ qırımtatar areketiniñ veteranı Rustem Useinovnıñ yaşağanı vagonnı alıp kettiler. O, "Qırım birdemligi"ne bu aqqında haber berdi.
Saba oña 15 insan, şu cümleden işğalli polis, FSB hadimi, Morske (Qapıshor) köyüniñ "memuriyet yolbaşçısı" ve Sudaq "şeer şurasınıñ mebusları"ndan biri keldi.
"Quvetçilernñ adetince yapqanları kibi, böyle bir etrafını sarmadılar. Anda keldiler, vagon yanında turdılar ve başta bir subet oldı: "Eşyalarıñnı al, biz vagonnı alıp ketecekmiz". Olar maña eşyalarımnı almağa rica ettiler. Biz turıp tartıştıq. Neticede, krannen evakuator keldi, vagon yüklendi ve çıqarıldı", — dedi Rustem Useinov.
Ruslar işğal etilgen Qırımdan 164 arheologik eserni alıp kettiler
Rusiye ukrain medeniy mirasını qanunsız şekilde zapt etmege devam ete. Vaqtınca işğal etilgen Qırımdan "Nimfey" ve "Pantikapey" qadimiy şeerleriniñ qazmalarında tapılğan eñ az 164 arheologik artefakt çıqarıldı.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi bu aqqında haber etti.
Nazirlik qayd etti ki, Rusiye müzeyleri muntazam sürette işğalni qanuniyleştirmek ve ukrain müzeyleriniñ Rusiye medeniy boşluğına integratsiyasına doğrultılğan sergiler, lektsiyalar ve tasil programmalarını keçire.
Telegram, WhatsApp, Facebook, TikTok ve YouTubede Suspilne Qırım haberlerine abune oluñız